İslam bankçılığı Azərbaycanda yenidən aktuallaşdı

Tarix: 20.02.2016 / 01:05
Bölmə: İqtisadiyyat

Son bir neçə ildə maliyyə sektorunda diqqət mərkəzində olan məsələlərdən biri də Azərbaycanda İslam bankçılığının yaradılması ilə bağlı olub. Bu xüsusda Azərbaycan Beynəlxalq Bankının (ABB) nəzdində ayrıca bir departament də yaradıldı. Qeyd edək ki, Beynəlxalq Bank İslam bankçılığını regionda ilk tətbiq edən bank olub. Bank ölkədə İslam bankçılığının tətbiq edilməsi üzrə layihə çərçivəsində yaradılmış "İslam pəncərəsi"nin açılması haqqında 2012-ci ilin sentyabrında elan edib.

Az sonra İdarə Heyətinin qərarı ilə bankda İslam bankçılığı departamenti yaradılıb. Departament müştərilərinə - hüquqi və fiziki şəxslərə xidmət göstərməyə 2013-cü ilin aprel ayından başlayıb. Bu xüsusda fəaliyyətin genişlənməyə başladığı bir vaxtda gözlənilmədən ötən ilin sonlarında Beynəlxalq Bankın (ABB) İslam bankçılığı departamenti ləğv edildi. Bununla sözügedən bankçılıq növünə ölkədə son qoyulduğu bildirildi. Lakin indi yayılan məlumatlardan belə bəlli olur ki, İslam bankçılığının tətbiq edilməsi heç də tamamilə gündəmdən çıxmayıb.

"Reuters" agentliyi bildirir ki, gələn ilin əvvəlində Azərbaycanda ilk müstəqil İslam bankı açıla bilər. Xəbərə görə, hazırda ölkə hökuməti yeni bankın yaradılması ilə bağlı qanunvericiliyi nəzərdən keçirir. Qeyd olunur ki, Azərbaycan, Qazaxıstan və Tacikistan şəriət qaydaları əsasında bank yaratmaq istəyən MDB ölkələri sirasındadır və onlara mərkəzi ofisi Səudiyyə Ərəbistanının Ciddə şəhərində yerləşən İslam İnkişaf Bankı dəstək verir. Azərbaycan Beynəlxalq Bankı nəzdində fəaliyyət göstərən və ötən ilin oktyabrında fəaliyyəti dayandırılan İslam bankçılığı Departamentinin keçmiş rəhbəri və yeni layihə ilə bağlı yaradılan işçi qrupun üzvü Behnam Qurbanzadə deyib ki, hazırda hökumət İslam İnkişaf Bankı ilə birlikdə qanunvericilik üzərində işləyir: "Bankın adı qarşıdakı iki ay ərzində açıqlanacaq. Bu gün bazarda uzunmüddətli maliyyələşməyə ehtiyac var və bu, kredit və borcdan fərqli olaraq, investisiya və əməkdaşlığa əsaslanmalıdır".

Həqiqətən də İslam bankçılığının yaradılmasında indiyə qədər əsas maneələrdən biri qanunvericiliklə bağlı olub. Məsələ burasındadır ki, ölkəmizdə qanunvericilik banklara yalnız ödənişlərin qəbulu, kreditləşmə və digər bu tip ənənəvi funksiyaları yerinə yetirməyə imkan verir. Belə şəraitdə mövcud qanunvericilik İslam bankının inkişafını stimullaşdırmır və bu da əsas problemlərdən biri kimi qiymətləndirilir. Elə bu məqama xüsusi diqqət yetirən ekspertlər bildirir ki, İslam bankçılığının Azərbaycanda inkişaf etdirilməsi üçün qanunvericilikdə dəyişikliklər edilməsinə ehtiyac var. Qeyd edək ki, Pakistan, İran, Sudan və digər bu kimi dövlətlərdə artıq İslam bankçılığının inkişafı üçün xüsusi qanunvericilik hazırlanıb və bu dövlətlərdə İslam bankçılığı ilə bağlı bütün məhsullar var. Bundan başqa, araşdırmalar ölkəmizdə İslam bankçılığının reallaşmasında kadrlarla bağlı problem yaşandığını da üzə çıxarır. Belə ki, İslam bankçılığı təkcə faizsiz kreditlərin verilməsi kimi məsələni özündə ehtiva etmir. Burada kompleks yanaşmalar əsas götürüldüyündən, yüksək ixtisaslı kadrlara xüsusi ehtiyac var. Məsələn, bu bankçılıqda investisiya potensialının qiymətləndirilməsi üçün yüksək ixtisaslı kadrların olması mühüm şərtdir. Azərbaycanda isə bankların heç də hamısı belə kadr potensialına malik deyil. Maraqlıdır ki, Qərbdə də İslam bankçılığı əsasında fəaliyyət göstərmək istəyən maliyyə qurumlarının sayı artmaqdadır. Bu onu göstərir ki, beynəlxalq ictimaiyyət içərisində İslam bankçılığının xüsusi nüfuzu var və tədqiqatlar göstərir ki, yaxın bir neçə ildə Qərbdə inkişaf etmiş ölkələrdə İslam bankçılığı sisteminə keçid olacaq.

Onu da bildirək ki, İslam qaydalarında faiz haram sayıldığına görə, əhalidən əmanətləri adi qaydada qəbul etməyəcəyik. Adamlar banka əmanəti investisiya kimi yatırır. İslam bankçılığında investisiya yönümlü kredit mexanizmləri də fərqlidir. Məsələn, tərəflər şərikli qaydada bizneslə məşğul olmaq istəyir. Qarşılıqlı razılaşma əsasında hər hansı sahəyə investisiya qoyulur və layihə gəlir gətirəndə o gəlirlər müəyyən edilmiş paya uyğun olaraq bölünür. Yaxud da layihə uğur qazanmayanda zərər eyni qaydada hər iki tərəfə dəyir. O da nəzərə alınmalıdır ki, İslama üz tutanların sayının günü-gündən artdığı bir vaxtda İslam banklarının yaradılması zərurəti də ortaya çıxır.

Çünki islamda olan insanların böyük əksəriyyəti inancına sahib çıxaraq, nə pullarını digər banklara qoyur, nə də onlardan kredit götürür. Belə insanların çoxu vəsaitlərini xaricdə, xüsusilə də ərəb ölkələri və Türkiyədə fəaliyyət göstərən maliyyə təşkilatlarına yatırır. Bu isə Azərbaycan üçün zərərlidir. Bu mənada İslam banklarının yaradılmasının tezləşdirilməsi zəruri sayılır.