Nağdsız ödəniş əməliyyatları getdikcə zəifləyir...

Tarix: 10.02.2016 / 02:22
Bölmə: İqtisadiyyat

Artıq bir neçə ildir ki, Azərbaycanda nağdsız ödənişlərin həcminin genişləndirilməsi əsas diqqət mərkəzindədir. Bunun üçün müvafiq rəsmi qurumlar tərəfindən lazımi infrastruktur yaradılsa da, nağdsız ödənişlərin həcminin artımından danışmaq hələ tezdir. Əksinə, son məlumatlar belə ödənişlərin miqdarının azalmaqda olduğunu göstərir. Eyni zamanda, nağdsız ödənişlərdə əsas vasitələrdən biri olan plastik kartların da sayında azalma müşahidə olunur.

Belə ki, bu ilin əvvəlinə ödəniş kartlarının sayı 5 milyon 659 min ədədə düşüb. 2015-c ilin müvafiq dövründə bu rəqəm 6 milyon 18 min ədəd olub. Kəskin say azalması kredit kartlarında qeydə alınıb. Kredit kartları ötən ilin əvvəlində 1 milyon 332 ədəd təşkil edirdisə, ilin sonuna 1 milyon 10 ədəd kredit kartı qalıb. Kartlarla ölkə daxilində aparılan nağd əməliyyatların həcminə gəlincə, bankomatlar vasitəsilə əməliyyatların həcmi 906 milyon manat, pos-terminallar vasitəsilə 89 milyon manat olub. Rəqəmlərin təhlili göstərir ki, nağd əməliyyatların həcmi bir ildə artıb. Əvəzində pos-terminallar vasitəsilə nağdsız ödənişlər azalıb.

Bu fonda ekspertlər nağdsız ödəniş məsələsində xarici təcrübənin Azərbaycanda da tətbiqini vacib sayır. Məsələn, Almaniya hökuməti hazırda nağd pul vəsaitləri ilə əməliyyatların məhdudlaşdırılması məsələsinə baxır. "Frankfurter Allgemeine Zeitung" qəzeti yazır ki, Almaniya Maliyyə Nazirliyinin təklifinə əsasən, bununla bağlı limit 5 min avro dərəcəsində tətbiq oluna bilər. Qeyd olunan limitdən artıq vəsait banklar vasitəsilə ödəniləcək. Planı dəstəkləyənlər sırasında Almaniyanın Saar və Şimali Reyn-Vestfaliya torpaqlarının federal hökumətləri də var. Almaniyanın Sosial Demokratlar Partiyası da bu təşəbbüsün lehinədir. Partiya hesab edir ki, insanların 5 min avrodan yuxarı nağd ödəniş etmək üçün aydın və qanuni səbəbləri yoxdur. Qeyd edək ki, digər ölkələrin təcrübəsində də bu addıma rast gəlinir. Məsələn, qonşu ölkə Rusiyada nağd pul əməliyyatlarına limit qoyulur. Başqa MDB ölkələrindən Qazaxıstanda 26 min, Belarusda 1,7 min dollardan artıq əməliyyatlar nağdsız qaydada aparılmalıdır. Avropa ölkələrindən Fransada hüquqi şəxslər arasında bir əqd üzrə nağd qaydada aparılan hesablaşmanın məbləği 1300 ABŞ dollarından çox olduqda, artıq məbləğin 5 faizi həcmində cərimə tətbiq edilir. Azərbaycanda da bu təcrübədən istifadə mümkün sayılır.

Bundan başqa, nağdsız ödənişləri vergi güzəştləri vasitəsilə də stimullaşdırmaq mümkündür. "Deloitte" audit şirkəti də bildirir ki, Azərbaycanda nağdsız ödənişlərin stimullaşdırılması məqsədilə vergi güzəştləri tətbiq edilməlidir. Hesab edilir ki, kartla alqı-satqını təşviq etmək üçün ƏDV-ə fərqli faiz tətbiq edilə bilər. Həmçinin, avtomobil alış-satışı zamanı da məcburi şəkildə kart sistemi tətbiq edilməldir.

Eləcə də digər stimullaşdırıcı tədbirlərdən istifadə olunmalıdır. Məsələn, Kolumbiyada debet və kredit kartları ilə ödəniş edən istehlakçılar üçün əlavə dəyər vergisi 2 faiz azaldılır. Macarıstanda isə pos-terminalların quraşdırılması üçün 3 il müddətinə subsidiyalar ayrılıb. İsveçdə kart sahibinə il ərzində plastik kartlarla edilən ödənişlərin 2 faizi həcmində əlavə bonus verilir. Eyni zamanda, bir çox ölkələrdə vergi sistemi vasitəsilə müəyyən güzəştlərdən istifadə olunur və beləliklə, nağdsız dövriyyənin genişləndirilməsi üçün stimullaşdırıcı addımlar atılır. Ümumiyyətlə, nağdsız hesablaşmaların stimullaşdırılması məqsədilə müəyyən dövr üçün bonus sistemlərin tətbiq edilməsi məqsəduğundur. Bu zaman plastik kartlardan istifadə edərək alqı-satqı edənlərin ödədiyi vəsaitin bir qismi, məsələn, 3 faizi sonradan həmin şəxsin hesabına qaytarıla bilər. Qeyd edək ki, bu sistem ötən əsrin 90-cı illərində qardaş Türkiyədə çox uğurla tətbiq edilib və vətəndaşları nağdsız hesablaşmalardan istifadəyə təşviq edir. Oxşar addımların ölkəmizdə də atılmasına ehtiyac var. Ekspertlər bildirir ki, nağdsız dövriyyə üçün çox vacib şərt bütün əməliyyatların rəsmiləşməsidir. Digər tərəfdən, nağdsız ödənişin tətbiqi həm Mərkəzi Bankın fəaliyyətini yüngülləşdirir, həm də inflyasiyanın qarşısını alır. Bütün bunlar belə əməliyyatların həcminin genişləndirilməsinin ölkəmiz üçün də nə dərəcədə vacib əhəmiyyət kəsb etdiyini aydın surətdə meydana qoyur. Məhz bu səbəbdən qeyd olunan səpkidə əməliyyatların həcminin genişləndirilməsi üçün, stimullaşdırıcı tədbirlərlə yanaşı, lazım gəldikdə inzibati metodların da tətbiqi olduqca önəmlidir.