Xalid Kərimli: “Problem ondadır ki, neft hasilatı azalır ölkədə qeyri-neft sektoru kifayət qədər inkişaf edə bilmir”
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-mart aylarında Ümumi Daxili Məhsul 0,3 faiz azalıb. İqtisadiyyatın neft-qaz sektorunda əlavə dəyər 1.2 faiz azalıb, qeyri neft-qaz sektorunda isə vur-tut 0.2 faiz artıb. Neftin bahalaşmasına rəğmən, ÜDM-in kiçilməsini iqtisadi tənəzzülün siqnalı kimi qiymətləndirirlər.
Analoji azalma sonuncu dəfə 2020-ci ildəki pandemiya böhranı zamanı qeydə alınmışdı. Halbuki DSK bir ay əvvəl ötən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 0.3 faiz artımdan bəhs etmişdi. 2025-ci ildə isə ÜDM-də artımın 1.4 faiz olduğu açıqlanmışdı. Hökumət həmin ilin əvvəlində 3.5 faiz artım proqnozlaşdırırdı. Bütün bunlar onu göstərir ki, ölkədə neft hasilatının azalması, qeyri-neft sektorunda ciddi inkişafın olmaması iqtisadi geriləməni qaçılmaz edir. Üstəlik, ÜDM göstəricilərinə görə Azərbaycan qonşularından geri qalır.
Maraqlıdır, nə baş verir, iqtisadiyyat niyə kiçilir?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı Xalid Kərimli baki-xeber.com-a açıqlamasında iqtisadiyyatın kiçilməsini bir sıra faktorlarla əlaqələndirdi: “İqtisadiyyat ona görə kiçilir ki, Azərbaycanda neft hasilatı azalır. Yəni neftin dünya bazar qiymətinin artmasına baxmayaraq, hasilat azalır. Neft hasilatı azaldığına görə, neft sektoru kiçilir. Hasilat azalmasaydı, kiçilmə baş verməzdi. Problem həm də ondadır ki, ölkədə qeyri-neft sektoru kifayət qədər inkişaf edə bilmir. Bunun da çoxsaylı səbəbləri var. Əsas səbəb onunla əlaqədardır ki, hökumətin qeyri-neft sektorun inkişaf etdirilməsində gözlənilən, proqnozlaşdırılan, arzu olunan inkişaf səviyyəsi əldə olunmur. Buna nail ola bilmir. Arzu olunan nəticəni əldə etmək üçün iqtisadiyyatda islahatlar həyata keçirilməlidir. Bunun üçün qeyri-neft ixracının artırılmasına nail olmaq lazımdır. Bu sahədə artım olsa da, rəqəm özü çox kiçik olduğuna görə, iqtisadi artımın tələblərinə cavab vermir. Ənənəvi olaraq iqtisadi artım nə cür formalaşırdı? Dövlət büdcəsindən xərcləmələr hesabına. Yəni iqtisadi artım dövlət büdcəsindən xərcləmələr hesabına təmin edilirdi. Büdcədən daha çox xərcləmə hesabına iqtisadi artım təmin edilirdi. 2026-cı ilin dövlət büdcəsi hazırlanarkən 2025-ci ilin göstəriciləri əsas götürülürdü. Demək olar ki, bu il dövlət büdcəsinin xərc istiqamətində artım olmadı. Əsas səbəb budur və iqtisadiyyatımızın modeli belə idi. Dövlət büdcəsinin böyüməsi də Neft Fondundan götürülən vəsaitlər hesabına təmin edilirdi. Neftin qiymətləri artsa da, oradan əldə edilən gəlirlər Neft Fonduna toplanır. Nəzərə almaq lazımdır ki, bu il büdcədə neftin bir bareli 65 dollardan götürülüb. Neft Fondunun vəsaitləri xərclənəndə iqtisadi artıma təsir edir. Xərcləmə isə dövlət büdcəsi vasitəsilə həyata keçirilir”.
Vidadi ORDAHALLI
