Avropa məhsulları Azərbaycanda ucuzlaşacaq

Tarix: 12.03.2016 / 01:59
Bölmə: İqtisadiyyat

Avropa Mərkəzi Bankının son iclasında uçot dərəcəsini 0,05%-dən 0%-ə endirməsindən sonra avro ilə bağlı hansı vəziyyətin yaranacağı xüsusi maraq dairəsindədir. Avro ilə saxlanan böyük valyuta ehtiyatlarına malik olması fonunda məsələ Azərbaycan üçün də böyük aktuallıq kəsb edir. Qeyd edək ki, Avropa Mərkəzi Bankının son iclasından əvvəl analitiklərin proqnozu uçot dərəcəsinin sabit qalması istiqamətində olub. Lakin bunun tamamilə əksi baş verib. Uçot dərəcəsi əhəmiyyətli dərəcədə azaldılıb.

Bundan əlavə, Avropa Mərkəzi Bankı depozitlər üzrə faiz dərəcəsini proqnozlara uyğun olaraq mənfi 0,3%-dən mənfi 0,4%-ə endirib, monetar ekspansiyanın həcmini isə 33% artıraraq 60 milyard avrodan 80 milyard avroya yüksəldib. Burada Avropa Mərkəzi Bankı, bank istiqrazlarından başqa, əlavə olaraq şirkət istiqrazlarını da geri alacağını bildirib. Bank borc faizini də 0,05 bənd azaldaraq 0,3%-dən 0,25%-ə salıb. Bu qərarlardan sonra qlobal valyuta bazarlarında avro sürətlə dəyərini itirməyə başlayıb, dollara qarşı məzənnəsi qısa müddət ərzində 1,4% azalaraq 1,08-ə düşüb. Amma Avropa Mərkəzi Bankının sədri Mario Draqinin mətbuat konfransında bundan sonra faizlərin daha da endirilməsinin lazım olmadığını bildirməsi ilə avro dollara nisbətdə yenidən bahalaşıb. Lakin monetar ekspansiyanın həcminin 80 milyard avroya çatdırılması ilə avronun dollar qarşısında yenidən dəyər itirməyə başlaması proqnozlaşdırılır. Monetar ekspansiyanın genişləndirilməsinə əsas səbəb isə odur ki, avrozonada illik 2% inflyasiya hədəf qoyulsa da, bu rəqəmə çatmaq mümkün olmayıb. Hətta fevralda Avropada deflyasiya müşahidə edilib və qiymətlər 0,2% azalıb. Doğrudur, qiymətlərin azalması bir tərəfdən Avropa mallarına daxili və xarici tələbatı artırır. Amma digər tərəfdən, deflyasiya əsl problemdir, çünki korporativ sektorun və büdcənin gəlirlərini azaldır, investisiyaları artırmağa və maaşları yüksəltməyə imkan vermir.

Deflyasiya ilə yanaşı, Avropa hökuməti iqtisadi artımın səviyyəsindən də narahatdır. Ötən il avrozonada ümumi daxili məhsul artımı 1,6% təşkil edib. Avropa Komissiyası sədrinin avro və sosial dialoq üzrə müavini Valdis Dombrovskis bildirib ki, Avropa İttifaqının böhrandan sonrakı bərpası yavaş gedir, belə ki, 2016-ci ildə avrozonada iqtisadi artım cəmi 1,7%, ümumilikdə Avropa İttifaqında isə 1,9% gözlənir. Avropa Mərkəzi Bankının rəhbərliyi hesab edir ki, xammal bazarlarındakı qeyri-sabitlik, inkişaf etməkdə olan ölkələrin iqtisadiyyatlarının zəifləməsi və yüksələn geosiyasi risqlər avrozona iqtisadiyyatı üçün də risqləri artırır. Bu səbəbdən Avropa Mərkəzi Bankı avronun ucuzlaşmasına və bununla da ixracı artırmağa çalışır.

Araşdırmalar göstərir ki, avronun dəyərdən düşməsinin digər ölkələr, o cümlədən Azərbaycan üçün daha çox mənfi təsirləri mövcuddur. Əvvəla, avronun məzənnəsinin aşağı düşməsi Azərbaycanın Avropa İttifaqına qeyri-neft sektorunun ixrac imkanlarını xeyli məhdudlaşdırır. Xatırladaq ki, Avropa İttifaqı Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşıdır. Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsinin 60 faizi bu qurumun payına düşür. Bununla yanaşı, ölkəmiz Avropa İttifaqı ölkələrinə, o cümlədən, qeyri-neft məhsulları və aqrar məhsullar da ixrac edir. Təbii ki, avronun məzənnəsinin aşağı düşməsi Azərbaycan məhsullarının Avropa bazarında daha baha olmasına səbəb olur. Bu da Azərbaycan məhsullarının çıxış imkanlarını məhdudlaşdırır və ölkəmizin Avropada rəqabət imkanını xeyli azaldır. Amma kiçik sahibkarlar, avrozonadan məhsul və avtomobil idxal edən iş adamları üçün avronun aşağı düşməsi sərfəlidir. Çünki avro məzənnəsinin aşağı düşməsi, xüsusən Almaniyadan və digər avrozona ölkələrindən Azərbaycana avtomobil gətirən iş adamlarının daha ucuz mal almasına gətirir.

Lakin ucuzlaşma Avropadan Azərbaycana gələn turistlərin ölkəmizdə daha az pul xərcləməsinə səbəb olur. Turistlərin böyük əksəriyyəti Avropa İttifaqına daxil olan ölkələrdən gəldiyi üçün ehtimal etmək olar ki, ödəniş vasitəsi kimi avrodan daha çox istifadə olunur. Belə olan halda, avronun ucuzlaşması sərfəli sayılmır. Digər tərəfdən isə avropalı turistlərə satılan mallar və təqdim edilən xidmətlərin qarşılığında ölkəyə daha az vəsait daxil olur.

Ekspertlər hesab edir ki, avronun ucuzlaşması bundan sonra da Azərbaycan manatının məzənnəsinə təsir edə bilər.

Əsas təsirlərdən biri manatın məzənnəsinin daha da yüksəlməsidir. Avro dollar qarşısında dəyər itirsə, manat qarşısında da xeyli dəyərdən düşəcək.