Dünya iqtidaiyyatının üzləşdiyi yeni çətinliklər fonunda sahibkarlığın rolu əksər ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda aktual xarakter almağa başlayıb.
Çünki bütün sivil və fəal inkişaf etmiş ölkələr öz iqtisadi çiçəklənmələrini sahibkarlığa borcludurlar. Məhz o, iqtisadi və sosial inkişafın, belə demək olarsa, əsas hərəkətvericisidir.
Sahibkarlar üçün Azərbaycanda əlverişli mühit mövcuddur
Dünya təcrübəsi göstərir ki, bazar iqtisadiyyatı şəraitində sərbəstlik olmasa, sahibkarlığın inkişafı məhdudlaşır. Bu cəhətdən sahibkarlığın tərəqqisi liberal iqtisadiyyatdan bilavasitə asılıdır.
Bazar iqtisadiyyatı şəraitində, o cümlədən sərbəst alqı-satqı münasibətlərində müxtəlif insanlar öz məqsədləri üçün görüşür və hərəkət edirlər. Onların arasında ən fəal fiqur sahibkardır. Sahibkarlığın uzun bir tarixi var, lakin yalnız kapitalizmin formalaşması zamanı bu fəaliyyət növü haqqında müasir anlayış meydana çıxıb. Bu gün isəsahibkarlıq iqtisadi risqlə əlaqəli spesifik və təşəbbüskar fəaliyyət növü kimi qəbul edilir. O, resurslardan istifadənin ən yaxşı yollarını tapmağa yönəlmiş, gəlirin artmasına səbəb olan fəaliyyətdir. Bazar iqtisadiyyatında Azərbaycanda aktiv inkişaf üçün sahibkarlara dövlət tərəfindən daim xüsusi diqqət edilir. Bunun daha bir faktiki təsdiqi Prezident İlham Əliyevin açılışında iştirak etdiyi “Bakı KOB evi”dir. Rəsmi məlumatlara əsasən, “Bakı KOB evi” gün ərzində beş min sahibkara xidmət göstərmək potensialına malikdir. Binada yaradılmış görüş, təlim, startap, mediasiya otaqları və konfrans zalı da sahibkarların xidmətində olacaq. “Bakı KOB evi”ndə sahibkarlara 29 dövlət qurumu tərəfindən 150-dən çox, 20 özəl qurum tərəfindən isə 100-dən çox adda xidmətlər göstəriləcək. Sahibkarlar fəaliyyət üçün zəruri olan biznesin qeydiyyatı, lisenziya və icazələrin alınması, biznes-planın hazırlanması, güzəştli maliyyə vəsaitlərinə çıxış, vergi, gömrük, kommunal xidmətlərə qoşulma, bank, sığorta və digər məsələlərlə bağlı “Bakı KOB evi”nə müraciət edə bilərlər. Bununla yanaşı, “Bakı KOB evi”ndə yaradılmış Beynəlxalq Ticarət, İnkişaf və Logistika Zonasında gömrük və idxal-ixrac əməliyyatları ilə bağlı geniş spektrli xidmətlər də təqdim ediləcək. Xatırladaq ki, KOB evləri sahibkarlara dövlət və biznes xidmətlərinin mərkəzləşdirilmiş qaydada təqdim edildiyi vahid məkandır. Burada xidmətlər operativlik, şəffaflıq, nəzakətlilik və rahatlıq prinsipləri əsasında həyata keçirilir. Biznes xidmətlərinin bir məkanda toplanması, vaxta və xərclərə qənaət, operativlik KOB evlərinin əsas üstünlükləridir. Hazırda fəaliyyətdə olan Xaçmaz və Yevlax KOB evlərində indiyədək sahibkarlara on minlərlə xidmət göstərilib. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, Azərbaycanın davamlı iqtisadi inkişafının təmin edilməsində sahibkarlığın, xüsusilə kiçik və orta biznesin rolunun artırılması Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən sosial-iqtisadi siyasətin prioritet istiqamətlərindəndir. Ölkəmizdə özəl sektorun inkişafı sahəsində həyata keçirilən sistemli tədbirlərin davamı olaraq dövlət başçısının 2017-ci il 28 dekabr tarixli Fərmanı ilə İqtisadiyyat Nazirliyinin tabeliyində Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi (KOBİA) yaradılıb. Hazırda KOBİA mikro, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafında zəruri rol oynayır. Bunlara paralel olaraq, sabit iqtisadi qanunvericilik bazası, iş adamlarına müxtəlif foqmada dövlət yardımə, investisiya, sığorta, informasiya fondlarının formalaşdırılması Azərbaycanda sahibralığın inkişafını daha dinamik hala gətirir. Bazar infrastrukturunun qurulması, müvafiq vergi və antiinhisar tənzimlənməsinin həyata keçirilməsi də sahibkarlar üçün əlverişli mühit yaradır.
Dövlət dəstəyi mexanizmi öz bəhrəsini verir
Ölkədə iqtisadi fəaliyyətin uğurla inkişaf etməsi üçün hazırda dövlət sahibkarlığa hərtərəfli dəstək verir. Dövlət dəstəyi mexanizmini aşağıdakı şəkildə qruplaşdırmaq olar: 1) birbaşa dövlət investisiyaları, kreditlər, subsidiyalar; 2) yerli əmtəə istehsalçısının maraqlarının qorunması; 3) özünümaliyyələşdirmənin stimullaşdırılması; 4) qiymət və vergi siyasəti; 5) xarici investorların cəlb edilməsinin asanlaşdırılması.
Bütün bu qeyd edilənlərin real təsdiqini Prezident İlham Əliyevin təsdiq etdiyi Vergi Məcəlləsinə olunan əlavə və dəyişikliklər fonunda görmək mümkündür. Həmin əlavə və dəyişikliklərə əsasən, Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin rezidentlərinin satışdankənar gəlirləri gələn ildən vergidən azad edilib. Bundan əlavə, dəyişikliyə əsasən, işğaldan azad edilmiş ərazilərin rezidentlərinin 2023-cü il yanvarın 1-dən 10 il müddətinə mənfəət (gəlir), əmlak, torpaq və sadələşdirilmiş vergidən azad edilir, bu azadolma rezidentlərinin həmin ərazidəki fəaliyyəti ilə bağlı əldə olunan satışdankənar gəlirlərinə şamil edilir. Eləcə də işğaldan azad edilmiş ərazilərin rezidenti olan hüquqi şəxslərin səhmdarlarının divident gəlirləri 10 il müddətinə vergidən azad olunub. Bütün bunlar sahibkarlığın inkişafına təkan verməklə yanaşı, onlara genişmiqyaslı dövlət dəstəyinin göstəricisisdir. Təcrübə göstərir ki, doğrudan da, sahibkar iqtisadi dinamikada, rəqabətqabiliyyətlilikdə və rifahda eyni əvəzolunmaz qüvvədir. Sahibkarlıq həmişə ən son texnologiyalar, kommersiya fəaliyyətində fəaliyyətin təşkilinin yeni formaları təqdim edən yenilikdir. Mənfəət əldə etmək məqsədi ilə məhsul və xidmətlərin istehsalı üçün istehsal amillərinin vahid və bölünməz prosesə birləşməsini təşkil edən təşəbbüskar. Müasir sahibkar iqtisadi strukturun mahiyyətinə, bu proseslərə yaxşı bələd olmalı, mövcud vəziyyəti çevik şəkildə idarə etməli, həmçinin proqnozlaşdırmalı, müəyyən itkilərin ehtimalını hesablamalı və yalnız şüurlu şəkildə risk götürməlidir. Sahibkar istehsal amillərini birləşdirməli, ən yaxşı variantı seçməyi bacarmalıdır. Sahibkarın bütün bu xassələri sahibkarlığın əsas mahiyyətini təşkil edir ki, bu da son nəticədə sosial rifahın yüksəldilməsinə və iqtisadi inkişafın tərəqqisinə yönəlib. Azərbaycanda da sahibkarların bu rolu uğurla ifa etməsinə dövlət hərtərəfli şərait yaradıb. Bu səbəbdən özəl sektorun iqtisadiyyatda payı artır.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
