Mənzil bazarı dövlət ipotekasının ümidinə qalıb

Tarix: 30.03.2016 / 02:25
Bölmə: İqtisadiyyat

Daşınmaz əmlak bazarında hələ də aktivlik aşağı həddə qalmaqda davam edir. Ekspertlər isə bildirir ki, Azərbaycanda əmlak faktiki olaraq 30 faizdən çox ucuzlaşıb. Bu səbəbdən hesab edilir ki, indi ev almaq üçün ən əlverişli məqamdır. Lakin qiymətlərin aşağı enməsinə baxmayaraq, hələ də mənzil bazarında aktivlik istənilən həddə deyil. Araşdırmalar isə göstərir ki, 2014-cü ildən başlayaraq tikinti sektorunda müşahidə edilən zəifləmə yaşayış evlərinin tikintisi sahəsində də müşahidə edilir.

Qeyd edilən dövrdə neft qiymətlərinin enməsi tikinti sektorunda aktivliyin zəifləməsinə, aktivliyin zəifləməsi isə bu sahənin investisiya cəlbediciliyinin azalmasına səbəb olub. Yaranmış vəziyyətdə yaşayış evlərinin tikintisinə sərmayə qoyuluşu xeyli dərəcədə zəifləyib. Sərmayə qoyuluşunun azalması, ümumi işin həcmini kiçiltməklə bərabər, bu sahədə tələbi də zəiflətdiyindən, yaşayış evlərinin dəyərində ciddi azalmalar da qeydə alınır. Yaşayış evlərinin dəyərdən düşməsi isə, öz növbəsində, bu sahəyə sərmayə qoyuluşunun həcminə mənfi təsir göstərir. Mənzil tikintisi sahəsində qoyulan sərmayənin həcminin azalması istifadəyə verilən yaşayış evlərinin ümumi sahəsində özünü büruzə verir. Rəsmi statistik məlumata əsasən, Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra istifadəyə verilən yaşayış evlərinin ümumi sahəsində rekord göstərici 2013-cü ildə qeydə alınıb. Həmin ildə 2,403 milyon kvadratmetr mənzil tikilərək istifadəyə verilmişdi. Amma 2014-cü ildə istifadəyə verilən yaşayaş sahəsi 2,197 milyon kvadratmetrə, 2015-ci ildə isə 1,927 milyon kvadratmetrə endi. Vəziyyət dəyişməsə, cari il ərzində də azalmanın davam etməsi qaçılmaz sayılır.

Digər tərəfdən bankların ipoteka siyasəti də bu yolla mənzilə olan tələbin ödənilməsində ciddi əngəllər yaradır. Belə ki, bəzi banklar ipoteka krediti almaq üçün ailənin hər bir üzvünə düşən yaşayış minimumunun məbləğini artırıb. Bu addım "2016-cı il üçün yaşayış minimumu haqqında" qanunun təsdiq edilməsi ilə bağlıdır. Qanuna əsasən, bu il üçün Azərbaycanda yaşayış minimumu 136 manat səviyyəsində müəyyən edilir. Azərbaycan İpoteka Fondunun məlumatına əsasən, Fondun xəttilə ipoteka kreditləri verən 27 bankdan 14-ü yaşayış minimumunu 131-dən 136-dək, "Unibank" isə 200 manatadək artırıb. Bundan başqa, bəzi banklar güzəştli ipoteka üzrə ilkin ödənişi artırıb. Belə ki, "Muğanbank" ilkin ödənişin həcmini 15-dən 40 faizədək, Azərbaycan Beynəlxalq Bankı isə 15 faizdən 30 faizədək artırıb. Təbii ki, belə vəziyyət banklardan götürülən ipoteka vasitəsilə mənzil sahibi olmağı çətinləşdirir. Belə vəziyyətdə ekspertlər əsas ümidin dövlət ipoteka kreditlərinə olduğunu deyir. Məsələ burasındadır ki, tezliklə dövlət ipoteka kreditləri yeni əsasda veriləcək. Yeni dəyişikliklər ipoteka kreditlərinin məbləğinin artması və bunun tikinti bazarında yeni canlanmaya gətirib çıxarmasına hesablanıb. Onu da xatırladaq ki, dövlət başçısı ötən ilin sonunda "Azərbaycan İpoteka Fondu" ASC-nin yaradılması ilə bağlı fərman verib. Yaxın tezlikdə Fond hansısa qurumun struktur vahidi kimi yox, məhz müstəqil hüquqi şəxs, yəni ASC kimi fəaliyyət göstərəcək. Müvafiq fərmanla Nazirlər Kabineti çoxmənzilli binaların tikintisi üçün tikintiyə icazələrin verilməsi, həmin binaların istismarına icazə verilməsi, yaşayış evlərinin tikintisi üçün məlumatlandırma icraatı prosedurlarının sadələşdirilməsi və sürətləndirilməsi ilə bağlı təkliflər də hazırlayıb. Eləcə də hökumət tərəfindən ipoteka bazarında baş verən hadisələr daim diqqətdə saxlanacaq və mənzillərin qiymətinin süni şəkildə artırılmasına imkan verilməyəcək. Bütün bunlar məhz ipoteka kreditləşməsi hesabına mənzil bazarında növbəti canlanmaya yol açacaq. Bundan başqa, hökumət İpoteka Fondu xəttilə verilən kommersiya ipoteka kreditləri üzrə faiz dərəcələrinə dəyişiklikləri müzakirə edir. Adi ipoteka kreditinin həcmini artırmaq da planlaşdırılır.

Məhz dövlət ipotekasında dəyişikliklər tikinti bazarını indiki durğunluqdan çıxara bilər. Bundan əlavə, paytaxtın bəzi ərazilərində köhnə binaların sökülməsi də gündəmdədir.

Ekspertlərə görə, köhnə binaların sökülməsi əmlak bazarına təsirsiz ötüşməyəcək. O da bildirilir ki, artıq tikinti şirkətləri evlərin kreditlə satışında güzəştlər etməyə başlayıb.

Bununla tikinti şirkətləri qiymətləri real qiymətlər səviyyəsinə endirməklə müştəri cəlb etmək istəyir. Mütəxəssislərin fikrincə, bu halda bazarda müəyyən aktivlik yarana bilər.