Neftin qiyməti böyük yüksəliş ərəfəsində...

Tarix: 27.02.2016 / 01:18
Bölmə: İqtisadiyyat

Hələ də sabitləşməyən neft qiymətlərinin hansı istiqamətdə dəyişəcəyi barədə müxtəlif fikirlər səslənməkdədir. Hesab olunur ki, dünya iqtisadiyyatının üzləşdiyi böhrandan xilas olması xeyli dərəcədə bu amildən asılı olacaq. Məsələ ilə bağlı nikbin mövqe sərgiləyənlərin sayı isə artır. Məsələn, Qətərin energetika naziri bin Saleh Al-Səda neftin qiymətinin 1 il ərzində 50 dolların üzərinə qalxacağını bildirib.

O, istehsalın yanvar ayı səviyyəsində dondurulması istiqamətində başladıqları təşəbbüsün dəstək qazanmaqda olduğunu da bildirib: "Hazırda neft qiymətlərini dəstəkləmək üçün tətbiq olunan biləcək ən real təklif istehsalı yanvar ayı səviyyəsində dondurmaqdır. İstehsalı dondurmaq təklifinin getdikcə daha çox dəstək qazanmasını gözləyirəm, çünki bu bütün tərəflərin mənafeyinə uyğundur".

Bu arada bəlli olub ki, Rusiya 2016-cı ildə neft hasilatını əvvəlki illə müqayisədə artırmayacaq. Ölkənin enegetika naziri Aleksandr Novak bildirib":Biz hasilat həcmlərini 2016-cı ildə artırmağı planlaşdırmırıq. Başqa sözlə, bizdə 2016-cı ildə neft hasilatı həcmləri, proqnozlara görə, 2015-ci il səviyyəsində olacaq". Onun sözlərinə görə, neft hasilatını sabitləşdirməklə bağlı razılaşmaya OPEK ölkələrinin və kartelə üzv olmayan ölkələrin neft nazirlərinin martın ortalarında keçiriləcək görüşündə nail oluna bilər: "İndi isə ayrı-ayrı ölkələr səviyyəsində fəal məsləhətləşmələr aparılır". "Anlaşmaya tam nail olunması üçün nə qədər vaxt lazımdır" sualına Novak belə cavab verib ki, buna ən azı il ərzində nail oluna bilər: "Disbalansın azalması üçün sutkada 1,3-1,4 milyon barrel bəs edə bilər. Bunun işə yaradığını anlamaq üçünsə, heç olmasa, bir neçə ay bu anlaşma içində yaşamaq lazımdır. Bu dövr martdan iyunadək ola bilər və bu zaman biz bu mexanizmin işləyib-işləmədiyini qiymətləndirə bilərik. Ən azı, biz öz tərəfdaşlarımızla məsələni belə müzakirə etmişik.

Hasilat artımını dondurma sövdələşməsinin hansı formatda - anlaşma, sadəcə bəyanat və ya situasiyanın monitorinqi kimi olacağı müəyyən edilməyib. Martda, sadəcə görüş keçirilə bilər və birgə bəyanat qəbul edilə bilər. Bu gün hələlik təsdiq olunmuş hüquqi format yoxdur".

İranın hasilatı dondurma anlaşmasına qoşulub-qoşulmayacağından danışan Novak qeyd edib ki, bu məsələ, hələ ki, müzakirə mərhələsindədir. İran bu təklifə müsbət yanaşmasa da, yaxın tezlikdə bazar əlavə neft çıxarmaq gücündə də deyil. Mərkəzi ofisi Osloda yerləşən Norveçin enerji şirkəti "Rystad Energy" İranın neft hasilatının 2017-ci ildən tez sanksiyalardan əvvəlki səviyyəyə çata bilməyəcəyi qənaətindədir. Şirkət tərəfindən aparılan araşdırmanın nəticələrinə görə, İranın neft hasilatı investisiyaların qeyri-kafi olması və quyulardakı istehsalın aşağı düşməsi ilə əlaqədar sanksiyalardan əvvəlki səviyyəyə, yəni gündəlik 3,7 milyon barrelə çata bilməyəcək. Şərhdə İranın xam neft hasilatının ötənilki gündəlik 2,8 milyon barrel səviyyəsindən yalnız 2017-ci ildə gündəlik 3,4 milyon barrel səviyyəsinə çata biləcəyi qeyd edilib.

Digər hasilatçılar isə neft istehsalını sabit vəziyyətdə saxlamağa hazır olduqlarını bildirib. Dünyanın qabaqcıl investisiya banklarından olan "Goldman Sachs" "qara qızıl"ın qiymətinin 40 dollar olmasının neft bazarında tarazlıq yaradacağını düşünür. Bankın qənaətinə görə, 40 dollar səviyyəsindəki qiymət OPEK və qeyri-OPEK istehsalçıları üzərində təklifi azaltmaları istiqamətində təzyiq yaradacaq. Bu da bazarda tarazlığın təmin edilməsinə səbəb olacaq.

Proseslər ölkəmizdə də diqqətlə izlənir. OPEK-in üzv ölkələrinin və kartelə daxil olmayan neft istehsalçılarının mümkün görüşünə gələn ay Bakının da dəvət edilməsi istisna olunmur. Müvafiq rəsmi dairələr bildirir ki, belə dəvət daxil olsa, Bakı ona baxmağa hazırdır. Xatırladaq ki, Venesuelanın neft naziri Euloxio del Pino daha əvvəl bildirmişdi ki, OPEK-in üzv ölkələri və kartelə daxil olmayan istehsalçı ölkələrin görüşü martın ortalarında keçirilə bilər. Hələlik isə neftin qiymət məsələsində yeganə maneə kimi əvvəlki qaydada ABŞ qalır. ABŞ hökuməti növbəti dəfə OPEK nümayəndələrinə neft bazarını süni yolla idarə etməyəcəyini bildirib. ABŞ-ın enerji naziri Ernest Monis bununla bağlı deyib: "Biz bir ölkənin hökumətiyik. Bizim dünya neft bazarını idarə etməyə ixtiyarımız yoxdur. Biz neft ixrac edən ölkələrin istehsal səviyyəsinə nəzarət etmək niyyətində deyilik". Xatırladaq ki, OPEK-in baş katibi Abdulla Salam əl-Bədri 22 fevral çıxışında bildirib ki, ABŞ-dan başqa bütün neft ixrac edən ölkələrlə neft hasilatının səviyyəsini yanvar ayı göstəricilərinə uyğun sabitləməklə bağlı müzakirələr aparılır. O, Amerikanı da bu müzakirəyə qoşulmağa çağırıb.