Dünyada yeni daşıma və logistika marşrutlarına artan tələb fonunda Azərbaycanın Avrasiya məkanında rolunun sürətlə artması müşahidə olunur. Bu fonda diqqət çəkən məqamlardan biri Qazaxıstanın baş naziri Əlixan Smailovun Gürcüstana səfəri, əldə edilən razılaşmalardır.
Qeyd edək ki, Qazaxıstanın baş naziri Tiflisdə olarkən gürcü həmkarı İrakli Qaribaşvili ilə görüşündə Qazaxıstan və Gürcüstan arasında əməkdaşlıqda tranzit və nəqliyyat sektoruna geniş toxunub. Bu xüsusda o qeyd edib: “Qazaxıstan və Gürcüstan Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun (Orta Dəhliz) inkişafı çərçivəsində fəal əməkdaşlıq edirlər. Biz regionun nəqliyyat əlaqələrinin artırılmasında və tranzit şəraitinin ardıcıl olaraq yaxşılaşdırılmasında maraqlıyıq. Bu planlarda biz, şübhəsiz ki, Gürcüstanın tranzit və nəqliyyat potensialını nəzərə alırıq”. İrakli Qaribaşvili bildirib ki, Gürcüstan və Qazaxıstan Orta Dəhlizi birlikdə inkişaf etdirir: “Biz uzunmüddətli perspektivləri reallaşdırmaq üçün yaxın illərdə fəal işləməyə hazır olmalıyıq”.
Danışıqlar zamanı Qazaxıstan və Gürcüstan hökumət başçıları qarşılıqlı ticarətin artırılması, nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı və Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu üzrə vahid logistik operatorun yaradılması, eləcə də yük axınının rəqəmsallaşdırılması imkanlarını müzakirə edilib. Səfər çərçivəsində “Qazaxıstan Dəmir Yolu” Səhmdar Cəmiyyəti və “Gürcüstan Dəmir Yolu” Səhmdar Cəmiyyəti arasında birgə müəssisənin yaradılması və fəaliyyətin əsas prinsipləri haqqında üçtərəfli Saziş imzalanıb. Bundan bir gün əvvəl Bakıda “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti ilə bu sənəd imzalanıb. Məhz bu fonda Qazaxıstan, Azərbaycan və Gürcüstan tərəfindən vahid logistika şirkəti yaradılır. O, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu üzvə vahid tarif siyasəti, yüklərin idarə edilməsi və nəqliyyat proseslərinin sadələşdirilməsi məsələləri ilə məşğul olacaq. Qazaxıstanın sənaye və infrastrukturun inkişafı naziri Marat Karabayev bildirib ki, Qazaxıstan, Azərbaycan və Gürcüstan arasında birgə dəmir yolu müəssisəsinin yaradılması Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu üzrə yüklərin çatdırılma müddətini 10 günədək azaldacaq. M.Karabayev qeyd edib ki, əvvəllər marşrut üzrə bu müddət 53 gün idisə, bu gün 18-23 günə endirilib: “Bu il, birgə müəssisənin fəaliyyətə başlaması nəticəsində çatdırılma müddəti 18 zəmanətli günə, daha sonra isə 10-15 günə endiriləcək”. Nazir bildirib ki, müəssisə tariflərin unifikasiyası və marşrut üzrə bütün yüklərin emalı ilə məşğul olacaq: “Onun əsas vəzifəsi Çin və Avropa arasında yük daşımalarının həyata keçirilməsidir”. Xatırladaq ki, Orta Dəhliz 2014-cü ilin fevral ayında Azərbaycan, Qazaxıstan və Gürcüstanın müvafiq strukturlarının iştirakı ilə yaradılıb. Sonradan layihəyə Ukrayna, Rumıniya və Polşa qoşulub. Hazırda marşrut Çin-Qazaxıstan sərhədindən başlayır və Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan və Gürcüstan ərazisindən keçərək Avropaya qədər uzanır. Bütün marşrut boyunca vahid tarif yaradılıb, “vahid pəncərə” prinsipi tətbiq olunur. Məh zbu fonda Şərqdən Qərbə və əksinə olan istiqamətlərdə Azərbaycan üzərindən yükdaşımaların həcmində dinamik artım qeydə alınır. Ümumiyyətlə, Rusiya-Ukrayna müharibəsi başalayandan sonra Azərbaycandan keçən Avropa-Qafqaz-Asiya nəqliyyat dəhlizinə maraq artıb. Bu dəhliz vasitəsilə yükdaşımaların həcmi sürətlə artmaqdadır.
Buna paralel olaraq, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi ilə bağlı da maraqlı proseslər cərəyan etməkdədir. Belə ki, Rusiya nəqliyyat naziri müavininin başçılığı ilə ekspertlər qrupu Tehranı Azərbaycanın sərhədinədəki Astara şəhəri ilə birləşdirəcək Rəşt-Astara dəmir yolu xəttinin tikintisini sürətləndirmək üçün yaxın tezlikdə Tehrana səfər edəcək. “Rusiya Dəmir Yolları”nın baş direktorunun müavini Sergey Pavlov Moskvada İran səfiri ilə görüşündə bildirib ki, Nəqliyyat Nazirliyi və “Rusiya Dəmir Yolları” dəmir yolunun tikintisi üçün daimi texniki dəstəyə hazırdır. İranın Moskvadakı səfiri Kazem Cəlali qeyd edib ki, iki ölkənin liderləri Rəşt-Astara dəmir yolu xəttini Şimal-Cənub dəhlizinin əlaqəsi kimi tez bir zamanda işə salmaq niyyətindədirlər. O bildirib ki, iki ölkə arasında bu dəmir yolunun tikintisi ilə bağlı müqavilə imzalanandan sonra əzm və davamlılıqla texniki danışıqlar aparılır. İranın Moskvadakı səfirliyinin yaydığı məlumata görə, görüşdə tərəflər Şimal-Cənub beynəlxalq tranzit dəhlizinin bir hissəsi kimi Rəşt-Astara dəmir yolu xətti layihəsi üzrə işlərin başlanmasının sürətləndirilməsinin vacibliyini vurğulayıblar. Rəşt-Astara dəmir yolu xəttinin tikintisinə dair sazişi 2023-cü il aprelin 27-də Tehranda İranın yol və şəhərsalma naziri və Rusiyanın nəqliyyat naziri imzalayıb. Sənədə əsasən Moskva və Tehran layihələndirmə, tikinti, eləcə də mal və xidmətlərin çatdırılmasını birgə maliyyələşdirəcəklər. Rəşt-Astara xəttinin uzunluğu 170 kilometr olacaq. O, Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin quru hissələrini birləşdirmək üçün lazımdır, bu da Transxəzər marşrutunun iqtisadi səmərəliliyinin artmasına imkan verəcək. Dəhlizin yaradılmasında məqsəd Hindistandan Rusiyaya, eləcə də Şimali və Qərbi Avropaya gedən yüklərin çatdırılma müddətini azaltmaqdır. Bu zaman əsas daşıma mərkəzlərindən biri kimi yenə Azərbaycan ərazisindən istifadə olunacaq. Bununla Azərbaycan üzərində bütün istiqamətlər üzrə daşınan yüklərin həcmində kəskin artım olacaq. Bu da ölkənin yükdaşımalardan daha çox qazanc əldə etməsi deməkdir.
Ramil QULİYEV
