Məlum olduğu kimi, ölkədə aprelin 1-dən etibarən "Nağdsız hesablaşmalar haqqında" qanun qüvvəyə minib. Verilən rəsmi açıqlamalardan belə bəlli olur ki, qanunun əsas məqsədi kiçik və orta biznesin inkişafına daha əlverişli şərait yaradılması, vergi orqanları və sahibkarlıq subyektləri arasında qarşılıqlı etimad səviyyəsinin yüksəldilməsidir.
O da vurğulanır ki, bu dəyişikliklər bütövlükdə ölkədə nağdsız əməliyyatların həcminin artmasına, bankların maliyyə vəziyyətinin yaxşılaşmasına, onların likvidliyinin təmin edilməsinə gətirib çıxaracaq. Həmçinin belə məqama da diqqət çəkilir ki, həyata keçirilən bu tədbir pul dövriyyəsinin tənzimlənməsinə, büdcə vəsaitlərinin xərclənməsində şəffaflığın təmin edilməsinə, əmək haqlarının və digər ödənişlərin leqallaşmasına şərait yaradacaq.
Beləliklə, məlum dəyişikliklər ona gətirib çıxarıb ki, yeni qaydalara əsasən, ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata alınmış və vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında 200 min manatdan artıq olan ticarət və ictimai iaşə fəaliyyəti ilə məşğul olan vergi ödəyiciləri 30 min, digər vergi ödəyiciləri 15 min manatdan artıq vəsaiti nağdlaşdıra bilməz. Qanunun tələbləri pozularsa, təqvim ili ərzində belə hala birinci dəfə yol verdikdə aparılan əməliyyatların 10%-i, ikinci dəfə yol verdikdə 20%-i, üç və daha çox dəfə yol verdikdə 40%-i miqdarında maliyyə sanksiyasının tətbiq edilməsi ilə bağlı Vergi Məcəlləsinə müvafiq maddə daxil edilib. Real mənzərə göstərir ki, bu dəyişiklik heç də hamı tərəfindən razılıqla qarşılanmır. Məsələn, QHT sektoru vəsaitin nağdlaşdırılması sahəsində müəyyən prblemlər yaşadığını bəyan edib. Düzdür, artıq Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası onların probleminin həlli istiqamətində banklara göstəriş verdi. Amma özəl sektorda fəaliyyət göstərən bəzi sahibkarlar da nağdsız əməliyyatlara tətbiq edilən limitin artırılmasını istəyir. Hələlik bu xüsusda yaşanan çətinliklər müvafiq dövlət qurumları tərəfindən araşdırılır.
Lakin məsələnin olduqca diqqət çəkən başqa bir tərəfi də var. Bu da hesablarda olan və nağdlaşdırılması qadağan edilən vəsaitlərin taleyidir. İndi fikirlər səslənir ki, bəzi banklarda qeydə alınan problemlər fonunda həmin vəsaitlərin taleyi istənilən an sual altına düşə bilər. Özü də o fonda ki, nağdlaşdırma ilə bağlı tətbiq edilən qadağalardan sonra sahibkarlar vəsaitlərinin əhəmiyyətli hissəsini bank hesablarında saxlamaq məcburiyyətindədir. Məsələnin bu tərəfinə diqqət çəkən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayromov bildirir: "Sahibkarların prosesə hansı səviyyədə hazır olması və eləcə də mövcud infrastrukturun bu prosesi necə dəstəkləməsi məsələlələri artıq müzakirə edilib. Amma nə qədər maraqlı və qəribə olsa da, mövcud qaydalara əsasən, fiziki şəxslərin sahibkarlıq fəaliyyəti ilə əlaqədar açdığı bank hesablarındakı pul vəsaitləri sığortalanmır. Yəni bir tərəfdən mövcud limitlər sahibkarları məcbur edir ki, pullarını bankda saxlasınlar, digər tərəfdən həmin bank müflis olarsa, onun pulu özünə qaytarılmır. Yalnız 1 il ərzində 10-dan artıq bankın bağlandığını və eləcə də bir sıra banklarda müflisləşmə risqinin qaldığını nəzərə aldıqda, vəsaitlərinin nağdlaşdırılmasına imkan verilməyən sahibkarların pullarının qorunmamasının onlar üçün yaratdığı əlavə risqləri təsəvvür etmək çətin deyil. Bu baxımdan, sahibkar pulunu bankda saxlamağa sövq edilirsə, o zaman onun vəsaitinin qorunması həyata keçirilməldir. Əks halda belə görsənir ki, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası sahibkarların pullarını bankdan çıxarmasına qadağalar tətbiq edir, amma o vəsaitlərin bankdakı taleyinə zəmanət vermir. Bu, təbii ki, sahibkarların banklardakı pulları üçün əlavə risq yaradır. Bu baxımdan, fiziki şəxslərin sahibkarlıq fəaliyyəti ilə əlaqədar açdığı bank hesablarındakı pul vəsaitlərinin də qorunan vəsaitlər sırasına daxil edilməsinə ehtiyac var. Nağdsız islahatlar yalnız inzibati deyil, həmçinin sahibkarlara zəmanətlərin verilməsi formasında həyata keçirilməlidir".
Digər tərəfdən, nağdlaşdırma zamanı 1 faizlik verginin tutulması da narazılıqla qarşılanın məqamlardan sayılır. Hesab edilir ki, yaranan problem və qarşıya çıxan çətinliklərin araşdırılması üçün müvafiq qurumların maliyyə sektorunu bir daha analiz etməsi vacibdir. Bundan sonra nağdsız hesablaşma ilə bağlı yenidən müəyyən dəyişikliklərə gedilməsi mümkün sayılır.
Tahir TAĞIYEV
