Son illər ölkəmizdə qeyri-neft sektorunun inkişafına, xüsusilə ölkəyə daha çox valyuta gətirən kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalına geniş meydan açılıb.
Bu istiqamətdə yaradılan əlverişli şərait - ölkənin iqtisadi potensialından səmərəli istifadə və ixracyönümlü məhsul istehsalının təşviqi məqsədilə həyata keçirilmiş tədbirlər ənənəvi kənd təsərrüfatı sahələrinin inkişafında mühüm nəticələr əldə etməyə imkan yaradır.
Pambıqçılıq sahəsində qazanılan uğurları xüsusi qeyd etmək istərdik. Bu məhsulun əkini strateji əhəmiyyətli, əməktutumlu və iqtisadi cəhətdən səmərəli istehsal sahəsidir. Pambıq məhsulunun dünya birjalarında alıcısı çox olduğundan, satışı üçün elə bir problem olmur. Bu məhsula dünya bazarında həmişə tələbat olub və indi də var.
Qeyd edək ki, 2017-ci ildə Prezident “Azərbaycan Respublikasında pambıqçılığın inkişafına dair 2017–2022-ci illər üçün Dövlət Proqramı”nın təsdiq edilməsi haqqında Sərəncam imzalayıb. Ancaq bu sahədə vəziyyət heç də ürəkaçan deyil. Belə ki, Azərbaycanın pambıq ixracı iki dəfədən çox azalıb. Bu ilin yanvar-may aylarında 68 milyon 874 min ABŞ dolları dəyərində pambıq ixrac edilib. Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına əsasən, illik müqayisədə 2,2 dəfə azdır. "Ağ qızıl"ın istehsalı isə keçən il 2021-ci illə müqayisədə artıb. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin məlumatına görə, 2022-ci il mövsümündə sahələrdən 322 300 ton pambıq yığılıb. Başa çatmış mövsümdə ölkədə 100 min hektardan artıq sahədə pambıq əkilib. 2021-ci il mövsümü ilə müqayisədə əkin sahələrinin həcmi dəyişməsə də, tarlalardan 35259 ton daha çox məhsul yığılıb. Ümumi məhsuldarlıq göstəricisi isə əvvəlki illə müqayisədə 2,42 sent/ha artıb.
Ekspertlər ixracın azalmasını Türkiyədə qeydə alınan zəlzələ ilə əlaqələndirir. Belə ki, Türkiyədə iplik istehsalı ilə məşğul olan Kahramanmaraş zonasında müəssisələrin zəlzələ ilə əlaqədar dağılması pambıq ixracının azalmasına səbəb olub.
Maraqlıdır, pambığın ixracı ilə bağlı niyə başqa bazar axtarılmır?
"Azərbaycanda pambıq bazarı ixracı üçün digər bazarların axtarılması problemdir, çünki..."
Aqrar sahə üzrə ekspert Akif Nəsirli "Bakı -Xəbər"ə açıqlamasında qeyd etdi ki, Azərbaycanda pambığın strateji məhsul kimi elan edilməsinin əleyhinədir. Onun fikrincə, ölkəmizdə yüksək keyfiyyətli pambıq istehsal olunmur. Pambıq üçün yararlı olan ərazilər təxminən Bərdə və Yevlax rayonlarındadır. Pambıq istehsalı üçün həm torpaq şəraiti, həm də iqlim uyğun olmalıdır. Azərbaycanın iqlimi və torpaq şəraiti pambıq istehsalına uyğun deyil".
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, Azərbaycanda pambıq istehsalı sentyabr ayından başlayır. İllik istehsal noyabr ayında yekunlaşır. Digər aylarda pambıq istehsal olunmur. Açıqlanan statistik rəqəmlərdən də bəllidir ki, pambıq ixracı azalıb. İxracın azalması pambıq istehsalı ilə bağlı deyil. Sadəcə olaraq, Türkiyədə qeydə alınan zəlzələ bazarın bir hissəsini itirdi: "Zəlzələ olan bölgədə trikotaj fabriklərinin fəaliyyəti dayandırıldı. Dağıntılar iplik sahəsinin fəaliyyətinə ciddi təsir etdi. Bu səbəbdən də Azərbaycanın pambıq ixracı aşağı düşdü".
Ekspert hesab edir ki, Azərbaycanda pambıq bazarı ixracı üçün digər bazarların axtarılması problemdir. Çünki Azərbaycanda istehsal olunan pambığın keyfiyyəti elə də yüksək olmur. Türkiyə Azərbaycanla dostluq münasibətlərinə dayanaraq pambığı alırdı: "Etiraf etmək lazımdır ki, Azərbaycan pambığının dünya bazarında Türkiyədən başqa alıcısı yoxdur. Pambıq ixracını artırmaq üçün adıçəkilən məhsulun dünya bazarı standartına uyğun istehsal olunmasına diqqət edilməlidir".
Ekspert hesab edir ki, pambıqçılığın inkişafına ölkənin kənd təsərrüfatını qurban vermək olmaz.
Günel CƏLİLOVA
