Azad sa­hib­kar­lı­ğın və li­be­ral iq­ti­sa­diy­ya­tın təş­vi­qi

Mü­a­sir dün­ya­da ba­zar iq­ti­sa­diy­ya­tı­nı azad sa­hib­kar­lıq fə­a­liy­yə­ti və li­be­ral iq­ti­sa­diy­yat ol­ma­dan tə­səv­vür et­mək müm­kün de­yil. Azad ti­ca­rə­tin, azad sa­hib­kar­lı­ğın və ba­zar əsas­lı iq­ti­sa­diy­yat­la­rın mü­a­sir sis­te­mi təx­mi­nən 200 il əv­vəl for­ma­laş­ma­ğa baş­la­yıb.

Bey­nəl­xalq iq­ti­sa­di mü­na­si­bət­lə­rin fə­al və önəm­li ak­to­ru­na çev­ri­lən Azər­bay­can­da da mü­va­fiq sa­hə pri­o­ri­tet is­ti­qa­mət ki­mi mü­əy­yən­ləş­di­ri­lib. Öl­kə­miz müs­tə­qil­li­yi­ni bər­pa et­dik­dən son­ra ba­zar mü­na­si­bət­lə­ri­nə əsas­la­nan li­be­ral iq­ti­sa­di sis­te­min for­ma­laş­ma­sı, və­tən­daş­la­rın iq­ti­sa­di azad­lı­ğı­na, tə­şəb­büs­kar­lı­ğı­na şə­ra­it ya­ra­dıl­ma­sı, zən­gin tə­bii sər­vət­lər­dən sə­mə­rə­li is­ti­fa­də, in­ves­ti­si­ya cəl­be­di­ci­li­yi­nin yük­səl­dil­mə­si və di­gər təd­bir­lə­rin nə­ti­cə­si ola­raq Azər­bay­can iq­ti­sa­diy­ya­tı ye­ni key­fiy­yət pa­ra­metrlə­ri ilə özü­nü təs­diq­lə­yib. Bu ba­xım­dan Azər­bay­ca­nın sü­rət­li so­si­al-iq­ti­sa­di in­ki­şa­fı­nın tə­mi­na­tı özəl sek­to­run, ki­çik və or­ta sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şa­fın­dan ası­lı ol­du­ğu üçün res­pub­li­ka­mız­da sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şa­fı pri­o­ri­tet is­ti­qa­mət­lər­dən bi­ri­dir və özəl sek­tor öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın in­ki­şa­fın­da və qey­ri-neft sek­to­ru­nun şa­xə­lən­mə­sin­də xü­su­si rol oy­na­yır. Bu pa­ra­metrlər ke­çid döv­rü­nü uğur­la ba­şa vur­muş Azər­bay­can­da mül­kiy­yə­tin çox­növ­lü­lü­yü­nün tə­min olun­ma­sı, ba­zar iq­ti­sa­diy­ya­tı üçün qa­nun­ve­ri­ci­lik ba­za­sı­nın ya­ra­dıl­ma­sı, aq­rar is­la­hat­la­rın hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si, sa­hib­kar­lar insti­tu­tu­nun for­ma­laş­ma­sı, özəl­ləş­dir­mə is­ti­qa­mə­tin­də hü­qu­qi ba­za­nın ya­ra­dıl­ma­sı, mü­əs­si­sə­lə­rin tə­sər­rü­fat fə­a­liy­yə­tin­də döv­lə­tin ro­lu­nun məh­dud­laş­dı­rıl­ma­sı, da­xi­li və xa­ri­ci iq­ti­sa­di fə­a­liy­yə­tin li­be­ral­laş­dı­rıl­ma­sın­da, qiy­mət­lə­rin ba­zar tə­rə­fin­dən mü­əy­yən­ləş­di­ril­mə­si, ümu­mi­lik­də döv­lə­tin iq­ti­sa­diy­ya­ta mü­da­xi­lə­si­nin mi­ni­mu­ma en­di­ril­mə­si və bu ki­mi di­gər mə­sə­lə­lər­də özü­nü gös­tə­rir.

Azər­bay­can­da hə­ya­ta ke­çi­ri­lən li­be­ral iq­ti­sa­di si­ya­sət nə­ti­cə­sin­də mak­ro­iq­ti­sa­di və ma­liy­yə sa­bit­li­yi qo­ru­nub, da­ya­nıq­lı iq­ti­sa­di ar­tım və qey­ri-neft sek­to­ru­nun in­ki­şaf et­di­ril­mə­si tə­min edi­lib. Azər­bay­can­da sa­hib­kar­lıq fə­a­liy­yə­ti qə­dim ta­ri­xə ma­lik ol­maq­la bö­yük in­ki­şaf yo­lu ke­çib. Öl­kə­mi­zin ma­lik ol­du­ğu müx­tə­lif tə­bii sər­vət­lər həm xa­ri­ci iş adam­la­rı­nın öl­kə­yə gəl­mə­si­nə, həm də yer­li sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şa­fı­na əvəz­siz şə­ra­it ya­ra­dıb. Müs­tə­qil­lik qa­zan­dıq­dan son­ra­kı dövrdə Azər­bay­can­da sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şa­fı is­ti­qa­mə­tin­də mü­hüm ad­dım­lar atı­lıb. Ulu ön­dər Hey­dər Əli­ye­vin rəh­bər­li­yi ilə apa­rıl­mış məq­səd­yön­lü si­ya­sət, hə­ya­ta ke­çi­ril­miş sis­tem­li təd­bir­lər nə­ti­cə­sin­də öl­kə­də si­ya­si və mak­ro­iq­ti­sa­di sa­bit­li­yə na­il olun­ma­sı iq­ti­sa­di is­la­hat­la­rın hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si üçün möh­kəm əsas for­ma­laş­dır­dı. Ba­zar iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın əsas prin­sip­lə­rin­dən olan azad biz­nes və özəl sek­to­ra döv­lət dəs­tə­yi fak­tor­la­rı ümu­mi in­ki­şa­fın gös­tə­ri­ci­si­nə çev­ri­lir. Döv­lə­tin tə­min et­di­yi azad ba­zar insti­tu­tu öl­kə­də sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şa­fı­nı sti­mul­laş­dı­rır, ona ge­niş mey­dan ve­rir. Ey­ni za­man­da, öl­kə­də­ki xa­ri­ci sər­ma­yə­çi­lə­rə ya­ra­dı­lan mü­hi­tin şəf­faf­lıq də­rə­cə­si iq­ti­sa­diy­ya­tın in­ki­şa­fı­nın əsas gös­tə­ri­ci­lə­rin­dən bi­ri he­sab olu­nur. Bu mə­na­da ba­zar iq­ti­sa­diy­ya­tı­nı əsas is­ti­qa­mət se­çən Azər­bay­can hö­ku­mə­ti­nin biz­nes mü­hi­ti ilə bağ­lı hə­ya­ta ke­çir­di­yi təd­bir­lər bö­yük əhə­miy­yət da­şı­yır. Son il­lə­rin təc­rü­bə­si gös­tər­di ki, iq­ti­sa­diy­yat­da di­ver­si­fi­ka­si­ya­laş­ma­nın (şa­xə­lən­mə­nin) ən gö­zəl yo­lu sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şaf et­di­ril­mə­si­dir. De­mə­li, sa­hib­kar­lıq nə qə­dər in­ki­şaf edər­sə, iq­ti­sa­diy­yat bir o qə­dər şa­xə­lə­nər və tə­sər­rü­fat sis­te­mi­nin bir sa­hə­dən ası­lı­lı­ğı ara­dan qal­xar. Bu­nun üçün iq­ti­sa­diy­ya­tın neft və qaz­dan kə­nar sa­hə­lə­rin­də biz­nes mü­hi­ti­nin da­ha da yax­şı­laş­dı­rıl­ma­sı, qa­nun­ve­ri­ci­lik ba­za­sı­nın tək­mil­ləş­di­ril­mə­si, elə­cə də yer­li və xa­ri­ci in­ves­ti­si­ya­la­rın, mü­a­sir tex­no­lo­gi­ya­la­rın, ida­rə­et­mə təc­rü­bə­si­nin cəlb edil­mə­si və bu yol­la yük­sək key­fiy­yət­li, rə­qa­bət qa­bi­liy­yət­li məh­sul­la­rın is­teh­sa­lı iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın pri­o­ri­tet­lə­ri ol­ma­lı­dır. Döv­lət-sa­hib­kar mü­na­si­bət­lə­ri­nin in­ki­şaf et­di­ril­mə­si, sa­hib­kar­lı­ğın döv­lət tən­zim­lən­mə­si sis­te­mi­nin, biz­nes mü­hi­ti­nə da­ir qa­nun­ve­ri­ci­li­yin və in­zi­ba­ti pro­se­dur­la­rın tək­mil­ləş­di­ril­mə­si, re­gi­on­lar­da sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şa­fı, sa­hib­kar­lı­ğa döv­lət dəs­tə­yi me­xa­nizmlə­ri­nin for­ma­laş­dı­rıl­ma­sı sa­hə­sin­də gö­rü­lən iş­lər nə­ti­cə­sin­də sa­hib­kar­la­rın hü­quq­la­rı­nın mü­da­fi­ə­si­nin iş­lək me­xa­nizmlə­ri ya­ra­dı­lıb, on­la­rın tət­bi­qi nə­ti­cə­sin­də mü­da­xi­lə hal­la­rı aza­lıb. Öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tın­da və onun əsa­sı­nı təş­kil edən sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şa­fı sa­hə­sin­də mü­şa­hi­də edi­lən po­zi­tiv meyllər da­ha qa­ba­rıq şə­kil­də özü­nü gös­tə­rir.

Son vaxtlar bu is­ti­qa­mət­də hə­ya­ta ke­çi­ri­lən təd­bir­lər də məhz öl­kə­də sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şa­fı, biz­nes mü­hi­tin yax­şı­laş­dı­rıl­ma­sı­na yö­nəl­di­lib. Sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şa­fı Azər­bay­ca­nın ümu­mi in­ki­şa­fı­nın əsas şər­ti ol­du­ğu­nu de­yən Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev bil­di­rib ki, məhz ona gö­rə sa­hib­kar­la­ra mak­si­mum sər­bəstlik ve­ril­mə­li­dir və ve­ri­lir: "Son vaxtlar qə­bul edil­miş qə­rar­lar, qa­nun­lar, ve­ril­miş sə­rən­cam­lar bu məq­sə­di gü­dür ki, sa­hib­kar­la­ra heç kim ma­ne ol­ma­sın, sü­ni ən­gəl­lər ara­dan gö­tü­rül­sün, sa­hib­kar­lar mak­si­mum də­rə­cə­də sər­bəst, ra­hat şə­ra­it­də iş­lə­sin­lər, öl­kə­mi­zə və­sa­it qoy­sun­lar, iş yer­lə­ri ya­rat­sın­lar və Azər­bay­can­da biz­nes mü­hi­ti da­ha da yax­şı­laş­sın. Bu gün biz­nes mü­hi­ti­nin yax­şı­laş­ma­sı üçün bü­tün şə­ra­it ya­ra­dı­lır. Si­ya­si ira­də var, qa­nun­ve­ri­ci­lik­də dü­zə­liş­lər edi­lib, ye­ni qay­da­lar tət­biq olu­nur və əl­bət­tə ki, ic­ti­mai nə­za­rət da­ha da güc­lü ol­ma­lı­dır. Çün­ki bə­zi hal­lar­da sa­hib­kar­la­ra qar­şı əda­lət­siz­lik­lər gös­tə­ri­lir, on­la­rın işi­nə mü­da­xi­lə­lər olur, on­la­ra qar­şı əsas­sız tə­ləb­lər irə­li sü­rü­lür, qa­nun­suz ödə­mə­lər tə­ləb olu­nur. Bü­tün bun­la­ra son qo­yu­lur və son qo­yu­la­caq. Bü­tün hal­lar­da, həm in­zi­ba­ti təd­bir­lər, həm cə­za təd­bir­lə­ri da­vam et­di­ri­lə­cək. Bu gün biz­ne­sə ma­ne ol­maq is­tə­yən şəxslər Azər­bay­ca­na xə­ya­nət edir­lər. Çün­ki öl­kə­mi­zin uğur­lu in­ki­şa­fı biz­ne­sin in­ki­şa­fın­dan ası­lı­dır. Döv­lət si­ya­sə­ti, Pre­zi­den­tin si­ya­si ira­də­si var. Be­lə olan hal­da, döv­lət qu­rum­la­rı bu­ra­da ma­ne­çi­lik tö­rət­mə­mə­li­dir, əs­ki­nə, kö­mək et­mə­li­dir, şə­ra­it, im­kan ya­rat­ma­lı­dır ki, biz­nes in­ki­şaf et­sin. Mən də­fə­lər­lə xə­bər­dar­lıq et­mi­şəm və bir da­ha de­yi­rəm, kim ki, söz ba­şa düş­mür, öz cə­za­sı­nı ala­caq. Bu gün həm ic­ti­ma­iy­yət, həm sa­hib­kar­lar gö­rür­lər ki, biz ar­tıq konkret ad­dım­lar at­ma­ğa baş­la­mı­şıq. Kor­rup­si­ya­ya, rüş­vət­xor­lu­ğa qar­şı mü­ba­ri­zə bun­dan son­ra da apa­rı­la­caq. İş adam­la­rı­nın fə­a­liy­yə­ti­nə mü­da­xi­lə edən döv­lət qu­rum­la­rı bun­dan son­ra da cə­za­lan­dı­rı­la­caq, ar­tıq ic­ti­ma­iy­yət bu­nu gö­rür və gö­rə­cək".

Qeyd edək ki, öl­kə baş­çı­sı tə­rə­fin­dən bu is­ti­qa­mət­də atı­lan ad­dım­lar­dan bi­ri ki­mi 19 oktyabr 2015-ci il ta­rix­li "Sa­hib­kar­lıq fə­a­liy­yə­ti­nin xü­su­si ra­zı­lıq (li­sen­zi­ya) tə­ləb olu­nan növ­lə­ri­nin sa­yı­nın azal­dıl­ma­sı, xü­su­si ra­zı­lıq (li­sen­zi­ya) ve­ril­mə­si pro­se­dur­la­rı­nın sa­də­ləş­di­ril­mə­si və şəf­faf­lı­ğı­nın tə­min edil­mə­si haq­qın­da" Fər­ma­nı da sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şa­fı­nın tə­min edil­mə­si ba­xı­mın­dan mü­hüm əhə­miy­yə­tə ma­lik­dir.

Dün­ya iq­ti­sa­diy­ya­tı ye­ni ça­ğı­rış­lar­la üz­ləş­di­yi üçün Azər­bay­can iq­ti­sa­diy­ya­tı da bu ça­ğı­rış­la­ra ca­vab ver­mə­li­dir. Bu sə­bəb­dən də öl­kə­də biz­nes və in­ves­ti­si­ya mü­hi­ti­nin yax­şı­laş­dı­rıl­ma­sı, ümu­mi­lik­də qey­ri-neft sek­to­ru­nun in­ki­şa­fı ilə bağ­lı hə­ya­ta ke­çi­ri­lən sis­tem­li təd­bir­lər bö­yük əhə­miy­yət kəsb edir. Bü­tün bun­la­rı nə­zə­rə alan döv­lət baş­çı­sı Azər­bay­can­da biz­nes mü­hi­ti­nin əl­ve­riş­li­li­yi­nin ar­tı­rıl­ma­sı və bey­nəl­xalq rey­tinqlər­də öl­kə­mi­zin möv­qe­yi­nin da­ha da yax­şı­laş­dı­rıl­ma­sı ilə bağ­lı əla­və təd­bir­lər haq­qın­da sə­rən­cam im­za­la­dı. Bu sə­rən­cam­dan son­ra öl­kə­də ye­ni iq­ti­sa­di is­la­hat­la­rın hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si­nə baş­lan­dı. İq­ti­sa­diy­ya­tın bü­tün sa­hə­lə­ri üz­rə konkret proq­ram­lar ha­zır­lan­dı və döv­lət baş­çı­sı mü­hüm sə­rən­cam­lar, fər­man­lar im­za­la­dı. "2016-cı il də­rin iq­ti­sa­di is­la­hat­lar ili ki­mi ta­rix­də qa­la­caq" de­yən Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev is­la­hat­la­rı da­ha qə­tiy­yət­lə və sü­rət­lə apar­maq is­ti­qa­mə­tin­də ar­dı­cıl təd­bir­lər gör­dü və mil­li iq­ti­sa­diy­ya­tın şa­xə­lən­di­ril­mə­si is­ti­qa­mə­tin­də is­la­hat­lar apa­rıl­dı. Döv­lət baş­çı­sı öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tın­da da­ya­nıq­lı in­ki­şa­fın tə­min edil­mə­si üçün ye­ni is­ti­qa­mə­ti mü­əy­yən­ləş­dir­di: "Əgər vax­ti­lə qey­ri-neft sek­to­ru­nun in­ki­şa­fı ilə məş­ğul ol­ma­say­dıq, bu gün iq­ti­sa­di in­ki­şa­fı­mız o qə­dər də uğur­lu ol­maz­dı. İq­ti­sa­di şa­xə­lən­dir­mə, qey­ri-neft sek­to­ru­nun in­ki­şa­fı 2016-cı il­də də iq­ti­sa­di sa­hə­də əsas pri­o­ri­tet ola­caq".

Öl­kə­də qey­ri-neft məh­sul­la­rı­nın ix­ra­cı­nın sti­mul­laş­dı­rıl­ma­sı, rə­qa­bət­qa­bi­liy­yət­li qey­ri-neft məh­sul­la­rı­nın is­teh­sa­lı və ix­ra­cı­nın, ənə­nə­vi, ye­ni ba­zar­la­ra çı­xış im­kan­la­rı­nın ar­tı­rıl­ma­sı, bu sa­hə­də əl­ve­riş­li şə­ra­i­tin da­ha da ge­niş­lən­di­ril­mə­si məq­sə­di­lə Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev qey­ri-neft məh­sul­la­rı­nın ix­ra­cı­nın sti­mul­laş­dı­rıl­ma­sı ilə bağ­lı əla­və təd­bir­lər haq­qın­da sə­rən­cam im­za­la­dı. Sə­nəd­də gös­tə­ri­lir­di ki, son il­lər ər­zin­də öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın əsas hə­rə­kət­ve­ri­ci qüv­və­si olan qey­ri-neft sek­to­ru­nun in­ki­şa­fın­da mü­hüm na­i­liy­yət­lər əl­də olu­nub, onun ümum­da­xi­li məh­sul­da xü­su­si çə­ki­si üs­tün­lük təş­kil edib, rə­qa­bət­qa­bi­liy­yət­li və ix­rac po­ten­si­a­lı yük­sək olan məh­sul­la­rın is­teh­sa­lı ge­niş­lə­nib. "Azər­bay­can 2020: gə­lə­cə­yə ba­xış" İn­ki­şaf Kon­sep­si­ya­sın­da ix­rac­yö­nüm­lü iq­ti­sa­di mo­del əsas gö­tü­rü­lə­rək yük­sək əla­və də­yər ya­ra­dan ix­rac­yö­nüm­lü iq­ti­sa­diy­ya­ta transfor­ma­si­ya mü­hüm məq­səd ki­mi mü­əy­yən olu­nub. Bu çər­çi­və­də əsas və­zi­fə­lər­dən bi­ri qey­ri-neft sek­to­ru­nun yük­sək in­ki­şaf tem­pi­ni qo­ru­yub sax­la­maq­la onun ix­rac im­kan­la­rı­nı ge­niş­lən­dir­mək­dir.

Öl­kə­də qey­ri-neft sə­na­ye­si­nin, sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şa­fı, həm­çi­nin şəf­faf­lı­ğın, xü­su­sən də ma­liy­yə sa­hə­sin­də şəf­faf­lı­ğın ar­tı­rıl­ma­sı, elə­cə də ic­ti­mai nə­za­rət me­xa­niz­mi­nin da­ha da fə­al­laş­dı­rıl­ma­sı is­ti­qa­mə­tin­də mü­hüm ad­dım­lar atıl­dı. Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev hə­min sa­hə­lər­də konkret nə­ti­cə­lə­rin əl­də olun­ma­sı, fə­a­liy­yət me­xa­niz­mi­nin hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si is­ti­qa­mə­tin­də iki mü­hüm fər­man im­za­la­dı. Bun­lar Ma­liy­yə Ba­zar­la­rı­na Nə­za­rət Pa­la­ta­sı pub­lik hü­qu­qi şəx­sin və Apel­ya­si­ya Şu­ra­sı­nın ya­ra­dıl­ma­sı haq­qın­da fər­man­lar­dır. Adı­çə­ki­lən ilk qu­rum öl­kə­nin ma­liy­yə sek­to­ru­nun da­ya­nıq­lı­ğı­nı tə­min et­mək və bu sa­hə­də nə­za­rət me­xa­nizmlə­ri­ni tək­mil­ləş­dir­mək, ikin­ci qu­rum isə sa­hib­kar­lıq fə­a­liy­yə­ti gös­tə­rən fi­zi­ki və hü­qu­qi şəxslə­rin şi­ka­yət­lə­ri­nə ba­xıl­ma­sı sa­hə­sin­də şəf­faf­lı­ğın və ob­yek­tiv­li­yin tə­min edil­mə­si, bu sa­hə­də şəxslə­rin hü­quq­la­rı­nın və qa­nun­la qo­ru­nan ma­raq­la­rı­nın mü­da­fi­ə­si məq­sə­di­lə ya­ra­dıl­dı. Ey­ni za­man­da sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şaf et­di­ril­mə­si is­ti­qa­mə­tin­də hə­ya­ta ke­çi­ri­lən si­ya­sə­tin da­va­mı ola­raq sa­hib­kar­lıq sa­hə­sin­də apa­rı­lan yox­la­ma­lar da­yan­dı­rıl­dı, li­sen­zi­ya­laş­dır­ma sis­te­mi tək­mil­ləş­di­ril­di, in­ves­ti­si­ya­la­rın təş­vi­qi və qey­ri-neft məh­sul­la­rı­nın ix­ra­cı­nın sti­mul­laş­dı­rıl­ma­sı sa­hə­sin­də mü­hüm qə­rar­lar qə­bul edil­di.

Gö­rü­nən odur ki, hə­ya­ta ke­çi­ri­lən bu və di­gər təd­bir­lər Azər­bay­can­da azad sa­hib­kar­lıq və li­be­ral iq­ti­sa­diy­ya­tın da­ha da in­ki­şaf et­mə­si­nə cid­di tə­kan ve­rə­cək.

Vi­da­di XU­DA­ŞOV

Ya­zı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ke­çir­di­yi mü­sa­bi­qə­yə təq­dim et­mək üçün­dür.