Hazırda Azərbaycan, Malayziya, Bruney və Meksika ilə OPEC qrupuna üzv olmaq üçün danışıqlar aparılır. Bunu OPEC-in baş katibi Haysam Əl-Qaysı bildirib.
Baş katib qeyd edib ki, bu addım təşkilatın gücünü artıracaq: “OPEC-ə üzv olmayan yeni ölkələrlə məsləhətləşmələr təşkilatın birləşməsinə və möhkəmlənməsinə töhfə verir. OPEC müəyyən sayda ölkənin üzvlüyünü məqsəd qoymur, neft bazarlarının saxlanmasında özü ilə eyni strateji oriyentasiyaya malik olan ölkələri hədəfləyir”. Məsləhətləşmələrin aparıldığı 4 ölkənin 2017-ci ildən bəri OPEC ilə həmrəy olduğunu söyləyən Əl-Qaysı, bütün bu ölkələrin ümumi məqsədinin neft bazarlarını sabitləşdirmək olduğuna diqqət çəkib. Qeyd edək ki, OPEC-ə daxil olmayan bəzi istehsalçı ölkələr, o cümlədən Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatı və Rusiya 2016-cı ildə Əlcəzairdə OPEC+ qrupunu yaradıblar. OPEC hazırda 13 üzv ölkədən ibarətdir və onların arasında ən böyük hasilatçı sutkada 11 milyon barrel gücü ilə Səudiyyə Ərəbistanıdır. Xatırladaq ki, OPEC neft ixrac edən ölkələr tərəfindən neftin qiymətinin tənzimlənməsi məqsədilə 1960-cı ildə Bağdadda keçirilən konfransda yaradılıb. Əvvəlcə quruma İran, İraq, Küveyt, Səudiyyə Ərəbistanı və Venesuela təşkilata daxil olub. Bu 5 ölkəyə sonradan Qətər (1961), İndoneziya (1962), Liviya (1962), Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (1967), Əlcəzair (1969), Nigeriya (1971), Ekvador (1973-1992), Qabon (19751994), Anqola (2007) və Ekvatorial Qvineya (2017) qoşulub. Təşkilatın qərargahı 1965-ci ildən Avstriyanın paytaxtı Vyana şəhərində yerləşir. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, hazırda OPEC-in 13 üzvü var. (Əlcəzair, Anqola, Konqo, Ekvatorial Qvineya, Qabon, İran, İraq, Küveyt, Liviya, Nigeriya, Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Venesuela). Qeyri-OPEC ölkələri (Azərbaycan, Bəhreyn, Bruney, Qazaxıstan, Malayziya, Meksika, Oman, Rusiya, Sudan, Cənubi Sudan) təşkilatla OPEC+ formatında sıx əməkdaşlıq edir. OPEC+ əməkdaşlığının əsas məqsədi dünya neft bazarında tələb və təklifin uzlaşmasına nail olmaqdır. Hazırda qurum Azərbaycanı da tamhüquqlu üzv kimi öz sıralarında görmək istəyir. Amma indiki halda Azərbaycan OPEC-ə üzv olmaq məsələsini nəzərdən keçirmir. Ölkənin energetika naziri Pərviz Şahbazov bu xüsusda qeyd edib: “Prinsipcə, bu, yeni xəbər deyil, belə suallar qaldırılmalıdır. Amma hazırda biz bunu nəzərdən keçirmirik”. Ekspertlər qeyd edir ki, Azərbaycan OPEC-ə üzv olduğu təqdirdə daha çox öhdəliyi olacaq. OPEC-ə üzv olan ölkələrin bir çoxu neft hasilatını və ixracatını özü tənzimləsə də, Azərbaycanda bu belə deyil. Digər tərəfdən Azərbaycanda neft hasilatının böyük bir hissəsi şirkətlərə məxsusdur. Şirkətlərin yerinə qərar vermək isə düzgün hesab edilmir. Mütəxəssislərin fikrincə, Azərbaycanın bu təşkilata üzvlüyü onun neft hasilatı ilə bağlı müstəqil qərar vermək imkanını məhdudlaşdıracaq. Bu mənada indiki halda, OPEC-ə üzv olmaq Azərbaycanın iqtisadi maraqlarına uyğun deyil. OPEC+ ölkələr üçün hasilat kvotası ümumi kvotanın 40%-ni təşkil ediyi halda, OPEC ölkələri üçün 60% təşkil edir. Yəni, Azərbaycan üzv olduğu halda neft hasilatını OPEC-in qərarına uyğun olaraq tənzimləməlidir. Bundan başqa, OPEC+ formatında Azərbaycan, Rusiya, Qazaxıstan, eyni mövqedən çıxış etdiyindən Bakı bu formata xələl gətirmək istəmir. İndiki halda Azərbaycanın OPEC+ çərçivəsində dünya neft bazarına təsir etmək imkanı var. bu da o deməkdir ki, üzvlük nəyisə dəyişməyəcək, əksinə, Azərbaycan üçün əlavə öhdəlik yaradacaq. Bu isə indiki halda Azərbaycan üçün sərfəli deyil.
Qeyd edək ki, OPEC+ əməkdaşlığının əsas məqsədi dünya neft bazarında tələb və təklifin uzlaşmasına nail olmaqdır. Azərbaycan bu bazarın əsas iştirakçılarından biri kimi qlobal bazarda baş verən proseslərə biganə qalmır, neftin qiymətinə təsir edən faktorların aradan qaldırılması, tələb-təklif balansının bərpasına yönəlmiş tədbirlərin görülməsi üçün qlobal enerji dialoqlarında mühüm rol oynayır. OPEC+ ölkələri nazirlərinin iclasında təmsil olunaraq, qlobal neft bazarında volatilliyin azaldılmasına dəstək məqsədilə qəbul edilən qərarları dəstəkləyir. Beləliklə, Azərbaycan OPEC+ ölkələri arasında uğurlu əməkdaşlıq həyata keçirir, ilk gündən bu əməkdaşlığa böyük töhfə verir. Azərbaycan hazırda dünyada “yaşıl enerji” sahəsində əldə edilən irəliləyişlərlə bərabər, ənənəvi yanacağın oynadığı vacib rolu nəzərə alaraq, bu sahədə ətraf mühitə zərərin azaldılması baxımından yeni texnologiyaların tətbiqinə də xüsusi əhəmiyyət verir. Bu məsələdə OPEC-lə əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hazırda OPEC+ ölkələri neft qiymətlərini tənzimləyən əsas tərəfdir. Səudiyyə Ərəbistanının enerji naziri şahzadə Əbdüləziz bin Salman OPEC-in 8-ci Beynəlxalq seminarında bildirib ki, OPEC+ qlobal neft bazarını dəstəkləmək üçün lazım olanı edəcək. O əlavə edib ki, OPEC+ alyansının bir hissəsi olaraq, Rusiya ilə Səudiyyə Ərəbistanı arasında neft sahəsində əməkdaşlıq hələ də güclüdür. Qeyd edək ki, OPEC+ alyansı bu ilin noyabr ayından neft hasilatını azaldır. Dünyanın ən böyük neft ixracatçıları olan Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiya neft tədarükünün daha da azaldılmasını razılaşdırıblar. OPEC həm istehlakçıların, həm də istehsalçıların maraqlarına cavab vermək üçün balanslaşdırılmış neft bazarına sahib olmağa çalışdığını bildirib. Bununla yanaşı, OPEC+ xaricində ən böyük neft istehsalçısı olan ABŞ dəfələrlə bu alyansı qlobal iqtisadiyyata kömək etmək üçün hasilatı artırmağa çağırıb və Moskvanın Ukraynaya müdaxiləsindən sonra Səudiyyə Ərəbistanının Rusiya ilə əməkdaşlığını tənqid edib. Lakin Ər-Riyad ABŞ-ın çağırışlarını rədd edib və şahzadə Əbdüləziz bin Salman bildirib ki, Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanının bu həftə razılaşdırdığı yeni birgə neft hasilatının azaldılması qərarı skeptiklərin səhv yolda olduğunu bir daha sübut edib. O əlavə edib: “Rusiyadan olan həmkarlarımızın köməyi ilə gördüyümüz işlərin bir hissəsi də bu məsələdə Səudiyyə və Rusiya arasında baş verənlərə digər tərəflərin sərt yanaşmasını yumşaltmaq idi. Bizim hasilatın azaldılması müddətinin uzadılması ilə bağlı qərarımızın Rusiya tərəfindən də dəstəkləndiyini görmək çox gözəldir”. Bazarların istehsalın son dəfə azaldılmasına səssiz reaksiyası ilə bağlı suala cavab verən Əbdüləziz bin Salman bütün tərəfləri səbirli olmağa çağırıb. O deyib: "Qiymətləri sabitləşdirmək üçün lazım olan bütün imkanlardan istifadə edəcəyik”.
Ramil QULİYEV
