Azərbaycanda lombard problemi dərinləşir

Tarix: 02.04.2016 / 01:32
Bölmə: İqtisadiyyat

Son dövrlərdə lombardlardan gələn şikayətlərin sayı yenidən artmağa başlayıb. Bəzən olur ki, lombardlar onlara girov qoyulan əşyalarla birgə yoxa çıxır. Özü də bu qəbildən olan halların sayı son vaxtlar artır. Daha bir problem isə yenə də girovların qiymətləndirilməsi ilə bağlıdır.Ekspertlər girovun qiymətləndirilməsi məsələsində bu gün lombardlar, eləcə də bank sektorunda ciddi problem olduğunu bildirir.

Həm lombardlarda, həm də banklarda kredit almaq üçün müraciət edən şəxslərin təqdim etdiyi girovu kredit verənlər özlərinə yaxın olan qiymətləndiricilər vasitəsilə qiymətləndirir. Bu da əksər hallarda girovun real dəyərindən qat-qat aşağı qiymətləndirilməsinə səbəb olur. Vəziyyətdən çıxış yolu kimi bu sahədə qanunvericilik bazasının daha da təkmilləşdirilməsi önəmli sayılır. İndilikdə isə Azərbaycan lombardlarının və banklarının gətirdiyi ekspertlər predmetin və qızılın heç yarısı qədər də qiymət qoymur. Bu da nəticədə müştərinin daha çox zərər görməsinə səbəb olur. Buna rəğmən, lombardların müştəriləri hələlik çoxaldığından, onlar girova istədikləri qiyməti qoyur. Lombardların, demək olar ki, hamısı müştərilərinə pul verərkən girov kimi qızıl-zinət əşyaları qəbul edir. Amma qeyd olunduğu kimi, qiymətləndirmə lazımi həddə olmur. Bu səbəbdən Azərbaycanda lombardların fəaliyyətinin nəzarətə götürülməsi təklif edilir. Hesab olunur ki, dövlət lombardların fəaliyyətini nəzarətdə saxlamalıdır, çünki bu sahədə fırıldaq halları artır. Hətta bəzi lombard sahibləri müxtəlif bəhanələr gətirərək müştərilərin girov qoyduğu əşyaları onlara qaytarmaq istəmir. Belə fikirlər də səslənir ki, bu sahəyə nəzarət üçün ayrıca nəzarət orqanı yaratmağa ehtiyac yoxdur, bu işi bir qədər əvvəl yaradılmış Maliyyə Bazarlarına Dövlət Nəzarəti Palatası da həyata keçirə bilər.

Hələlik isə bank kreditlərinin verilməsi ilə bağlı müştərilərə qoyulan tələblər sərtləşdiyinə görə lombaradların populyarlığı artır. Bəzi ekspertlərin fikrincə, lombardlarda kredit götürməyin asanlığı əhalinin kreditlə həddən artıq yüklənməsinə səbəb ola bilər. Lombard müştəriləri arasında, ölkə vətəndaşları ilə yanaşı, Azərbaycanda işləyən, yaşayan əcnəbi vətəndaşlar da var. Onların ölkədə daimi qeydiyyatı olmadığı üçün banklardan pul ala bilmirlər və buna görə də lombarda üz tuturlar. Lombardlar borc pulu girov müqabilində verdiyinə görə müştərinin ödəniş qabiliyyətini araşdırmır. Üstəlik, borcun qaytarılması üçün konkret müddət də qoyulmur. Yəni hər ay faizləri ödəyib, borcun qaytarılmasını növbəti aya keçirmək olar. Bu da əlavə borclanmaya yol açır. Amma lombardların yaratdığı problem təkcə bununla bitmir. Bank olmayan kredit təşkilatlarının (BOKT) fəaliyyətinə də bu gün lombardlar ciddi zərbə vurur. Elə bunun nəticəsidir ki, son zamanlar Azərbaycanda bank olmayan kredit təşkilatlarının fəaliyyəti hiss olunmur.

Məsələ ilə bağlı mətbuata açıqlama verən bank və maliyyə məsələləri üzrə ekspert Əkrəm Həsənov qeyd edir ki, lombardlar müəyyən şəxslərdən aşağı faizlə kredit alır, o biri şəxslərə böyük faizlə kredit verirlər.

Halbuki, lombard öz pulu ilə kredit verməlidir: "Kimsə BOKT təsis etmək istəyir. Deyir ki, gərək qeydiyyatdan keçim, 300 min manatım olmalıdır, lisenziya almalıyam və sair. Ondansa, gedərəm lombard açaram, kapitalım da olmayacaq. Azərbaycanda lombard var ki, kapitalı cəmi 2 manatdır. Bu pulu hardan götürməlidir? Deməli, bu pulu kimdənsə borc alır. Borc alırsa, bu artıq bank olmayan kredit təşkilatı olur. BOKT-ların fəaliyyətinin güclənməsini istəyiriksə, lombardların qanunsuz fəaliyyətini təcili dayandırmalıyıq. BOKT-ların bazarda aktiv olması üçün pul cəlb etmək lazımdır. Belə çıxır ki, onların pulu yoxdur, ona görə də aktiv deyillər.

Mülki Məcəlləyə görə, lombardların lisenziyası olmalıdır. Amma qanunvericilik onlara lisenziyanın kimin tərəfindən və necə verilməsini müəyyənləşdirməyib. Ona görə də kimin kefi istəyir, özü üçün lisenziyasız lombard açır, necə istəyirlər, elə də işləyirlər. Bunlara nəzarət yoxdur. Belə bir şəraitdə BOKT-lar lombardlarla rəqabətqabiliyyətli olmur. İlk növbədə lombardların fəaliyyəti yoxlanmalı və çoxu bağlanmalıdır".

Azərbaycanda dövlət qeydiyyatına alınmış 47 bank olmayan kredit təşkilatı olsa da, bunun təxminən yarısı bazarda aktiv fəaliyyət göstərir.