Dünya bazarlarında neftin qiymətinin sabitləşməsində hasilatçı ölkələrin istehsal səviyyəsi ilə bağlı razılığa əməl etməsi bu gün müstəsna rol oynayır. hesab edilir ki, razılığın davamı olarsa, neftin qiyməti qarşıdakı dövr ərzində xeyli dərəcədə yüksələ bilər. İndilikdə əsas diqqət mərkəzində yer alan məqam neftin hasilat səviyyəsinin hasilatçı ölkələrin üzərinə götürdüyü öhdəliklərə uyğun həddə olmasıdır. Bu xüsusda ölkəmizin də öhdəlikləri xüsusi monitorinq altındadır və Azərbaycanın addımları yüksək qiymətləndirilir.
Qeyd edək ki, Azərbaycan Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına (OPEC) üzv olan və kartelə daxil olmayan ölkələrin 10 dekabr 2016-cı il tarixində Vyanada neft hasilatının azaldılması ilə bağlı əldə etdiyi razılaşmaya tam əməl edir. Energetika Nazirliyinin bu xüsusda məlumatında deyilir ki, bu ilin fevral ayı ərzində ölkə üzrə gündəlik neft hasilatı 776,4 min barrel olub. Beləliklə, 11 ölkənin 2017-ci il yanvarın 1-dən gündəlik neft hasilatını 558 min barrel azaltması barədə əldə olunmuş razılaşma çərçivəsində Azərbaycan hasilatı sutkada 35 min barrel azaltmaqla bağlı götürdüyü öhdəliyi tam yerinə yetirib. Qeyd edək ki, yanvar ayı ərzində respublika üzrə gündəlik neft hasilatı 793,9 min barrel olub. Göstərilən xüsusda OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin nazirlərindən ibarət Birgə Monitorinq Komitəsi tərəfindən Azərbaycanın anlaşmaya 214 faiz əməl etməsi qeyd edilərək, ölkəmizin mövqeyi təqdir edilib. Bildirilir ki, Azərbaycan bu prosesdə aparıcı rol oynayan ölkələrdən biridir və belə ölkələrin töfhələri olmadan OPEC və kartelə üzv olmayan ölkələr yanvar ayında hasilatın azaldılması ilə bağlı öhdəliyi 86 faizdən az yerinə yetirəcəkdi. OPEC Monitorinq Komitəsi bu fonda hasilatın azaldılması üzrə öhdəliyin icrasında Azərbaycanın aparıcı rol oynayan ölkələrdən biri olduğunu bəyan edib.
Xatırladaq ki, ötən il noyabrın 30-da OPEC üzrə gündəlik neft hasilatının 1,2 milyon barrel azaldılaraq hasilatın 32,5 milyon barrelə endirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Dekabrın 10-da isə Vyanada OPEC üzvləri ilə təşkilata daxil olmayan 11 ölkə, o cümlədən Azərbaycan ümumi hasilatın sutkada 558 min barrel azaldılması barədə sazişə imza atıb. Saziş bu ilin birinci yarısı üçün bağlanıb və onun müddətinin uzadılması imkanı nəzərdə tutulub. Hazırda Azərbaycan bəyan edir ki, OPEC hasilatın daha da azaldılması ilə bağlı yeni razılaşmaya gedərsə, rəsmi Bakı buna qoşulmağa hazırdır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, artıq bəzi hasilatçı ölkələr də eyni mövqeni bölüşür. Məsələn, Qətər hasilatın bir qədər azaldılmasını zəruri sayır. Qonşu İran da eyni mövqedən çıxış edir. Belə vəziyyət yaxın tezlikdə neftin qiymətinin daha da yüksəlməsinə təkan vermək iqtidarındadır. Ümumiiyətlə, qarşıdakı illər ərzində neft qiymətinin əsas etibarilə artımı gözlənir. Beynəlxalq Enerji Agentliyi bildirir ki, qlobal neft tələbatı 2016-2022-ci illəri əhatə edən dövrdə gündəlik 7,3 milyon barrel artacaq. Bildirilir ki, qeyd edilən dövrdə qlobal neft tələbatı gündəlik 103,8 milyon barrelə çatacaq. Hesabata görə, qlobal neft tələbatı bu il sutkada 98 milyon barrel, 2018-ci ildə 99,3 milyon barrel olacaq. 2022-ci ildə isə gündəlik neft tələbatı 7,3 milyon barrel artaraq 103,8 milyon barrelə çatacaq. Həmin dövrdə İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) tələbatı gündəlik 1,2 milyon barrel azalaraq 45,5 milyon barrel, qeyri-OECD ölkələrin tələbatı isə gündəlik 8,5 milyon barrel artaraq 58,3 milyon barrel olacaq. OECD-dən savayı, ən böyük neft tələbatı artımı gündəlik 5,1 milyon barrel ilə Asiya qitəsində olacaq. Məhz bütün bunlar cari ilin ikinci yarısından neftin qiymətində yeni yüksəliş mərhələsinin əsasını da qoymaq iqtidarındadır. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin icraçı direktoru Fatih Birol da bildirir ki, baş verənlər nəticəsində dünya bazarında xam neftin qiyməti kəskin şəkildə bahalaşacaq. Onun sözlərinə görə, neftin qiymətinin artmasına yeni neft layihələrinə yönələn investisiyaların azalması təsir göstərəcək: "2016-cı ildə neft layihələrinə investisiyalar 450 milyard dollar olub. Bu, əvvəlki ildəki rəqəmdən 25 faiz aşağıdır. Tələbatı kompensasiya etmək üçün investisiya hər il ən azı 20 faiz artmalıdır. Bizim neft şirkətlərindən aldığımız məlumatlar çox ümidverici deyil. Çünki son iki ildə investisiyaların əhəmiyyətli dərəcədə azaldığını müşahidə edirik. Əgər 2017-ci ildə də investisiyalarda artım olmasa, bazar daha çətin dövrə qədəm qoyacaq". O bildirib ki, dünya üzrə neft ehtiyatının istehsal gücü 2008-ci ildə 4 faiz idisə, hazırda bu göstərici 2 faizdən aşağıdır: "Neft hasil edən ölkələrdə sərmayə qoyuluşu artırılmalıdır. Çünki dünyada neft ehtiyatları azalır". Belə vəziyyət isə neftin qiymətini mütləq şəkildə bahalaşdırır.
Tahir TAĞIYEV
