Banklara qarşı "kredit faizlərini azalt!" tələbləri artır

Tarix: 27.02.2016 / 01:30
Bölmə: İqtisadiyyat

Bank sektorunda daim mübahisə predmeti olan məsələlərdən biri də verilən kreditlər üçün yüksək faiz təyin olunmasıdır. Kredit faizlərinin aşağı salınması dəfələrlə gündəmə gətirilsə də, bankların bir çoxu buna getməkdən imtina edib. Amma belə görünür ki, son dövrlərdə banklar bu istiqamətdə siyasətlərini dəyişməyi düşünür. Artıq konkret addım atan banklar da var.

Təbii ki, kreditlərin faiz dərəcələrinin azaldılması müştərilərin ödənişlərini asanlaşdırır, həmçinin problemli kreditlərin yaranmasının qarşısını alır.

Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədri Ziyad Səmədzadə də bu amili vacib hesab edir. O bildirib ki, "Nikoil" bank və "Dəmirbank" kimi banklar özləri təşəbbüs göstərib müştərilərlə müqavilələrin vaxtını uzadır və kredit faizlərini 1,55-dən 1,30-a endirirlər. Banka kredit borcu olan vətəndaşlar faiz kreditlərini deyil, əsas borcu ödəyirlər, bu da müsbət haldır. Z.Səmədzadənin fikrincə, bütövlükdə hər bir kommersiya bankı mövcud imkanlarını axtarmalı, insanların qayğısına qalmalı, onlarla görüşməlidir. Kommersiya bankları özlərinin mənafeyi naminə qazandıqları gəlirlərinin bir hissəsini müştərilərlə bölüşməlidir":Düşünürəm ki, hər bir kommersiya bankı müştərisini qorumaq üçün imkanlar axtarmalı, müştəriləri ilə görüşməlidir. Bu, bütövlükdə dövlət səviyyəsində həll olunmur. Dövlət üzərinə düşən bütün öhdəlikləri yerinə yetirib, sosial proqramların həyata keçirilməsində nə kəsir var idisə, həyata keçirib. Hər bir kommersiya bankı öz reputasiyası naminə özünün qazandığı gəlirlərin bir hissəsini müştərilərlə bölüşməlidir".

Ekspertlər hesab edir ki, bankların kredit faizlərini aşağı salmaları daha geniş xarakter daşımalıdır. Bu hal, əslində, bankların özü üçün daha sərfəlidir. Çünki bu vəziyyət onların problemli kreditlərinin həcminin sürətlə azalmasına gətirib çıxarmaq iqtidarındadır. Bundan başqa, ölkədə fəaliyyət göstərən kommersiya banklarının vəsait ehtiyatlarında Mərkəzi Bankın resurslarının payı da artırılmalıdır. Hazırda bu göstəricilər 10%-dən çox deyil. Avropada isə bu göstərici 30-50% təşkil edir. Belə rsursların çox olması banklara daha aşağı faizlərlə kredit vermək imkanı da qazandırır. Həmçinin, baş bank kommersiya banklarına ucuz kredit versə, bankların kredit imkanları daha da genişlənər.

Düzdür, Mərkəzi Bankın son addımları bankların maliyyə dayanıqlığının artması istiqamətində mühüm dəyişikliklərə səbəb olub. Söhbət uçot dərəcəsinin qalxmasından gedir. Bu hal banklara manat əmanətlərinin cəlbini artırıb. Digər tərəfdən, əmanətlərin tam həcmdə sığortalanması və kompensasiya məbləğinin artırılması barədə qanun layihəsi də təsdiqlənməsə belə, artıq manat əmanətlərinə maraq müəyyən dərəcədə artıb. Təkcə yanvar ayında 50 milyon manatlıq əmanət yerləşdirilib. Belə vəziyyət isə bankların ehtiyatında olan manat miqdarını artırır. Bütün bunların müqabilində bankların kredit faizlərini endirməsi zəruri sayılır.

Qeyd olunduğu kimi, Mərkəzi Bankın atdığı addımlar da buna şərait yaradır. Xatırladaq ki, hələ ötən il Mərkəzi Bank istehlak kreditlərində komisyon haqlarını məhdudlaşdırıb. Bu da kredit faizlərinin aşağı salınmasına imkan verir. Digər tərəfdən, banklar dünya təcrübəsindən də istifadəni genişləndirməlidir. Hazırda Avropa ölkələrində istehlak kreditləri bir rəqəmlə ifadə olunur. Ölkəmizdə isə kommersiya banklarının təklif etdiyi kredit faizləri əksər hallarda 30 faizi keçir. Sadəcə, istehlak və mikrokreditlər istisnadır. Digər kreditlər üçün maksimal faiz dərəcəsi çox yüksəkdir. Bunlar azaldılmalıdır ki, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, problemli kreditlərin miqdarı daha da artmasın. O da olduqca mühüm amildir ki, vaxtı keçmiş kreditlərin həcminin sürətlə artması bəzi bankların öz funksiyalarını yerinə yetirməsinə imkan vermir. Bu mənada hesab olunur ki, məsələyə inzibati müdaxiləyə ehtiyac var.

Digər tərəfdən nəzərə alaq ki, banklar dollarla daha çox kredit verir. Dolların bahalaşması fonunda faizlərin yüksək həddə qalması isə xarici valyuta ilə olan kreditlərin də miqdarının artmasına rəvac verə bilər. Onu da qeyd edək ki, banklarda dollarla və digər xarici valyuta ilə yerləşdirilən əmanətlərin həcminin azalması bu maliyyə qurumlarını fərqli addımlar atmağa sövq edib. Bu xüsusda aparıcı riteyl banklar dollar üzrə depozit faizlərini dəyişdirib. Hazırda proseslər bankların dollar və başqa xarici valyutalarla bağlı siyasətlərində ciddi dəyişiklik olduğunu göstərir. Belə ki, banklar əhalidən xarici valyutada depoziti aşağı faizlə cəlb etməyə çalışır. Manatla isə vəziyyət fərqlidir. Lakin istənilən halda, hər bir valyuta üzrə kredit faizləri mütləq şəkildə aşağı salınmalıdır.