Mənzil bazarımızda bahalaşma dalğası getdikcə böyüyür

Tarix: 16.03.2016 / 02:15
Bölmə: İqtisadiyyat

Son günlərdə diqqət cəlb edən məsələlərdən biri də mənzil bazarında qiymət artımının daha sürətli xarakter almasıdır. Bazarda aktivliyin cüzi də olması qiymətlərə təsirsiz ötüşməyib. Ekspertlər isə bahalaşma prosesinin hələ müəyyən müddət davam edəcəyini proqnozlaşdırır. Məsələn, "MBA Group" konsaltinq şirkətinin baş direktoru Nüsrət İbrahimov deyir ki, Azərbaycan daşınmaz əmlak bazarında fevralda baş tutmuş artım bundan sonra da davam edə bilər.

Onun sözlərinə görə, 2016-cı ilin fevralında Azərbaycanın əmlak bazarının bütün seqmentlərində praktik olaraq artma müşahidə olunurdu. Bu ilin başqa ayları ilə müqayisədə fevralda əmlak bazarı daha aktiv olub.

Bahalaşma özünü kommersiya obyektləri ilə də bağlı qabarıq büruzə verir. Xüsusən də Bakıda kommersiya obyektləri bahalaşır. Fevral ayında obyektlərin qiymətində 7,3%-lik artım baş verib. Kommersiya obyektləri bazarı devalvasiyanın təsirindən daha sürətlə çıxmağa başlayıb. Qiymət artımı paytaxtın bütün hissələrində qeydə alınıb. Qiymətlər 1-ci zonada 3,22%, 2-ci zonada 5%, 3-cü zonada 2,5%, 4-cü zonada isə 0,47% yüksəlib. Qeyd edək ki, son bir illik dövrdə isə kommersiya obyektlərinin qiymətində təqribən 42% ucuzlaşma baş verib. Bu böyük rəqəm olsa da, kommersiya obyktləri mənzillərə nisbətən daha az ucuzlaşıb və bu sahədə qiymətlər daha sürətlə bərpa olunur. Bu mənada qarşıdakı aylarda kommersiya obyektlərinin daha çox bahalaşacağını gözləmək olar. Hesab olunur ki, baş verənlərin bir səbəbi də maliyyə bazarlarında yaranmış durumla bağlıdır. Belə ki, insanlar əllərində olan vəsaiti bankda və ya xarici valyutada saxlamaqdansa, onu yenidən daşınmaz əmlaka yatırmağa üstünlük verirlər. Çünki valyutaların kursunun necə dəyişəcəyi barədə hələ də dəqiq proqnozlar mövcud deyil. Bu da, öz növbəsində, pulların xarici valyutada olmasını da risqə atır. Elə bu səbəbdən indi vətəndaşların bir çoxu əlində olan vəsaiti mənzil bazarına yönəldir. Bu da nəticə etibarı ilə mənzil bazarında aktivliyi artırır, həmçinin qiymətlərin yüksəlməsinə səbəb olur.

Xatırladaq ki, son günlərə qədər daşınmaz əmlak bazarında aktivliyin azalması müşahidə olunurdu, bu isə qiymətin aşağı düşməsini qaçılmaz edirdi. Kommersiya daşınmaz əmlak bazarında da eyni vəziyyət müşahidə edilirdi. Rusiyadan gələn vəsaitin azalması da buna təsir edirdi. Bu səbəbdən indiyədək qiymətlərdə azalma müşahidə olunurdu, çoxları gözləyirdi ki, bir az da ucuzlaşsın, sonra mənzil alsınlar. Lakin artıq vəziyyət əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib.

Mənzil bazarında bahalaşmaya təsir edən daha bir məqam isə daşınmaz əmlakın alqı-satqısından əlavə dəyər vergisinin (ƏDV) tutulmasıdır. Xatırladaq ki, daşınmaz əmlakın alqı-satqısından ƏDV-nin tutulması əvvəllər də müvafiq qanunvericilikdə var idi, sadəcə, bunun uçotu aparılmırdı. Ötən ildən isə bütün alqı-satqılar notarial qaydada rəsmiləşdirilərək Vergilər Nazirliyinə təqdim olunur. Artıq Vergilər Nazirliyində məlumat bazası var. Bununla da daşınmaz əmlakın alqı-satqısından ƏDV-nin tutulmasına başlanıb. Qeyd edək ki, daşınmaz əmlakın alışı-satışı zamanı əldə edilən gəlirdən vergi fiziki şəxslərin gəlir vergisi formasında tutulur. 30 min manata qədər gəlir 14 faizlə, 30 min manatdan artıq hissə isə 25 faizlə vergiyə cəlb edilir. Vətəndaş satdığı evdə qeydiyyatdadırsa və orada 3 il ərzində yaşayıbsa, o zaman əldə olunan gəlir vergidən azaddır. Mənzil sahibi qeydiyyatda olmadığı evi hətta uzun müddət bundan əvvəl almış olsa da, onu satanda vergi ödəməlidir. Bir şəxsin mülkiyyətində bir neçə mənzili varsa, onların yalnız birinin, yəni vətəndaşın daimi yaşayış yeri olan mənzilin satışı vergidən azaddır. Bir şərtlə ki, həmin mənzil alınandan 3 il sonra satılsın. Bu amil də mənzilin qiymətinə təsirsiz ötüşmür.

Hələlik isə mənzil bazarında aktivlik artdıqca daha çox bahalaşmanın olması qaçılmaz sayılır. Qəzalı binaların sökülməsi ilə bağlı Nazirlər Kabinetinin qərarı da prosesə təsir edir. Bundan əlavə o da bəlli olub ki, Bakıda 1910-cu ilə qədər inşa edilən evlərdən sakinlərin köçürülməsinə başlanıb. Nazirlər Kabinetinin qərarına görə, Bakının 12 inzibati rayonundan 7-də - Suraxanı, Nəsimi, Xətai, Nərimanov, Nizami, Yasamal, Səbail, Pirallahı və Xəzərdə mənzil fondunun inkişaf etdirilməsinə dair göstərişlər verilib.

Təzminatın məbləği dövlət tərəfindən alınarkən kvadratmetr üçün 1,5 min manat, kommersiya podratçısı tərəfindən alınarkən bir kvadratmetr üçün 2 min manatdan ibarət olacaq. Köhnə və normalara cavab verməyən evlərin sökülməsi proqramına Suraxanıda 63, Nəsimidə 226, Xətaidə 99, Nərimanovda 219, Nizamidə 131, Yasamalda 18, Səbaildə 41, Pirallahıda 297 evin sökülməsi daxildir. Söküləcək binaların sırasına XIX əsrdə və XX əsrin 50-60-cı illərində inşa edilmiş evlər daxildir. Bu da mənzil bazarında qiymətlərin artmasına təsirsiz ötüşmür.