Manatın avro və dollar qarşısında inanılmaz bahalaşma şansı...

Tarix: 15.03.2016 / 01:32
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünyanın ən çox işlənən iki əsas valyutası olaraq tanınan dollar və avronun məzənnəsinin bundan sonra hansı istiqamətdə dəyişəcəyi getdikcə daha çox maraq doğurur. Belə görünür ki, həm ABŞ, həm də Avropa iqtisadi fəallığı dəstəkləmək üçün dövriyyəyə daha çox vəsait buraxmağı düşünürlər. Bu isə həmin valyutaların məzənnəsinin aşağı düşməsinə gətirib çıxarmaq iqtidarındadır.

Qeyd edək ki, ABŞ və Avropa mərkəzi banklarının əlində böyük həcmdə vəsait cəmləşib. Həmin pulların iqtisadiyyatın canlandırılması üçün dövrriyyəyə daxil edilməsi gözlənir.

Ümumiyyətlə, ABŞ Milli İnflyasiya Təşkilatı dünyanın ən böyük 6 bankı ilə bağlı rekord göstəriciləri açıqlayıb. Məlum olub ki, son 10 il ərzində dünyanın ən böyük 6 bankının göstəricisi 4,9 trilyon dollardan 16,9 trilyon dollara yüksəlib. Bu göstərici bütün dövrün rekord nəticəsidir. ABŞ Mərkəz Bankı (FES), Avropa Mərkəzi Bankı (ECB), Yaponiya Mərkəz Bankı (BOJ), İsveçrə Mərkəzi Bankı (SNB), İngiltərə Mərkəzi Bankı (BOE) və Çin Mərkəzi Bankının (PBOC) mal varlığı 239 faiz artaraq 16,9 trilyon dollar olub. "Anadolu" agentliyinə müsahibəsində "Ziraat Yatırım"ın iqtisadçısı Bora Tamer Yılmaz bildirib ki, sərvətlərinin böyüklüyü səbəbindən mərkəzi banklar iqtisadiyyata dəstəyi davam etdirəcək. O, FES-in monetar ekspansiya proqramının ardından ECB və BOJ-un da iqtisadi canlandırma yaratmaq üçün buna əl atacağını qeyd edib. Ekspertlər hesab edir ki, inkişaf etmiş ölkələrin mərkəzi banklarının bazarlara likvidlik verməsi qısa və orta müddətdə inkişaf etməkdə olan ölkələrə kapital axınına səbəb olacaq. Çünki inkişaf etmiş bir çox ölkədə uçot dərəcəsi minimal və ya mənfi səviyyədədir. Bu da qlobal iqtisadi artımı dəstəkləyəcək və xammal, xüsusilə də neft qiymətlərinin kəskin düşməsinin qarşısını alacaq. Hadisələrin bu səpkidə inkişafı isə manatın da məzənnəsinə təsir etməyərək, onu dollar və avro qarşısında bahalaşdıracaq.

Ümumiyyətlə, atılan və atılması gözlənən bəzi addımlar manatın bundan sonra kursunun artmaqda olacağını deməyə əsas verir. Məsələn, Prezidentin iqtisadi islahatlar üzrə köməkçisi Natiq Əmirov bildirib ki, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən kommersiya banklarında manat likvidliyinin çatışmaması və manat likvidliyinə dəstək məsələsi hazırda hökumətdə, Mərkəzi Bank və Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasında da düşünülür: "Amma təkliflərin əksəriyyəti emissiya şəklində bankların likvidlik potensialının artırılması istiqamətindədir. Banklarda manat likvidliyinin artırılmasının ən doğru yolu dedollarizasiya prosesinin həyata keçirilməsidir. Çünki banklarda və əhalidə kifayət qədər pul var. Bankların özünün kifayət qədər vəsaitləri var, ancaq onlar xarici valyutadadır. Həmin xarici valyutanın manata çevirib real sektorun kreditləşməsinə cəlb edilməsi üçün doğru yollar tapmaq lazımdır. Həm əhalinin əmanətləri, həm də investorları qoruyacaq şəkildə optimal həll yolları tapılmalıdır". Məhz bu istiqamətdə atılması gözlənən addımlar manata tələbi artıracaq. Təbii ki, bu da onun bahalaşmasına gətirib çıxaracaq.

Bu arada neft bazarlarında qiymətlərin daha da qalxması gözlənir və bu da milli valyutanın məzənnəsinə təsir edən əsas amillərdən biridir. Digər tərəfdən "RBC Capital Markets"dən Helima Kroft deyir ki, hasilatçıların qiymətə təsiri tamamilə realdır və ilin sonunadək neft qiymətləri 50 dollara yüksələ bilər. Manata tələbi artırmaq üçün uçot dərəcəsi ilə bağlı Mərkəzi Bankın siyasətinin də tezliklə öz nəticəsini verməsi gözlənir. İqtisadçı Vüqar Bayramovun sözləriən görə, güman olunur ki, yaxın vaxtlarda uçot dərəcəsinin artırılması ilə bağlı qərar qəbul ediləcək: "Bu, manatla yığımların həcminin artırılması baxımından Mərkəzi Bank üçün də əhəmiyyətlidir. Nəzərə alaq ki, uçot dərəcəsi ilə kommersiya banklarının kredit faizləri arasında böyük fərq var, kommersiya banklarının kredit faizləri uçot dərəcəsindən mikrokreditləri üzrə 3,5, istehlak kreditləri üzrə isə 4,2 dəfə çoxdur. Uçot dərəcəsinin artırılması bu fərqi aradan qaldıracaq. Mərkəzi Bank uçot dərəcəsinin artırılmasına uyğun olaraq mərkəzləşdirilmiş kreditlərin həcmini artırarsa, bu, bankların manat likvidliyinə müsbət təsir göstərəcək. Bunun üçün həmin kredit resurslarına çıxış imkanlarının gücləndirilməsinə və onların banklar arasında şəffaf şəkildə bölüşdürülməsinə ehtiyac var. Bu baş verəcəyi halda banklar uçot dərəcəsinə uyğun olaraq Mərkəzi Bankdan manatla mərkəzləşdirilmiş kreditlər cəlb edə biləcək. Uçot dərəcəsinin artırılması, əslində, manata görə ödənişlərin faizinin artırılması deməkdir. Uçot dərəcəsinin artırılması təkcə manatın likvidliyinə deyil, eyni zamanda, əmanətlərin sığortalanması faizinə də təsir göstərəcək. Çünki bu halda artıq banklar manatla yığımlara daha çox dividend ödəmək imkanlarına malik olacaq". Məlumat üçün bildirək ki, Mərkəzi Bank martın 4-də uçot dərəcəsini 7 faizə qaldırıb.