Dollar Azərbaycanda sürətli ucuzlaşma ərəfəsində...

Tarix: 31.03.2016 / 01:08
Bölmə: İqtisadiyyat

Son günlərdə keçirilən valyuta hərraclarında dollara tələbin xeyli azalması müşahidə olunur. Bunun nəticəsidir ki, martın 30-da Dövlət Neft Fondu tərəfindən hərraca 100 milyon ABŞ dolları məbləğində vəsait çıxarılsa da, ondan yalnız 28,35 milyon dolları satılıb. Mərkəzi Bankın dolların rəsmi məzənnəsini getdikcə azaltması isə Amerika valyutasının alış qiymətinin 1,5 manatdan aşağı düşməsi ilə nəticələnib.

Hətta bəzi banklarda satış 1,497 manata kimi düşüb. Bu, Azərbaycanda ötən ilin dekabr ayında baş vermiş devalvasiyadan sonra ən aşağı alış qiymətidir. Dolların bundan sonra da dəyərdən düşməsi gözlənir. Bunu ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) rəhbəri Canet Yellenin son açıqlamaları da təsdiq edir. Belə ki, o, çıxışında uçot dərəcəsinin olduqca ehtiyatlı artırılacağı barədə xəbərdarlıq edib. Məhz bu açıqlama dolların zəifləməsinə gətirib çıxarıb. Belə ki, dollar avro ilə müqayisədə 1,2% ucuzlaşaraq 1,1303 səviyyəsin çatıb.

Qeyd edək ki, son bir həftədə FES məmurları uçot dərəcəsinin aprel və ya iyun aylarında keçirilməsi planlaşdırılan iclaslardan birində artırılmasının mümkünlüyünü vurğulayıb. Lakin son iclasda Yellenin bu yöndə açıqlamalarını davam etdirəcəyi gözlənildiyi halda, FES rəhbəri daha ehtiyatlı mövqe nümayiş etdirib. O, ABŞ-da mövcud aşağı inflyasiya, Çin iqtisadiyyatındakı qeyri-müəyyənlik, qlobal iqtisadi konyunktura və ABŞ-da açıqlanan qarışıq istiqamətli iqtisadi göstəricilərə diqqət yetirməyi tövsiyə edib: "Hazırkı aşağı uçot dərəcəsi ilə qlobal iqtisadi problemlərə cavab olaraq FES-in ənənəvi siyasət yürütməsi məqbul sayılmır. Qlobal proseslər risqləri artırır və iqtisadi, o cümlədən maliyyə mühiti uçot dərəcəsini artırdığımız ötən ilin dekabr ayından daha əlverişsiz olur". Bununla bərabər, Yellen əmək bazarında iqtisadi aktivliyin azalması səbəbindən dövri depressiyanın yarana biləcəyini vurğulayıb. Hesab olunur ki, ABŞ-da açıqlanacaq əmək bazarının aktivlik göstəricisi proqnozlara yaxın və ya daha aşağı olacağı təqdirdə dolların sürətlə zəifləyəcəyi gözlənir. Hətta yaxın müddətdə avronun 1,2 dollara qədər qalxması da istisna olunmur. Bu isə dolların manat qarşısında da ucuzlaşmasını şərtləndirəcək. Aydındır ki, yaxın günlərdə manatın həddindən artıq möhkəmlənməsi müşahidə edilərsə, Mərkəzi Bank valyuta alışı əməliyyatlarında bu dəfə manat intervensiyası həyata keçirə və bununla da manatın məzənnəsinin sabitliyini qoruya bilər.

Digər tərəfdən, neftin qiyməti aratacı təqdirdə dolların ucuzlaşmasının daha dinamik xarakter alması da istisna olunmur. Neft hasilatının "dondurulması" fonunda isə bu məhsulun qiymətlərinin yüksəlməsi qaçılmaz sayılır. Qeyd edək ki, Qətər neft hasilatının "dondurulması" təklifinin müzakirəsi üçün Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatı (OPEK) və qeyri-OPEK üzrə xam neft istehsalçısı ölkələrin nümayəndələrinin aprelin 17-də Dohada keçiriləcək yığıncağına digər böyük neft hasilatçılarını da dəvət edib. Qətərin Enerji Nazirliyindən verilən məlumatda neft hasilatının yanvardakı səviyyədə "dondurulması" təklifinin müzakirəsi üçün Dohada keçiriləcək yığıncağa OPEK-ə üzv bütün ölkələrə, o cümlədən böyük neft istehsalçısı ölkələrə dəvət məktubu göndərildiyi bildirilir. Nazirliyin göndərdiyi məktubda bazarda tələb-təklif tarazlığının bərpa olunmasının və qlobal iqtisadiyyatdakı dirçəlişin təmin edilməsinin çox vacib məsələ olduğu qeyd edilib. Nazirliyin məlumatına görə, yığıncaqda iştirakı gözlənilən 15 ölkə qlobal neft hasilatının 73 faizini reallaşdırır. Qeyd edək ki, Rusiya və OPEK-ə üzv bəzi ölkələrin - Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər və Venesuelanın enerji nazirləri keçən ay Dohada toplaşıb və digər böyük hasilatçılarının da qatılması şərtilə xam neft istehsalının həcminin yanvardakı səviyyəsində "donduracaq"larını açıqlayıb. Bu razılaşma 2014-cü ilin iyunundan bu vaxtadək təxminən 70 faizədək dəyər itirən xam neftin qiymətindəki ucuzlaşmanın qarşısının alınması məqsədi daşıyır. Neft bahalaşarsa, dollar xeyli ucuzlaşacaq. Ekspertlər hesab edir ki, dollar dəyərdən düşməkdə davam edərsə, bu hal əhalinin əlində olan ABŞ valyutasını satışa çıxarması ilə nəticələnəcək. Bu isə dolların ucuzlaşmasını daha da sürətləndirə bilər.