Məlum olduğu kimi, Milli Məclis Mərkəzi Banka iqtisadi müstəqilliyin verilməsinə dair layihəni III oxunuşda təsdiqləyib.
“Mərkəzi Bank haqqında” qanuna təklif edilən dəyişiklik sənədinə əsasən Azərbaycan Mərkəzi Bankı iqtisadi müstəqilliyə malikdir və aktivlərinin satışından və yaxud onlara digər tərzdə sərəncam verilməsindən daxil olan vəsaitlər onun gəlirlərinə aid edilir. Bu Qanunda nəzərdə tutulmuş hal istisna olmaqla, AMB dövlətin öhdəlikləri, dövlət isə AMB-nin öhdəlikləri üçün cavabdeh deyil. Dəyişiklik layihəsi səsverməyə çıxarılaraq III oxunuşda qəbul edilib.
Ümumilikdə, Mərkəzi Bank dövlətin öhdəlikləri üçün məsuliyyət daşımayacaq fikri nə deməkdir? Bununla Mərkəzi Bank dövlətlə əlaqəni kəsir? Bankın iqtisadi müstəqilliyi nə deməkdir? Bunun xeyri, ziyanı nə ola bilər?
“Qanunda nəzərdə tutulmuş hal istisna olmaqla, MB dövlətin öhdəlikləri, dövlət isə MB-nin öhdəlikləri üçün cavabdeh deyil”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən millət vəkili Aydın Hüseynov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, burada söhbət Mərkəzi Bankın makroiqtisadi sabitliyin və iqtisadi dayanıqlılığın təmin olunmasında töhfəverici rolundan gedir: “Mərkəzi Banka iqtisadi müstəqilliyin verilməsinə dair qanun layihəsinin qəbul edilməsi bank sistemində aparılan müasir idaretmə islahatlarına uyğundur. “Mərkəzi Bank haqqında” qanuna təklif edilən dəyişiklik sənədinə əsasən, Mərkəzi Bankı iqtisadi müstəqilliyə malikdir və aktivlərinin satışından və yaxud onlara digər tərzdə sərəncam verilməsindən daxil olan vəsaitlər onun gəlirlərinə aid edilir. Qanunda nəzərdə tutulmuş hal istisna olmaqla, MB dövlətin öhdəlikləri, dövlət isə MB-nin öhdəlikləri üçün cavabdeh deyil. Bu amil Mərkəzi Bankın maliyyə-bank institutu kimi idaretmədə rolunu artırmış olacaq. Qüvvədə olan qanuna əsasən, Mərkəzi Bank İdarə Heyəti tərəfindən idarə olunur. Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin tərkibi yeddi nəfərdən ibarətdir. İdarə Heyətinin tərkibinə sədr, Mərkəzi Bankda daimi əsaslarla işləyən dörd üzv və iki kənar üzv daxildir. Dəyişikliklərdən sonra İdarə Heyəti Mərkəzi Bankın kollegial ali idarəetmə orqanı funksiyası rolunu oynayacaq. Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin tərkibi Mərkəzi Bankın sədri, Mərkəzi Bankda daimi əsaslarla işləyən 6 üzv və 2 kənar üzv daxil olmaqla 9 üzvdən ibarət olacaq. Beləliklə, Mərkəzi Bankda daimi əsaslarla işləyən üzvlərinin sayı da 4-dən 6-ya altıya qaldırılır. Eyni zamanda korrupsiya cinayətləri və qulluq mənafeyi əleyhinə olan digər cinayətlərə görə məhkum olanlar da İdarə Heyətinin üzvü ola bilməyəcəklər. Konstitusiyaya əsasən, Prezident Mərkəzi Bankın İdarə Heyəti üzvlərinin vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edilməsi barədə Milli Məclisə təqdimat verir. Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin üzvləri sırasından Mərkəzi Bankın sədrini təyin edir. Qüvvədə olan qanuna görə, Mərkəzi Bankın sədri Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin sədridir. Layihəyə əsasən isə Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin sədri deyil, konkret olaraq Mərkəzi Bankın sədri Konstitusiyanın 109-cu maddəsinin 32-ci bəndinə müvafiq olaraq Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin üzvləri sırasından İdarə Heyəti üzvünün səlahiyyət müddətinə vəzifəyə təyin ediləcək. Beləliklə, Mərkəzi Bankın İdarə Heyəti sədrinin birinci müavini və digər müavinləri deyil, Mərkəzi Bankın sədrinin birinci müavini və digər müavinləri olacaq. Mərkəzi Bankın sədrinin birinci müavini və digər müavinləri Mərkəzi Bankın İdarə Heyəti üzvləri sırasından İdarə Heyəti üzvünün səlahiyyət müddətinə vəzifəyə təyin ediləcəklər. Dəyişikliyə əsasən, Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin daimi əsaslarla işləyən üzvləri qanuna uyğun olaraq Mərkəzi Bankın yaratdığı və ya iştirak etdiyi hüquqi şəxslərin icra orqanlarında vəzifə tuta bilməzlər. Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin üzvləri, habelə onların yaxın Bankın və maliyyə bazarlarına nəzarət orqanının nəzarət etdiyi subyektlərdə mühüm iştirak payına malik ola bilməzlər. Mərkəzi Bank da makroiqtisadi sabitliyin və iqtisadi dayanıqlılığın təmin olunmasına töhfə verən dövlət orqanı kimi strateji hədəflərin reallaşmasında yenə də fəal rol oynayacaqdır. Yəni bütün bunlar o demək deyil ki, Mərkəzi Bank dövlət qarşısında hansısa məsuliyyət daşımayacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
