Maliyyə bazarımıza 9 milyon ədəd yüzlük manat və dollar istiqrazının axını başlayır

Tarix: 04.02.2016 / 02:57
Bölmə: İqtisadiyyat

İstiqrazların manatı bahalaşdıracağı gözləntilər arasında...

Ölkənin maliyyə sektorunda atılan son addımlar Azərbaycan manatının xarici valyutalar, o cümlədən dollar qarşısında xeyli dərəcədə güclənməsinə gətirib çıxaracaq. Söhbət bazara buraxılan istiqrazlardan və bunun maliyyə sahəsində yol açacağı dəyişikliklərdən, o cümlədən manatın kursuna təsirlərindən gedir.

Xatırladaq ki, bu günlərdə Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsi tərəfindən Maliyyə Nazirliyinin hər birinin nominal dəyəri 100 manat olan 1,5 milyon ədəd dövlət qısamüddətli istiqrazlarının emissiya prospekti dövlət qeydiyyatına alınıb. Həmçinin, Komitə tərəfindən Maliyyə Nazirliyinin hər birinin nominal dəyəri 100 manat olan 2,5 milyon ədəd dövlət ortamüddətli istiqrazlarının emissiya prospektinin də dövlət qeydiyyatına alınması reallaşıb. Daha əvvəl isə Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsi tərəfindən sözügedən nazirliyin hər birinin nominal dəyəri 100 ABŞ dolları olan 3 milyon ədəd dövlət qısamüddətli və 2 milyon ədəd dövlət ortamüddətli istiqrazlarının emissiya prospekti dövlət qeydiyyatına alınıb. Əvvəlcədən də elan edildiyi kimi, manat istiqrazları üzrə ödənilən faiz dərəcələri daha yüksəkdir. Belə ki, Maliyyə Nazirliyi tərəfindən manat və dollar bazarında dövlət istiqrazları müvafiq olaraq illik gəlirlilik 12% və 3% ilə emissiya olunacaq. Yəni manat istiqrazlarına sahib olanlar daha çox gəlir əldə edəcək.

Ekspertlər hesab edir ki, istiqrazlara pul yatırılması vətəndaşların xarici valyutalara olan marağının azalmasına səbəb olacaq. Nəticədə dollar və digər xarici valyutalara tələb azalacaq ki, bu da onların ucuzlaşmasına gətirib çıxaracaq. Bu hal da, öz növbəsində, manatın güclənməsinə rəvac verəcək. Digər tərəfdən əhaliyə istiqraz satışının reallaşması nəticəsində manatın gəlirliliyi yüksələcək. Eyni zamanda dollarlaşma prosesi nəticəsində əllərdə yığılmış vəsaitlər investisiyaya yönələcək. Yəni sadə vətəndaşlar evdə saxladıqları və ya banklarda olan əmanətlərini manat və dollar istiqrazlarının investisiyasına yönəldə bilərlər. Bunun üçün isə müştəri investisiya şirkəti ilə müqavilə bağlayaraq bu istiqrazları almaq üçün şirkətə sifariş verə bilər. Şirkət müştərinin vəsaitinə uyğun istiqrazları alacaq və onları müştərinin şəxsi hesabında saxlayacaq. Müştəri isə sadəcə mütəmadi faiz ödənişlərini alacaq və istiqrazların müddəti bitəndə nazirlik tərəfindən əsas vəsaiti müştərinin bank hesabına avtomatik qaytarılacaq. Artıq əmanət kimi bu gəlirlərdən də vergi ödənilməyəcək.

Bütün bunlar, öz növbəsində, istiqrazlara böyük maraq yaranacağını deməyə əsas verir. Elə ekspertlər də atılan bu addımları yüksək qiymətləndirir. Məsələn, iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov istiqrazların dövriyyəyə buraxılması məsələsini şərh edərkən qeyd edir ki, istiqrazların uduşlu olacağını nəzərə alsaq, bu, ilk növbədə vətəndaşlar üçün onun cəlbediciliyini artırır. O bildirib ki, hələ 2014-cü ilin ortalarında Azərbaycanda istiqrazların buraxılması və vətəndaşlara qeyri-valyuta yığım imkanlarının verilməsini təklif edirdik: "Çünki bazarda milli valyutaya təzyiqin azaldılmasının yollarından biri də qeyri-valyuta yığım imkanlarının genişləndirilməsidir. İstiqrazlar qeyri-valyuta yığım imkanı olduğu üçün onların dövriyyəyə buraxılması vətəndaşlara yığım imkanları verir". İqtisadçı-ekspertin sözlərinə görə, bunun üstün cəhətlərindən biri də istiqrazlarda valyuta seçimi imkanlarının yaradılmasıdır: "Yəni istiqrazlar yalnız manatla deyil, dollarla da olacaq. Nəzərə almaq lazımdır ki, istiqrazlar dövriyyəyə buraxıldıqdan sonra vətəndaşlar tərəfindən alınması müəyyən zaman tələb edəcək. Buna səbəb manatla dollar arasında məzənnənin dəyişməsidir. İstiqrazların dövriyyəyə buraxılmasının tərəfdarıyıq.

Burada dövlət zaəmanətinin olması önəmli faktordur. Təbii ki, dövlət də öz zəmanətini verir.

Vətəndaşlar arasında maarifləndirmə işinin aparılması, eyni zamanda uduşların şəffaf keçirilməsi istiqrazlara tələbatı artıracaq. Vətəndaşlara vəsaitlərini istiqrazlarda saxlama imkanlarının verilməsi vacibdir. Bu, eyni zamanda, yığım növünün dəyişməsi ilə bağlı valyuta bazarına təzyiqin azalmasına gətirib çıxara bilər". Bütün bunlar, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, manatıq kursunun xarici valyutalara nisbətdə əhəmiyyətli dərəcədə güclənməsinə gətirib çıxaracaq. Bu isə həm də dollarlaşma prosesinin sonunun çatması deməkdir.

Tahir TAĞIYEV