Manatla bank kreditlərinin verilməsində ziddiyyətli məqam...

Tarix: 05.03.2016 / 02:10
Bölmə: İqtisadiyyat

Kreditin həcmi və faizi eyni vaxtda arta bilərmi (?!)

Son bir il ərzində ölkədə manatla dövriyyədə olan pul kütləsinin azalması müşahidə edilməkdədir. Xüsusən də banklarda əhalinin əmanətlərinin böyük hissəsinin manatdan dollara çevrilməsi fonunda manat qıtlığı özünü daha qabarıq büruzə verir. Daha bir məqam isə bankların bir çoxunun da əllərində olan manat kütləsini dollara çevirməsidir. Bütün bunlar manat qıtlığını daha da sürətləndirir və belə vəziyyət kredit bazarına təsirsiz ötüşmür.

İndi sirr deyil ki, bir sıra banklarda manatla kredit verilməsinə məhdudiyyətlər var və bundan kredit götürmək istəyən sadə vətəndaşlar da əziyyət çəkir. Belə vəziyyətə son qoymaq üçün Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsini artırmasını ekspertlər məqbul sayır.

Xatırladaq ki, makroiqtisadi sabitliyin təmin olunması hədəflərini və pul-maliyyə bazarlarındakı yeni meyilləri nəzərə alaraq, Mərkəzi Bank faiz dəhlizinin parametrlərini yenidən nəzərdən keçirib. Bankın İdarə Heyətinin qərarı ilə 4 mart 2016-cı il tarixindən uçot dərəcəsi 7%, likvidlik əməliyyatları üzrə faiz dəhlizinin yuxarı həddi isə 17% səviyyəsində müəyyən edilib. Likvidlik əməliyyatları üzrə faiz dəhlizinin aşağı həddi isə dəyişməz olaraq 2% səviyyəsində saxlanıb. Eyni zamanda qərara alınıb ki, faiz dəhlizinin aşağı və yuxarı hədləri səviyyəsində olan faiz dərəcələri ilə likvidliyin verilməsi və cəlb olunması əməliyyatlarının müddəti 1 gündən 7 günədək uzadılsın. Banklar qısamüddətli likvidliyin idarə olunması məqsədilə Mərkəzi Bankın çərçivə aləti olan 1-7 günlük repo və əks-repo əməliyyatlarından öz təşəbbüsləri ilə istifadə edə bilər. Bunlardan əlavə, məcburi ehtiyat normalarının differensiallaşdırılmasına dair də qərarlar qəbul edilib, müvafiq normativ baza hazırlanıb. Qeyd edək ki, bundan əvvəl uçot dərəcələri 5% olub.

Ekspertlər isə bildirir ki, Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsini artırması manatla olan yığımlara ödənilən faizlərin çoxalması deməkdir. İqtisadçı Vüqar Bayramovun sözlərinə görə, Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini 7 faiz artırmaqla manatla yığımlara təsir etməyə çalışır: "Uçot dərəcəsinin artırılmasında əsas məqsəd manata yığımlara daha çox faiz təklif etməklə milli valyutaya marağı artırmaqdan ibarətdir. Bu, yalnız vətəndaşlar yox, eyni zamanda, investorlar arasında da yığımların artırılması üçün nəzərdə tutulub. Mərkəzi Bank bu addımla həm də mərkəzləşdirilmiş kreditlərin həcmini artıracaq. Çünki artıq 7 faizlə mərkəzləşdirilmiş kreditlərin MB tərəfindən təklif edilməsi rentabelli olacaq. Bu da kommersiya banklarını daha çox vəsaitlə təmin etməyə imkan verəcək. 7 faizlik artım mərkəzləşmiş kreditlərin həcminə təsir göstərərək, kommersiya bankları tərəfindən manatla daha çox kreditlərin verilməsinə səbəb ola bilər. MB uçot dərəcəsinin 7 faiz olmasından bu istiqamətdə istifadə etməlidir. Bu artım kommersiya banklarının vətəndaşlara və sahibkarlara verəcəyi kreditlərin faiz dərəcələrinə təsir göstərməyəcək. Çünki faiz dərəcələri onsuz da yüksəkdir. Bu baxımdan 7 faizlik artım kreditlərin bahalaşmasına gətirib çıxarmayacaq. Bundan əlavə, uçot dərəcəsinin artırılmasının manatın məzənnəsinə birbaşa təsiri olacağını güman etmirəm. Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsi hələlik manatın məzənnəsinə təsir etmək imkanlarına malik deyil". Digər iqtisadçı-ekspert Oqtay Haqverdiyev isə qeyd edib ki, Mərkəzi Bankın bu qərarı ilk növbədə ölkədə inflyasiya prosesinin artımının qarşısını almağa hesablanıb: "İkinci versiya isə bu ola bilər ki, bu addım manatın növbəti devalvasiyasının qarşısını almaq üçün atılıb. Bir daha vurğulayıram, bu qərarın bazara təsiri o olacaq ki, bazarda qiymət artımının qarşısı alınacaq".

Əsas gözləntilər isə bundan ibarətdir ki, ölkə bankları üçün verilən mərkəzləşdirilmiş kreditlərin həcmi artırılacaq. Bu isə manatla əhaliyə verilən kreditlərin də miqdar artımını şərtləndirəcək. Belə təkliflər səslənir ki, buna paralel olaraq dollarla kredit verilməsinə də son qoyulmalıdır. Xatırladaq ki, fevralın 28-dən etibarən Qırğızıstanda ipoteka və istehlak kreditlərinin xarici valyutada verilməsi qadağan edilib.

Oxşar addımlar bu və ya digər şəkildə Rusiyada, Belarusda, Qazaxstanda da atılıb. Azərbaycanda da xarici valyutada kreditin verilməsinə qadağa vacib sayılır. Ən azından, xarici valyutada gəlirləri olmayan müştərilərə valyuta kreditlərinin verilməsinin müvəqqəti qadağan edilməsi istiqamətində işlər görülməsi mühüm hesab olunur.

Tahir TAĞIYEV