Azərbaycanda dollara uyanlara manat xəbərdarlığı...

Tarix: 05.02.2016 / 02:37
Bölmə: İqtisadiyyat

Manat dollar qarşısında güclənməkdə davam edəcək

Son bir neçə gündə ölkədə diqqət cəlb edən proseslərdən biri də dolların manat qarşısında ucuzlaşmasıdır. Ekspertlər prosesin müəyyən müddət davam edəcəyini proqnozlaşdırır. Ümumiyyətlə, maliyyə bazarında son vəziyyətin təhlili dolların mövqeyinin dünyada müəyyən qədər sarsılacağını deməyə əsas verir. Bu halda dollar manat qarşısında daha çox dəyər itirə bilər.

Bütün bunların əsas səbəblərindən biri də ABŞ iqtisadiyyatında yaşananlardır. Məsələ burasındadır ki, ABŞ-da xidmət sahəsində işgüzar fəallıq indeksinin 2014-cü il səviyyəsinə qədər azalması dolların 2009-cu ildən bugünədək müşahidə olunan ən rekord həddə ucuzlaşmasına gətirib çıxarıb. Fevralın 3-də hərraclarda dollar əsas dünya valyutalarına nisbətdə 1,7% zəifləyib.

Treyderlər, investorlar və analitiklər Amerika iqtisadiyyatının "termometri" hesab edilən xidmətlər sahəsində işgüzar fəallıq haqqında məlumatlardan narahat olublar. Dolların ardınca ABŞ dövlət istiqrazları da ilin əvvəlindəki minimuma qədər ucuzlaşıb. Bununla yanaşı, treyderlər Amerika iqtisadiyyatında vektorun dəyişməsi haqqında birmənalı danışmağa hazır deyillər və fevralın 5-də çıxacaq işsizliyə dair hesabatı gözləyirlər. Ekspertlər qeyd edir ki, Amerika iqtisadiyyatı yanvar ayı üçün 205 min yeni iş yeri yaradıb, real məlumatlar bu göstəricilərdən aşağı olsa, investorlarda yenidən dollara inam azalacaq və bu, ABŞ valyutasının daha sürətlə aşağı düşməsinə rəvac verəcək.

Bundan başqa, neftin qiymətinin artımı üçün də müəyyən addımlar atılmasına başlanır. Bu hal da dolların kursuna təsirsiz ötüşmür. Belə bir vaxtda Venesuela hökuməti bəyan edib ki, 6 OPEK və 2 qeyri-OPEK ölkəsi qurum tərəfindən fövqəladə iclas keçirilməsi şəraitində bu iclasa qatılmağa hazırdır. Analitiklər hesab edir ki, neftin qiymətinin daha da yüksəlməsinə bu amil ciddi təsir edəcək. Bəzi analitiklər isə bildirir ki, neftin qiymətləri sürətlə yüksələ bilər. Belə ki, analtiklərə görə, 6 OPEK və 2 qeyri-OPEK ölkəsi hasilatın azaldılması ilə bağlı qərar qəbul etsə, bazara çıxan neftin həcmi azalacaq və bu da qiymətləri yüksəldəcək. Bütün bunlar nəticə etibarı ilə dolların da kursunu aşağı salacaq.

Daha bir məqam isə avronun kursunun yüksəlməsi ilə bağlıdır. Yüksələn avro dolların məzənnəsini aşağı salır. Fevralın 3-dən başlayaraq ABŞ dollarının avroya qarşı məzənnəsi üzrə uzun müddət davam edən 1,07-1,10 aralığında dalğalanma dövrü bitib. Artıq 1 avro 1,1145 dollar səviyyəsinə qədər yüksəlib. Ekspertlər bu məzənnənin ilk mərhələdə 1,15, daha sonra isə 1,35 dollar səviyyəsinə qədər artacağını proqnozlaşdırır. ABŞ iqtisadiyyatında yavaşlama siqnallarının gəlməsi ilə dollar avro qarşısında kəskin zəifləyir. Belə ki, yanvar ayında, kənd təsərrüfatı sektoru istisna olmaqla, işgüzar aktivlik indeksi proqnozlaşdırılan 53,7 əvəzinə 53,2 olub. Bundan başqa, kənd təsərrüfatı sektoru istisna olmaqla, iş yerlərinin sayı proqnozlaşdırılan 195 min nəfər əvəzinə 205 min nəfər olsa da, bu göstərici əvvəlki aydan az olub. Bu göstəricilərin açıqlanmasından sonra dollar-avro məzənnəsi ikincinin lehinə dəyişməyə başlayıb. .

ABŞ iqtisadiyyatında yavaşlama Federal Ehtiyat Sisteminin növbəti iclasda uçot dərəcəsini artırması qərarını şübhə altında qoyub. Məhz bu səbəbdən dolların avro və bir sıra digər valyutalara qarşı zəifləməsinin davam edəcəyi proqnozlaşdırılır. Dolların zəifləməsi ABŞ-ın ixracını artıracaq ki, bu da öz növbəsində iqtisadiyyatın inkişafını sürətləndirəcək. Bundan başqa, zəif dollar neft qiymətlərinin yüksəlməsinə səbəb olacaq ki, bu da ABŞ-da inflyasiyanın sürətlənməsinə gətirib çıxaracaq. ABŞ ixracının artması bu ölkə üçün çox vacibdir. Çünki ABŞ hökumətinin borcu rəsmi olaraq 19 trilyon dolları keçib. ABŞ Maliyyə Nazirliyi bildirir ki, bununla da ölkənin rəsmi dövlət borcu ümumi daxili məhsulun 103%-nə bərabər olub.

Maliyyə Nazirliyinin açıqlamasına əsasən, ümumi borcun 13,7 trilyon dolları və ya 72%-i şirkətlərin və şəxsi borcların payına düşür. Qalan 5,3 trilyon dollar və ya 28%-i isə hökumətin Federal Ehtiyat Sistemi qarşısında daxili dövlət borcudur. Qeyd edək ki, ABŞ prezidenti Barak Obamanın hakimiyyəti dövründə borc, demək olar ki, iki dəfə artıb. Belə ki, son 7 ildə borcun həcmi 8 trilyon dollar yüksəlib. Xatırladaq ki, 2015-ci il noyabrın 2-də Obama hökuməti borclanma limitinin artırılmasına dair qərarı təsdiq edib. Bundan sonra kredit tavanının müzakirəsi ancaq 2017-ci ildə baş tuta bilər. Ekspertlər növbəti görüşə qədər ABŞ-ın dövlət borcunun 20 trilyon dollara qədər arta biləcəyini proqnozlaşdırır. Bütün bunlar ölkə iqtisadiyyatı üçün ciddi problemlə çevrilir. Elə bu səbəbdən dolların zəifləməsi lazımdır ki, ABŞ ixracyönlü iqtisadiyyatını inkişaf etdirə bilsin.

Tahir TAĞIYEV