Rövnəq Abdullayev düzgün mülahizə yürütdü...

Tarix: 11.02.2016 / 02:28
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya bazarlarında neftin qiyməti hələ də aşağı həddə qalmaqdadır. Bu fonda gündəmə gələn məsələlərdən biri də Azərbaycanda benzin və digər növ yanacağın nədən ucuzlaşmamasıdır. Əslində, bu günlərdə sözügedən məsələyə SOCAR prezidenti Rövnəq Abdullayev aydınlıq gətirib. O, hazırda Azərbaycanda yanacağın qiymətinin Amerikadan ucuz olduğunu deyib.

SOCAR prezidenti qeyd edib ki, benzinin qiymətinin neftin dünya bazarındakı qiyməti ilə heç bir bağlılığı yoxdur: "Bizdə neftin qiymətini Tarif Şurası ümumi Azərbaycan iqtisadiyyatı və orta qiymətlər fonunda müəyyən edir. Azərbaycanda cəmi bircə dəfə daxili bazarda qiymət xarici bazardakından bir az yüksək olub. O da cəmi bir-iki ay davam edib. Hazırda Azərbaycanda benzinin qiyməti 40 sentdir. Bu, ABŞ-dakı qiymətlərlə müqayisədə çox ucuzdur". Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban Rövnəq Abdullayevin Azərbaycanda yanacağın qiymətinin neftin dünya qiyməti ilə heç bir bağlılığı olmadığı fikrinin əslində həqiqət olduğunu bildirib. Ekspertin fikrincə, Azərbaycan müstəqilliyini əldə edəndən bəri bu bağlılıq mövcud olmayıb. O, daxili bazarda qiymətlərin ancaq dövlət tərəfindən tənzimləndiyini deyib. Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri qiymətlərin tənzimlənməsinin təkcə pərakəndə deyil, topdansatışa da şamil edildiyini qeyd edib. Benzinin Azərbaycanda dəyəri bir litr üçün 70-dən 1.05 manata qədərdir. Dünya bazarlarında neftin dəyərinin azalması fonunda Azərbaycanda vəziyyətin eyni olaraq qaldığına diqqət çəkən İlham Şaban deyib ki, Azərbaycanda yanacağın qiyməti sonuncu dəfə 2013-cü ilin dekabrında dəyişib.

Hazırda Azərbaycanda yalnız Aİ-92 markalı benzin istehsal olunur. Aİ-95 və Aİ-98 markalı benzinlər isə xaricdən idxal olunur. Elə maraq doğuran hal da odur ki, nədən idxal benzinin qiyməti ucuzlaşmır. Son aylar ərzində dünyada neftin qiyməti əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşsa da, nədənsə, idxal olunan "Premium" və "Super" benzinlərinin qiymətində heç bir ucuzlaşma yoxdur. Halbuki, bir sıra dünya ölkələrində fərqli mənzərə müşahidə olunur. Bir daha xatırladaq ki, ölkəmizdə bütün növ enerjidaşıyıcılarının qiymətlərinə Tarif Şurası nəzarət edir. Yalnız idxal olunan Aİ-95 ilə Aİ-98 markalı benzin növlərinin qiymətləri sərbəst olaraq bazar tərəfindən müəyyənləşir. Elə bu səbəbdən iki növ benzinin qiyməti sərbəst buraxıldığı üçün, dünya bazarlarında neftin qiymətinin ucuzlaşmasına əsasən, heç olmasa bunlarda eniş baş verməli idi. Ancaq bu müşahidə olunmur. İndinin özündə də bir sıra idxalçı ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, dünya bazarında neftin ucuzlaşması həmin dövlətlərdə satılan benzinin qiymətinin aşağı düşməsinə gətirib çıxarır. Bu mənada neftin dünya bazarında ucuzlaşması idxal edilən Aİ-95 ilə Aİ-98 markalı benzinlərə şamil edilə bilər. Bu gün neftin bir barrelinin qiyməti 115 dollardan təqribən 35 dollara qədər düşüb. Neftin ucuzlaşması benzin istehsalının maya dəyərinin aşağı düşməsinə gətirib çıxarır. Ona görə də, ekspertlərin fikrincə, Azərbaycanda da idxal olunan 95-dən yuxarı oktanlı benzinin qiyməti ucuzlaşmalıdır. 92 və ondan aşağı oktanlı benzinlərin qiymətinə gəlincə, qeyd olunduğu kimi, onların hələlik ucuzlaşması mümkün sayılmır. Çünki "qara qızıl"ın ucuzlaşması ölkə daxilində istehsal olunan 92 və ondan aşağı oktanlı benzinlərin qiymətinə təsir göstərmir. Ona görə ki, neftin dünya bazarında ucuzlaşması hasil olunan neftin maya dəyərinin ucuzlaşmasına gətirib çıxarmır. Yəni əsasən idxal olunan benzinlərin qiyməti aşağı düşməlidir. Amma indiyə qədər bu proses reallaşmayıb. Halbuki, idxal benzini onu ölkəyə gətirənlərə əvvəlkilərlə müqayisədə daha ucuz başa gəlir. Bu mənada ekspertlər vurğulayır ki, sözügedən benzinin ucuzlaşması mütləq baş tutmalıdır.

İqtisadçılar ona da diqqət çəkir ki, yanacağın ucuzlaşması üçün hazırda iki səbəb mövcuddur. Birinci səbəb odur ki, yuxarıda da göstərildiyi kimi, dünya bazarında neft ucuzlaşıb. İkinci səbəb odur ki, aksiz vergiləri artırılmışdı və bu da yanacağın qiymətinin artmasına səbəb olmuşdu. Lakin sonradan aksiz vergilərinin faiz dərəcəsi aşağı endirildi və artımdan əvvəlki səviyyəyə qaytarıldı. Bu da idxal benzinin qiymətinin aşağı salınmasını zəruri edir. Belə vəziyyət idxal benzinin daha çox satılmasına da rəvac verər.