Dünya birjalarında avro və dollar ətrafında cərəyan edən proseslər, onlar arasında nisbət digər ölkələrin valyutalarına, o cümlədən manata da təsirsiz ötüşmür. Belə bir vaxtda isə gələn il ərzində manat və avro nisbətində yeni mühüm dəyişikliklərin başlanması gözlənir.
Bütün bunlara əsas səbəb Avropa iqtisadiyyatında qeydə alınan dəyişikliklərdir. Məlumatlara görə, Avropa Mərkəzi Bankının dekabrın 8-də keçirəcəyi bu ilin son iclasında pul-kredit siyasətini dəyişməyəcəyi, amma monetar stimullaşdırmanı sonlandıracağı gözlənir. Xatırladaq ki, Avropa Mərkəzi Bankı bu stimullaşdırma proqramı çərçivəsində hər ay dövriyyəyə 80 milyard avro buraxır. Əsas məqsəd isə avronun məzənnəsini aşağı salmaqla Avropa iqtisadiyyatının ixrac imkanlarının genişləndirilməsidir. Artıq iki ildir həyata keçirilən proqram öz nəticələrini verir. Avrozonada inflyasiyanın sürətlənməsi, iqtisadi artım tempinin yüksəlməsi gələn il Avropa Mərkəzi Bankının stimullaşdırmanı azaldacağı ilə bağlı ehtimalları artırıb. Qeyd edək ki, formal olaraq da Avropa Mərkəzi Bankının monetar stimullaşdırma proqramının 2017-ci ilin mart ayında bitməsi nəzərdə tutulub. Son açıqlamalar nəzərə alınarsa, onun vaxtının uzadılması gözlənilən deyil. Məhz bu vəziyyətdə avronun dollar qarşısında möhkəmlənməsi gözlənir.
Fransanın "Societe General" bankının iqtisadçısı Anatoli Annenkova görə, mart ayına avrozonada inflyasiya 1%-i ötəcək, monetar stimullaşdırmanın isə 2018-ci ilin yanvar ayına qədər hər iclasda 10 milyard avro azaldılması proqnozlaşdırılır. Xatırladaq ki, Avropa Mərkəzi Bankının rəhbəri Mario Draqi noyabrda Brüsseldə Avroparlamentdə çıxışı zamanı aşağı uçot dərəcəsinin maliyyə bazarları üçün risq yaratdığını bildirib. Ekspertlər diqqəti həm də ona yönəldir ki, dekabrın 13-14-də Federal Ehtiyat Sisteminin keçirəcəyi iclasda uçot dərəcəsinin artırılması gözlənir. Bu da dolların avro ilə müqayisədə güclənməsinə gətirib çıxaracaq. Amma belə güclənmə artıq Avropa iqtisadiyyatı üçün sərfəli sayılmır. Məhz bu səbəbdən Avropa Mərkəzi Bankının monetar stimullaşdırmanı azaldaraq avroya dəstək verəcəyi istisna edilmir. Bu isə avronu möhkəmləndirəcək.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, baş verənlər digər ölkələrin də valyutalarına təsir edəcək. Qeyd edək ki, Azərbaycan manatının məzənnəsinin də müəyyən olunmasında avro-dollar nisbəti mütləq mənada nəzərə alınır. Düzdür, burada neftin qiyməti də əsas götürülür. Amma neftin dünya bazar qiyməti cari deyil, strateji məzənnəyə təsir göstərir. Ötən ilin fevral ayından isə Mərkəzi Bank məhz iki valyutalı səbətdən istifadə edir və artıq avro dollarla yanaşı dayanır. Dünya valyuta bazarında məzənnə dəyişikliyi baş verirsə, artıq manatın dollar kursu sabit qalmır, o da dəyişir. Bu o deməkdir ki, dolların avroya nisbətdə məzənnəsi dəyişən zaman manatda da məzənnə dəyişikliyi baş verir. Məsələn, avro dollara nisbətən 3 faiz möhkəmlənən zaman Mərkəzi Bank həmin kurs dəyişikliyini nəzərə alaraq avronun manata nisbətdə məzənnəsini dəyişir. Yəni dollar-manat-avro nisbəti hər iki xarici valyutanın dünya bazarındakı məzənnəsinə tam uyğun olur. Beləliklə, avro möhkəmləndikcə manat da dollar qarşısında məzənnə üstünlüyü qazanacaq. Bu isə o deməkdir ki, milli valyutamızın yaxın aylarda məzənnəsi daha çox dünya valyuta bazarında baş verənlərdən asılı olacaq. Çünki manatın növbəti mərhələdə məzənnəsi daha çox Avropa pulunun durumundan asılı olacaq. Qeyd olunduğu kimi, avrozonada milli valyuta möhkəmlənəcəksə, o zaman manat da dollara nisbətən dəyər qazanacaq.
Digər tərəfdən, avro möhkəmlənəcəyi halda investorlar bu pula daha çox yatırım edəcək. Bu vəziyyətdə dollar avro və deməli manat qarşısında ucuzlaşacaq. Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarının son dövrlərdə cüzi də olsa artması da, ekspertlərin fikrincə, manatın məzənnəsinə həm psixoloji, həm də iqtisadi baxımdan müsbət təsir göstərə bilər. Başqa tərəfdən, Mərkəzi Bank və eləcə də hökumət dolayı vasitələr, xüsusən də qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə dollara olan tələbi azaltmağa çalışır. Məhz bütün bunlar manatın dollar qarşısında dəyər qazanmasına da müsbət mənada təsirini göstərir.
Tahir TAĞIYEV
