Ermənistanda Konstitusiyanın dəyişdirilməsi məsələsi yenidən siyasi gündəmin ən qızğın mövzularından birinə çevrilib. Buna səbəb baş nazir Nikol Paşinyan Konstitusiyanın dəyişdirilməsi üçün parlamentdə səsləndirdiyi fikirlərdir: “Mən Ermənistanda institusional səviyyədə ədalət və ədalətli mühakimə hissinin mövcud olmadığını düşünürəm”. Baş nazir belə bir sual verib: “Konstitusiya şərin köküdürmü?” Paşinyan bildirib ki, bu məsələ yaxın gələcəkdə yeni Konstitusiyanın qəbul edilməsi zamanı həll olunmalı ən vacib məsələlərdən biridir.
Onun sözlərinə görə, Ermənistanda ədalət və ədalətli mühakimə əsasən xalqla üzvi əlaqəsi olmayan, təcrid olunmuş institutlar tərəfindən idarə olunur və bu qurumlar cəmiyyət qarşısında kifayət qədər hesabatlılıq və məsuliyyətə malik deyillər: “Bu sualın ardınca gedərkən mən özüm üçün belə bir nəticəyə gəldim ki, ədalət və ədalətli mühakimə Konstitusiya və qanunlara uyğunluq deməkdir. Əgər Konstitusiyanın özü hakimiyyətin ali mənbəyi olan xalql ilə üzvi əlaqəyə malik deyilsə, nə etməliyik?. Bu vəziyyətdə istənilən fəaliyyət cəmiyyət tərəfindən ədalətli kimi qəbul edilməyəcək. Konstitusiya xalqın azad iradəsinin ifadəsi olmalıdır, amma etiraf etməliyik ki, bizdə belə bir Konstitusiya yoxdur və heç vaxt olmayıb. Əgər həmin iradənin mənbəyi, yəni ədalət və ədalətki mühakimənin de-yure çıxdığı yer xalqla əlaqəni itiribsə, bu mexanizmin işləməsi heç vaxt xalq tərəfindən ədalət kimi qəbul edilə bilməz”. Nikol Paşinyan vurğulayıb ki, bu, fundamental problemdir, yaxın zamanda həll olunmalıdır: "Kimyaterapiya artıq təsirli deyil, ədalət məsələsini cərrahi yolla yolla həll etməliyik. Biz bir çox sahədə mafiya ilə mübarizə aparırıq və bu mafiyanın metastazları hər yerdədir. Bu mafiyanın metastazları Milli Məclisdə, hökumətdə, məhkəmələrdə, prokurorluqda, istintaq orqanlarında, polisdədir. Bəsdir, bəsdir, bu şey, xalqın əsəbləri nə qədər məhv edilə bilər?. Tutaq ki, Serj Sarkisyan, Robert Köçəryan kimi bir mərkəzdən idarə olunan bir sistem özünü çoxaldır, biz çoxalma metastazını kəsməli, xərçəngi birbaşa cərrahi yolla aradan qaldırmalıyıq. Orqanik bir problem var, bu sistemin xalqla heç bir əlaqəsi yoxdur, Ermənistan Respublikasında xalqdan qaynaqlanmayan bir dövlət orqanı ola bilməz”.
Paşinyan və komandası Ermənistanda səkkiz ildir hakimiyyətdədirlər, niyə bu dəyişiklikləri etməyiblər? Baş nazir özünə bu sualı veribi və dərhal cavab verib: "Çünki bu, Konstitusiya dəyişiklikləri olmadan mümkün deyil, bağışlayın". Müxalifətdəki "Ermənistan" fraksiyasından olan deputat Armen Rustamyan isə cavab olaraq bildirib: "Yeni Konstitusiya dəyişikliyi tələbi, Paşinyan onu nə qədər başqa sahəyə yönəltməyə çalışsa da, Bakıdan gəlir". Rustamyan hesab edir ki, Konstitusiyanın dəyişdirilməsi üçün daxili tələb yoxdur və baş nazirin arqumenti yalnız Bakının tələbini ört-basdır etmək cəhdidir: “Deməli, bugünkü hakimlərin siyasi sifarişləri yerinə yetirməsində Konstitusiya günahkardırmı? Məsələn, həmin Samvel Karapetyanla nədən danışırıq? Bir nəfər deyir ki, “Qoy gəlsin, bir neçə kəlmə desin ki, mən onun ziyalı olduğunu bilim”. O, bir neçə kəlmə dedi və siz həmin şəxsi tutdunuz”. Son iki ildə yeni Konstitusiya layihəsi hazırlamaq vəzifəsi ona həvalə edildikdən sonra Paşinyan Konstitusiyanı dəyişdirmək üçün müxtəlif səbəblər göstərib: əvvəlki referendumların nəticələri qanuni deyil, hazırkı referendum isə Ermənistanın regionda rəqabət qabiliyyətinə töhfə vermir. Baş nazir xüsusilə bildirib ki, "1995-ci ildən bəri mövcud konstitusiyalarımız ən azı ciddi bir sual doğurub: onlar xalqın iradəsinin azad ifadəsi ilə qəbul edilibmi?". Sonuncu arqument mövcud Konstitusiyada Müstəqillik Bəyannaməsinə istinadın münaqişə yaradan olması idi: "Bu, Müstəqillik Bəyannaməsi deyil, münaqişə bəyannaməsidir". Azərbaycan Konstitusiyanın dəyişdirilməsi şərti ilə Ermənistanla sülh müqaviləsi imzalayacağını açıqlayıb. Ermənistan Konstitusiyasının Bakının tələbi ilə dəyişdirildiyi iddialarını rədd edən Paşinyan özü Müstəqillik Bəyannaməsinin Konstitusiyada saxlanılmasına qarşı çıxıb. Bu arada, ilin əvvəlində Konstitusiya İslahatları Şurasına sədrlik edən ədliyyə naziri yeni Konstitusiyanın mətninin mart ayında dərc olunacağını bildirsə də, bu baş verməyib. İrəvan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinin Konstitusiya hüququ kafedrasının müdiri Vardan Ayvazyan baş nazirin ədalətin keyfiyyətini Konstitusiya ilə əlaqələndirmə cəhdini saxta gündəm kimi qiymətləndirib. Ayvazyanın sözlərinə görə, Konstitusiya normal məhkəmə sisteminin yaradılmasına maneə deyil və xalq suverenliyin əsas daşıyıcısı kimi bu sənədi qəbul edir. Hüquqşünas bildirib ki, real Konstitusiyanın hazırlanması üçün prosesə siyasi qüvvələrin deyil, müstəqil ekspertlərin cəlb olunması vacibdir. Onun fikrincə, məhkəmə sistemində ciddi islahatlar yalnız həm hakimiyyətdə, həm də müxalifətdə əsaslı dəyişikliklər baş verdikdə mümkün ola bilər.
Tahir TAĞIYEV
