Pensiyaçıların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi xüsusi diqqət mərkəzindədir

Tarix: 08.03.2016 / 01:46
Bölmə: İqtisadiyyat

Uzun illərdir Azərbaycanda sosialyönümlü iqtisadiyyat formalaşdırılıb. Çünki bu, müharibə şəraitində olan, 1 milyondan artıq qaçqın və məcburi köçkünü olan, 20 faizdən artıq torpağı işğal edilən respublikamız üçün zəruri bir prosesdir. Söhbət isə uşaqların, gənclərin, ahılların, əlillərin, pensiyaçıların, dövlət qulluqçularının, həmçinin əhalinin digər təbəqələrindən olan vətəndaşlarımızın sosial rifahının yüksəldilməsindən, onların sosial-iqtisadi problemlərinin çözülməsindən, həyat və yaşayış səviyyəsinin normallaşdırılmasından gedir.

Bu baxımdan da hər il pensiyanın baza hissəsi, maaşlar və minimum əməkhaqları artırılır, dövlət büdcəsi müzakirə olunan zaman sosialyönümlü layihələrə daha çox üstünlük verilir.

Vurğulamaq lazımdır ki, hələ Azərbaycanın müstəqlliyinin ilkin dövrlərində Azərbaycan Respublikasının sabiq Prezidenti mərhum Heydər Əliyev xalqın tələbi ilə ikinci dəfə hakimiyyətə gəldikdən sonra pensiyaçıların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi istiqamətində çox böyük addımlar atmağa başlayıb. Xüsusilə də pensiya sisteminin təkmilləşdirilməsi istiqamətində qanunvericilik bazasının və hüquqi sənədlərin hazırlanmasında Heydər Əliyevin misilsiz və danılmaz xidmətləri olub. Belə ki, Heydər Əliyevin təyin etdiyi islahat istiqamətlərinə uyğun olaraq, ölkəmizdə sığorta-pensiya sistemi və dövlət sosial yardımı sistemlərinin ayrı-ayrılıqda beynəlxalq standartlar əsasında fəaliyyət göstərməsi müəyyənləşdirilib. Hələ 2001-ci il iyulun 17-də Heydər Əliyevin Azərbaycanda Pensiya İslahat Konsepsiyasının təsdiq edilməsi barədə imzaladığı Cərəncam 2001-2005-ci illərdə pensiya islahatlarının mərhələlərlə həyata keçirilməsini nəzərdə tuturdu. Sözügedən konsepsiyaya əsasən, 2001-ci ildən başlayaraq "Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında" və "Sosial sığorta haqqında" qanunlara əlavələr və dəyişikliklər edilib. 2001-ci ilin noyabrında "Dövlət sosial sığorta sistemində fərdi uçot haqqında" Qanun qəbul olunub. Məhz bu dövrdə sığorta-pensiya sisteminin müasir standartlara uyğunlaşdırılması istiqamətində zəruri addımlar atılıb. Xüsusilə də vətəndaşların pensiya təminatında sığorta prinsiplərinin tətbiqinə istiqamətlənmiş tədbirlər həyata keçirilib.

Ölkədə sosialyönümlü siyasətin gücləndirilməsi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin də daim diqqət göstərdiyi məsələlərdəndir. Məhz Heydər Əliyevin uzaqgörən və müdrik siyasəti, eləcə də dahi rəhbərin layiqli davamçısı, Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə ölkə iqtisadiyyatının ilbəil güclənməsi, ölkəmizin iqtisadi, siyasi və beynəlxalq nüfuzunun artması pensiyaçıların sosial-iqtisadi durumunun yaxşılaşdırılmasına, onların sosial rifahının gücləndirilməsinə gətirib çıxarıb. Belə ki, 2006-cı ilin 1 yanvarından 3 qanun - "Əmək pensiyaları haqqında", "Dövlət sosial müavinətləri haqqında" və "Ünvanlı dövlət sosial yardımı haqqında" qanunlar qüvvəyə minib və hər iki sistemin fəaliyyətini təmin edəcək qanunvericilik bazası yaradılıb. Hazırda sığorta-pensiya sistemi 3 qanun ("Sosial sığorta haqqında", "Dövlət sosial sığorta sistemində fərdi uçot haqqında" və "Əmək pensiyaları haqqında" qanunlar), dövlət sosial yardım sistemi isə ayrıca 2 qanun ("Dövlət sosial müavinətləri haqqında" və "Ünvanlı dövlət sosial yardımı haqqında" qanunlar) əsasında fəaliyyət göstərir. 2006-cı ildə qəbul olunmuş "Əmək pensiyaları haqqında" və "Sosial müavinətlər haqqında" qanunlara uyğun olaraq, pensiyaların növ və tərkibində dəyişikliklər edilib və sosial pensiyalar sosial müavinətlərlə əvəz edilib. Pensiyaçıların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi ilə pensiya islahatlarının eyni vaxtda aparılması nəticəsində mövcud maliyyə imkanlarının pensiyaçılar arasında ədalətli bölgüsünə nail olunub və onların yoxsulluq problemi əsaslı şəkildə öz həllini tapmaqdadır. Məhz bu günə qədər həyata keçirilən məqsədyönlü tədbirlərin nəticəsidir ki, 2003-2015-ci illər ərzində əmək pensiyalarının orta aylıq məbləği 18,4 manatdan 175,1 manata çatdırılıb. Ölkə üzrə pensiyaların orta aylıq məbləği 1 yanvar 2006-cı il tarixə 29,8 manat olduğu halda, 2015-ci ildə bu rəqəm 175,1 manata, o cümlədən yaşa görə əmək pensiyasının orta aylıq məbləği 194,6 manata çatıb. Bunlardan əlavə, dövlət başçısının əmək pensiyalarının sığorta hissəsinin indeksləşdirilməsi barədə imzaladığı sərəncamlara əsasən, müvafiq şəxslərin əmək pensiyalarının sığorta hissəsinə ölkədə baş vermiş inflyasiyaya uyğun olaraq 2007-ci il yanvarın 1-dən 8,3, 2015-ci il yanvarın 1-dən isə 1,4 faizlik artım tətbiq edilib. Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun (DSMF) 2016-cı il üçün qəbul etdiyi dürüstləşdirilmiş büdcə layihəsinə əsasən, əhaliyə ödənişlər 3239 milyon manat nəzərdə tutulur ki, bu da təsdiq olunmuş proqnoz göstəricisinə nisbətən 7,6 faiz və ya 227,8 milyon manat çoxdur. Həmin büdcə layihəsində əmək pensiyalarının ödənişi xərcləri 3136,1 milyon manat olmaqla, 2016-cı il üçün təsdiq olunmuş proqnoz göstəricisinə nisbətən 7,3 faiz və ya 212,5 milyon manat artımla proqnozlaşdırılır. Dürüstləşdirilmiş büdcə layihəsinə görə, xərc artımında yaşa görə əmək pensiyasının baza hissəsinin 110 manat təyin edilməsi ilə bağlı olaraq, bütün növ əmək pensiyalarının baza hissəsinin və baza hissəsinə əlavələrin yenidən hesablanması, müəyyən kateqoriyadan olan hərbi qulluqçu və xüsusi rütbəli şəxslərin vəzifə maaşlarındakı artıma müvafiq qulluq stajına görə əmək pensiyalarına əlavələrin artırılması, eləcə də əmək pensiyalarının sığorta hissəsinin indeksləşdirilməsi xərclərinin dürüstləşdirilməsi nəzərə alınıb.

Vurğulamaq yerinə düşər ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 4 noyabr 2014-cü il tarixli, 827 nömrəli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş "2014-2020-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında pensiya təminatı sisteminin islahatı Konsepsiyası"nın icrası məqsədilə aidiyyəti dövlət orqanları ilə birlikdə "Əmək pensiyaları haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişikliklər edilməsi barədə" qanun layihəsi hazırlanaraq müvafiq qaydada təqdim olunub. Eyni zamanda, adıçəkilən konsepsiyaya əsasən, Azərbaycanda pensiya təminatı sisteminin perspektiv inkişafının aktuar modelləşdirmə əsasında proqnozlaşdırılmasının təşkili üçün zəruri daxili texniki və institusional potensialın artırılması məqsədilə müvafiq tədbirlər (Dünya Bankı ilə birlikdə PROST modelinin Azərbaycanın sığorta-pensiya sistemində tətbiqi və Avropa İttifaqının Avropa Qonşuluq və Əməkdaşlıq Aləti olan TAİEX proqramı çərçivəsində "Aktuar tədqiqatlar və pensiya sistemi üzrə modelləşdirmə" layihəsinin reallaşdırılması) həyata keçirilib. Bu cür faktların və konkret statistik göstəricilərlə zəngin məlumatların sayını daha da artırmaq olar. Bir sözlə, pensiya-sığorta sistemində aparılan islahatlar, pensiyaçıların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi istiqamətində görülən məqsədyönlü işlər, xüsusilə də pensiyaların hər il artırılması ölkə ictimaiyyətinin müxtəlif təbəqələri tərəfindən yüksək qiymətləndirilir və razılıqla qarşılanır.

Milli Məclisin deputatı Fazil Mustafa deyir ki, pensiyaların baza və sığorta hissələrində artımlar devalvasiya və bazar reallığı fonunda təqaüdçülərin yaşamında ciddi dəyişikliklər yaratmasa da, bütün hallarda, dövlətin bu kateqoriyadan olan insanlara daha öncəlik verdiyinin göstəricisidir. Ümumilikdə isə, istehlak zənbilinin vəziyyətinə görə pensiyaların artırılması, baza hissəsində dəyişiklik əsas meyar olaraq götürülməlidir: "Ona görə də düşünürəm ki, pensiyaçıların məşğulluq imkanlarının artırılması barədə düşünmək indi ən vacib hədəflərdən biri olmalıdır. Bu istiqamətdə də müəyyən addımların atılması pensiyaçıların sosial müdafiəsini daha da gücləndirəcək".

İqtisadçı-ekspert Əli Əlirzayev bildirir ki, pensiyaçıların sosial müdafiəsi həmişə diqqət mərkəzindədir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanda uzun illərdir pensiyaların baza hissəsinin artırılması qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq həyata keçirilir. Pensiyanın artırılacaq məbləği isə minimum əməkhaqqından və yaşayış mimimumundan asılıdır: "Yaşayış minimumu isə hər il qiymətlərin dəyişməsindən, inflyasiyanın səviyyəsindən, əhalinin gəlirlərindən, istehlak səbətindəki məhsulların miqdarından və çeşidindən birbaşa asılı olaraq dəyişir. Ona görə də qanunvericiliyə əsasən yaşayış minimumu dəyişəndə bu, minimum əməkhaqqına öz təsirini göstərir. Pensiyaların baza hissəsinin artırılmasına gəlincə, bu məsələdə inflyasiyanın səviyyəsi əsas götürülür. Yəni bu səviyyə neçə faiz planlaşdırılıbsa, inflyasiyanı neytrallaşdırmaq üçün pensiyaların baza hissəsi də həmin faizlərə uyğun artırılır. Pensiyaların sığorta hissəsi isə əməkhaqqından, qazanılan gəlirlərdən və bazardan asılıdır".

İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin rəhbəri, iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov isə qeyd edir ki, sosial xərclərin məbləğinin artması eyni zamanda əməkhaqqı və pensiya artımları üçün maliyyə bazası formalaşdırır. Bu da pensiyaların miqdarında artımların olmasına imkan verir. Onun sözərinə görə, 2006-cı ildən başlayaraq təqaüdlər bir neçə dəfə artırılıb:

"Bəzi MDB ölkələri ilə müqayisədə Azərbaycanda pensiyaçıların aldığı məbləğin miqdarı xeyli çoxdur. Hazırda ölkəmizdə pensiyaçıların sayı kifayət qədərdir. Ona görə də onların aldığı təqaüdün miqdarının son dərəcə əhəmiyyətli olduğunu başa düşmək olar. Amma pensiyaların baza hissəsinin böyük məbləğdə artırılması iqtisadi problemlər yarada bilər. Söhbət ondan gedir ki, hər il pensiyanın baza hissəsinə edilən artımlar inflyasiyaya təsir göstərmir, qiymət artımına gətirib çıxarmır. Builki 10 faizlik artım da inflyasiyanın artmasına hər hansı bir formada təsir göstərməyəcək. Onsuz da hər il praktiki olaraq pensiyaların baza hissəsi artırılır. Bu baxımdan da pensiyanın baza hissəsinin sözügedən məbləğdə artırılmasının inflyasiyaya ciddi təsir göstərəcəyi real deyil. Pensiyaların baza hissəsi böyük məbləğdə artırılmadığı üçün hazırkı artım da, heç bir halda, ciddi qiymət artımına gətirib çıxarmayacaq. Çünki 10 faizlik artımın istehlak bazarına hansısa formada təsir göstərə biləcəyi güman olunmur. Ən azından, bu cür minimal artımlar qiymətlərin yüksəlməsinə təsir etmək imkanında deyil. Bu səbəbdən də birmənalı şəkildə istehlak bazarında hər hansı bir qiymət artımları müşahidə olunmayacaq. İstehlak bazarında o zaman qiymət artımları baş verə bilər ki, pensiyaların məbləğində ciddi artımlar müşahidə olunsun. Təqaüdlər dəfələrlə artırılsa, bu həmçinin inflyasiyanın yüksəlməsinə gətirib çıxara bilər".

Yeri gəlmişkən, yanvar ayında maraqlı bir hadisənin şahidi oldum. Ağsaqqal bir kişi meyvə almaq istəyirdi. Onun getdiyi mağazanın qarşı tərəfində yeşiklərdə 3 kiloqram alma 2 manata satıldığı halda, eyni sortda və eyni ölçüdə almanın 1 kiloqramını mağazadan 2 manata aldı. Marağıma səbəb olduğundan, ağsaqqaldan bunun səbəbini soruşdum. Allahverdi Rzayev adlı pensiyaçı dedi ki, mağazanın qarşısında meyvə satan satdıqlarının pulunu özünə götürür: "Amma mağaza dövlətə vergi ödəyir. Dövlət də həmin verginin hesabına mənə pensiya verir. Ona görə də bahalı olmasına baxmayaraq, mağazadan alver etməyə üstünlük verirəm".

İradə Sarıyeva

Yazı Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun "Pensiyaçıların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi xüsusi diqqət mərkəzindədir" mövzusunda elan etdiyi müsabiqəyə təqdim olunur.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 23.10.2026 / 16:05

Azərbaycanda islam maliyyəçiliyi nə deməkdir?..

Tarix: 23.10.2026 / 10:37

Sosial ödənişlərin artırılması üçün altıncı sosial islahat paketi hazırlanır...

Tarix: 23.10.2026 / 09:57

Gələn il şəhər və rayonlara dotasiya ayrılmayacaq - xərclərini öz gəlirləri hesabına ödəyəcəklər...

Tarix: 23.10.2026 / 09:26

Gələn ilin büdcəsi layihəsi Milli Məclisdə - gəlirlər və xərclər açıqlandı...

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Tarix: 22.10.2026 / 19:30

Azərbaycanda şirin su ilə bağlı vəziyyət pisləşir - ümid Xəzərə qalıb…

Tarix: 22.10.2026 / 10:36

Sabahdan vint, bolt və qaykaların ixrac tarifi 20 DƏFƏ ARTIRILIR...

Tarix: 21.10.2026 / 17:06

Azərbaycan daha bir rekord vurdu - "tranzitlərin rekordu"...

Tarix: 21.10.2026 / 16:50

Neft Fondumuzun çox valyuta qazanmasına mane olan tək səbəb var...

Tarix: 21.10.2026 / 13:35

Azərbaycanda yeni bank yaradıla bilər - Aİ-dən TƏKLİF...

Tarix: 21.10.2026 / 10:23

Avropalı investorların Qarabağ, Şərqi Zəngəzur və Naxçıvana marağı artır - Aİ hesabatı

Tarix: 20.10.2026 / 22:07

Taxıl bazarında kəskin təzad: kəndlilər buğda əkinindən imtina edir...

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Tarix: 22.10.2026 / 19:30

Azərbaycanda şirin su ilə bağlı vəziyyət pisləşir - ümid Xəzərə qalıb…

Tarix: 22.10.2026 / 16:56

15 temmuz “FETÖ darbesində” bircə nəfər siyasətçi-deputatın adı çıxmadı...

Milli kimliyə bağlı gənclər uğurlu gələcəyin əsas təminatçılarıdır...