Bankların Azərbaycan iqtisadiyyatında rolu gücləndirilir...

Tarix: 03.03.2016 / 02:32
Bölmə: İqtisadiyyat

İqtisadiyyatın inkişafında mühüm rol oynayan banklarla bağlı atılan son addımlar bu maliyyə qurumlarının mövqeyinin daha da güclənəcəyini göstərir. Belə görünür ki, hökumət bank sektorunun maliyyə dayanıqlığının daha da güclənməsində, onun fəaliyyətinin daha aktiv hala gəlməsində maraqlıdır. Bunu dövlət başçısının verdiyi son sərəncamlar da təsdiq edir. Həmin sərəncamlar banklara cəlb olunan əmanətlərin həcminin daha da artmasına gətirib çıxaracaq.

Belə vəziyyət isə bankların kreditləşmə üçün əldə etdikləri vəsaitin də miqdarının artmasına rəvac verəcək.

Xatırladaq ki, Prezident İlham Əliyev Vergi Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında qanun imzalayıb. Dəyişiklik sənədinə əsasən, 2016-cı il fevralın 1-dən etibarən 3 il müddətində yerli bank və xarici bankın Azərbaycanda fəaliyyət göstərən filialı tərəfindən fiziki şəxslərin əmanəti üzrə ödənilən illik faiz gəlirləri, eləcə də emitent tərəfindən investisiya qiymətli kağızları üzrə ödənilən dividend, faiz gəlirləri gəlir vergisindən azad olunub. Bu isə əmanətçilərə sərf edir və onların banklara daha çox vəsait yerləşdirməsini stimullaşdırır. Bundan əlavə, prezident İlham Əliyev "Əmanətlərin tam sığortalanması haqqında" qanunu imzalayıb. Qanun qüvvəyə mindiyi gündən etibarən Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun (ADİF) Himayəçilik Şurası tərəfindən əmanətlər üzrə müəyyən edilmiş illik faiz dərəcəsi həddində olan bütün qorunan əmanətlər məbləğindən asılı olmayaraq 3 il müddətində tam sığortalanır. Bundan başqa, əmanətçilərin illik faiz dərəcələri ADİF-in Himayəçilik Şurasının müəyyən etdiyi illik faiz dərəcəsi həddindən yuxarı olan əmanətləri həmin şəxslərin müraciəti əsasında müvafiq dəyişikliklər edilməklə tam sığortalanır. Müddəti qurtarmamış əmanət müqavilələrində dəyişikliklər edildikdə, dəyişikliklər edildiyi günə qüvvədə olan müqavilənin şərtlərinə uyğun olaraq faizlər tam məbləğdə hesablanıb əmanətçiyə ödənilir. ADİF-in iştirakçı banklarında sığorta hadisəsi baş verdikdə tam sığortalanmış əmanət üzrə kompensasiya əmanətin 100 faizi həcmində ödənilir. Bütün bunlar isə vətəndaşların banklara daha çox əmanət yerləşdirməsinə imkan verir. İqtisadçı Samir Əliyev də qeyd edir ki, əmanətlərin tam sığortalanması və onların vergidən azad edilməsi düzgün addımdır: "İndiki məqamda əmanətlərin, 3 illik olsa da, tam sığortalanması, eyni zamanda faizlərin vergidən müvəqqəti azad edilməsi müsbət addımdır. Bu addımlar indiki problemləri həll etməyə yönəlib. Gələcəkdə əmanət bazarının inkişafı və bankların dayanıqlığına dəstək məqsədilə paralel bir sıra addımların atılması vacibdir. Manat və dollar əmanətlərinin sığortalanma faizi fərqlənməlidir. Manat əmanətlərinin sığortalanma faizi 15%-ə qaldırılmalı, dollar və avro əmanətlərinin sığortalanma faizi isə 8%-ə endirilməlidir. Maliyyə Nazirliyinin buraxdığı dövlət istiqrazlarının illik faiz dərəcələri əmanətlərin faiz dərəcələrindən aşağı endirilməlidir. Əmanət bazarında faiz artımının qarşısını almaq üçün sığorta haqlarının məbləği əmanətlərin illik faiz dərəcələrindən asılı edilməlidir. Yəni cəlb edilmiş əmanətlərin illik faiz dərəcələri artdıqca sığorta haqlarının məbləği də artırılmalıdır". Digər ekspertlər hökumətin banklara göstərdiyi dəstək fonunda onların depozitlər üzrə faiz dərəcəsini artırmasını da istisna etmir. Bu da vətəndaşların marağına cavab verir, onların əmanətlərdən daha çox vəsait qazanmasına gətirib çıxarır. Düzdür, istənilən halda bankların əmanətlərə görə ödədiyi faizlərin səviyyəsi bir çox amillərdən asılıdır. Ölkədəki makroiqtisadi vəziyyət, inflyasiyanın səviyyəsi, kiçik və orta biznesin inkişafına dövlət dəstəyinin mövcudluğu və başqa bu kimi şərtlər cəlb edilən əmanətlərə görə faizlərin səviyyəsinin müəyyən olunmasında əsas amil kimi çıxış edir. Burada da depozitlərə görə faizlərin səviyyəsi ölkədə pul vəsaitlərinə olan tələb və təklif əsasında müəyyən edilir. Tələb böyük olduqda əmanətlərə görə faiz dərəcələri də yüksək müəyyən edilir, az olduqda isə əksinə, faiz dərəcələri aşağı olur.

Bu gün Azərbaycan banklarının əmanətlərə görə yüksək faiz ödəməsi hökumətin onlara yardımı sayəsində mümkün hala gəlir. Qeyd edək ki, ölkə iqtisadiyyatı özünün yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub, qeyri-neft sektorunun inkişafı dövlət səviyyəsində əsas prioritetə çevrilib və bu səbəbdən ölkədə kreditlərə tələbat artıb. Belə vəziyyət isə artıq bankların iqtisadiyyatda daha fəal rol oynamasına gətirib çıxaracaq.