Azərbaycanın neft gəlirləri yenidən arta bilər, əgər Venesuelanın təklifi...

Tarix: 17.02.2016 / 01:06
Bölmə: İqtisadiyyat

Son dövrlərdə dünya iqtisadiyyatında yaşanan böhranın əsas səbəblərindən biri də neftin qiymətinin geosiyasi çəkişmələr üzündən əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşmasıdır. Belə vəziyyət dünya iqtisadiyyatına ciddi şəkildə zərər vurur və artıq demək olar ki, bütün dairələrdə neftin qiymətinin yüksəldilməsinin vacibliyi diqqətə çatdırılır. Artıq Venesuela OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinə xam neft hasilatının səviyyəsini sabit saxlamağı təklif edib.

Venesuelanın neft naziri Euloqio Del Pino Rusiya, İran, Qətər və Səudiyyə Ərəbistanı kimi istehsalçı ölkələrə müvafiq təklif ünvanlayıb. Rusiya ilə Qətər, digər ölkələrlə birgə razılıq əldə olunacağı təqdirdə, bu ideyaya dəstək verəcəklərini bildiriblər. Dünyanın ən böyük neft ixracatçısı olan Səudiyyə Ərəbistanının da bu ideyanı dəstəkləyəcəyi istisna edilmir. Ucuz qiymətlər bu ölkənin iqtisadiyyatını artıq xeyli zəiflədib. Bazarda isə qiymət məsələsində ən böyük rolu məhz Səudiyyə Ərəbistanı oynayır, çünki səhradan ibarət ölkənin böyük neft ehtiyyatları mövcuddur. Bu səbəbdən Səudiyyənin istehsalı artırıb-azaltmağı dünya bazarına böyük təsir göstərir. ABŞ-ın Rays Universitetinin təhlilçisi Cim Kreyn bildirib ki, səudiyyəlilərin OPEK-ə daxil olmayan digər neft istehsal edən ölkələrlə əməkdaşlıq etməsinə və böyük özəl şirkətlərin istehsalı azatmasına ehtiyacı var: "İstehsal və investisiya azalarsa, Rusiya və bir sıra digər ölkələr də istehsalı azaldarsa, Səudiyyə Ərəbistanı da istehsalı azaldar". Kreyn deyir ki, Səudiyyə Ərəbistanının xam neftinin qiymətini sabitləşdirmək üçün razılığa gedə biləcəyinin bir səbəbi də beynəlxalq bazarlarda neft qiymətinin aşağı olmasının ölkə iqtisadiyyatına ziyan vurmasıdır: "Səudiyyəlilər neft qiymətlərindən çox narahatdır. Orada hər kəs bunun haqqında düşünür. Hakimiyyətdə yeni kral və idarəçilər var ki, onlar yeni maraqlı siyasət irəli sürür. Səudiyyə Ərəbistanında son on il ərzində ilk dəfədir ki, ölkədaxili enerji qiyməti artır. Qiymət artımı cüzi olsa da, hökumət daha çox artımın gözlənildiyini deyir". Bu yaxınlarda Səudiyyə Ərəbistanını ziyarət edən və gələn həftə yenidən ora dönməyi planlaşdıran Kreyn bildirir ki, səudiyyəli liderlər hər hansı bir razılığa ehtiyatla yanaşır, çünki onlar ABŞ və İrandan gələn rəqabətdən çəkinir. Beynəlxalq sanksiyalar aradan qaldırıldığı üçün isə İranın daha çox xam neft ixrac edəcəyi gözlənir. Lakin xatırladaq ki, neft qiymətinin düşməsi bəzi ABŞ şirkətlərinin şist yataqlarında hasilatı dayandırmasına səbəb olub. ABŞ-ın "Baker Hughes" şirkəti tərəfindən açıqlanan hesabata əsasən, ölkədə işlək vəziyyətdə olan neft və qaz quyularının sayı kəskin azalıb. Ümumi neft-qaz quyularının sayı 30 ədəd və ya 5,3% azalaraq 541 ədəd təşkil edib. Aktiv neft quyularının sayı 28 ədəd və ya 6% azalaraq 439 ədəd, qaz quyularının sayı isə 2 ədəd və ya 2% azalaraq 102 ədədə enib. "Total" şirkətinin başçısı Patrik Puyanne məsələ ilə bağlı bildirir: "2015-ci ilin mart ayından etibarən ABŞ-da şist neftin hasilatının azalmasını müşahidə edirik. Hasilat gündə 500 min barrel həcmində azalıb. İstehsalın hansı templə aşağı düşəcəyini bilmirik. Amma bilirik ki, qazma buruqlarının üçdə iki hissəsi fəaliyyət göstərmir".

Enerji sektorunda konsaltinq xidməti göstərən ABŞ-ın "IHS" şirkəti bazardakı neft təklifinin artmasının qiymətlərə göstərdiyi təzyiqlə əlaqədar təxminən 150-dək neft-qaz şirkətinin iflasın astanasında olduğunu açıqlayıb. "IHS"in analitiki Bob Fruklund bazardakı bir çox şirkətin hazırda alğı-satqı əməliyyatlarını dayandırdığını deyib: "Çünki alıcı və satıcının gözləntiləri bir-biri ilə uyğun gəlmir. Ən vacib məsələ isə aradakı bu fərqi minimuma endirməkdir. Beləliklə də neft-qaz sektorundakı şirkətlərin bir çoxunun iflas etməsinin qarşısını almaq olar".

Bütün bunlar isə o deməkdir ki, artıq ABŞ da ucuz neftdən əziyyət çəkir. Artıq istisna deyil ki, ABŞ da neftin qiymət artımı üçün müəyyən addımlar atsın. Bu fonda neftin bahalaşması gözlənir və bu proses, digər hasilatçılar kimi, Azərbaycanın da xüsusi maraq dairəsindədir. Qiymətlər indiki həddə qalarsa, Azərbaycanın 2016-cı il dövlət büdcəsinin neft sektorundan daxilolmalarının xarici valyutada proqnozda nəzərdə tutulduğundan az olacağı ehtimal edilir. Lakin razılıq nəticəsində qiymətlər yüksələrsə, vəziyyət əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər. Belə vəziyyət Azərbaycanın yenidən neft satışından böyük həcmdə gəlir əldə etməsi deməkdir.