İqtisadi müstəvidə dünya ölkələrinin üzləşdiyi çətinliklər davam edir. Bu fonda cari il ərzində bir sıra ölkələrin böhranla üzləşməsi qaçılmaz hesab edilir. Hadisələrin gedişini diqqətlə izləyən Azərbaycan qlobal iqtisadiyyatda baş verənlərin mənfi təsirlərinin minimallaşdırılması istiqamətində aktiv siyasət yürüdür.
İqtisadi tərəqqi templərini qoruyub saxlamağa çalışan Azərbaycan inkişafı məqsədilə müxtəlif layihələr həyata keçirir. Bura ölkə üzərindən tranzit yükdaşımalar da daxildir. Hazırda Azərbaycan üçün əsas məsələlərdən biri bu fonda “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin tam şəkildə işə düşməsidir. Bunun üçün İran ərazisində Rəşt-Astara dəmir yolunun inşasının başa çatdırılması əsas şərtdir. İran bu prosesi ləngidir və bu daha çox maliyyə çətinliyi ilə bağlıdır. Məhz bu şəraitdə Azərbaycan, eləcə də Rusiya Rəşt-Astara dəmir yolunun inşasının başa çatdırılması üçün maliiyələşməni üzərlərinə götürməyə hazır olduqlarını bildiriblər. Bu həftə Azərbaycan, İran və Rusiya nümayəndələrinin Bakıda “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi üzrə həyata keçirilməsi nəzərdə tutulan işləri müzakirəyə çıxarması da bununla bağlıdır. İranın Azərbaycandakı səfiri Abbas Musəvi bildirib ki, Rəşt-Astara dəmir yolunun inşasının başa çatdırılması məsələsi artıq öz həllini tapacaq. Xatırladaq ki, Rəşt-Astara dəmir yolu “Şimal-Cənub” dəhlizinin əsas seqmentini təşkil edən dəmir yoludur. Bu, Avropa, Rusiya və Qafqaz dövlətlərini körfəz və Cənub Şərqi Asiya ölkələri ilə nəqliyyat baxımından birləşdirir. Avropadan Asiyaya və əks istiqamətə daşınacaq yüklər Qəzvin-Rəşt-Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolundan keçəcək. Bu yolun Qəzvin-Rəşt hissəsi istismara verilib. Rəşt-Astara hissəsində isə işlər davam edir. Azərbaycan, İran və Rusiya yolun Rəşt-Astara hissəsinin də tezliklə tikilib istifadəyə verilməsində maraqlıdırlar. Çünki bu yol Azərbaycanın Asiya ölkələri ilə ticarət əlaqələrini genişləndirməklə yanaşı, tranzit imkanlarını da artıracaq. İran mətbuatı qeyd edir ki, dəmir yolu hazır olduqdan sonra İranın qonşuları ilə də ticarət əlaqələri inkişaf edəcək. Bu yol təkcə İrana deyil, tranzit ölkə olan Azərbaycana da gəlir gətirəcək. Bakıda üçtərəfli görüş bu fonda Rəşt-Astara yolunun tezliklə tikilib istifadəyə verilməsi üçün əhəmiyyətlidir. İranın “Mehr” agentliyi yazır ki, bununla bağlı olaraq Azərbaycan, İran və Rusiya “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin həyata keçirilməsinə uyğun gələn Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinə birgə sərmayə ayırmaq niyyətindədir. İranın yol və şəhərsalma nazirinin müavini Şəhriyar Əfəndizadə bildirib ki, rəsmi Tehran qonşu dövlətlərlə əlaqələri gücləndirmək üçün İran Çin və Rusiya ilə tranzit ticarətini genişləndirmək niyyətindədir. Onun sözlərinə görə, İran Mərkəzi Asiya, Cənubi Asiya və Qərbi Asiyanın qovşağındadır: “Rusiya, İran və Hindistan “Şimal-Cənub” dəhlizinin qurucuları hesab olunur, lakin son illər bu dəhlizlə yüklərin tranzitində çox az irəliləyiş var. Hökumət rəsmilərinin Azərbaycanda keçirilən görüşündə Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisi layihəsinə sərmayə qoyuluşu prosesi müzakirə olunacaq”. Bu fonda Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinin tezliklə başaçatması gözlənilir. Bu da Azərbaycan üzərindən yükdaşımaların miqdarının artması deməkdir.
İndiki halda Rusiya ilə tranzit əlaqələrindən imtina edən Avropa da Azərbaycanın tranzit imkanlarına xüsusi diqqət edir. Hətta Almaniyanın Avropa, Asiya və Cənubi Amerikada fəaliyyət göstərən məşhur logistika şirkəti “Rhenus Logistics” Qazaxıstan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə ilə bağlı ümumi layihə hazırlayıb. “Rhenus Logistics”in baş direktoru Tobias Bars bu xüsusda bildirib: "Bu ölkələrin, o cümlədən Türkiyə iqtisadiyyatının gələcəyini görürük, çünki o, maraqlı istehsal və ticarət bazarıdır, həm də digər təchizat zəncirlərinin mərkəzindədir. Qazaxıstan, Azərbaycan, Gürcüstanı Türkiyə ilə birləşdirməyi nəzərdə tuturuq. Türkiyə dəniz və ya quru daşımaları üçün ən uyğun yerdir. Türkiyə coğrafi baxımdan uyğun mövqedədir, məhsuldarlıq və istehsal baxımından güclü və yüksək ixtisaslı işçi qüvvəsi mövcuddur”. “Rhenus Logistics”in baş direktoru məsafə baxımından yaxın istehsal mərkəzlərinin və yüksək səviyyəli logistikanın mövcudluğunun getdikcə daha çox əhəmiyyət kəsb etdiyini və bu səbəbdən Türkiyəyə böyük sərmayə qoyduğunu bildirib. Türkiyəni tədarük zəncirinin mərkəzi olaraq gördüyünü əlavə edib. Mərkəzi Asiya ölkələri də Azərbaycanın tranzit imkanlarına xüsusi diqqət etməyə başlayıblar. Qazaxıstanın “Reqistr TV” televiziyası bu fonda qeyd edir ki, Azərbaycan Mərkəzi Asiya ölkələri üçün strateji əhəmiyyətli tərəfdaşdır: “Bakı-Tiflis-Ceyhan yolu ölkəmizə ildə 1,5 milyon barrel Qazaxıstan neftinin dünya bazarına çıxarılmasını vəd edir. Odur ki, Çindən Avropaya ixrac yük axınlarının Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun istiqamətləndirilməsi ilə əlaqədar tranzit və nəqliyyat əməkdaşlığının genişləndirilməsi istiqamətində müəyyən inkişaf çox vacib hesab olunur”. Qeyd olunur ki, bu istiqamətdə təkcə Qazaxıstan, Azərbaycan və regionun digər ölkələri deyil, Çin və Avropa İttifaqı da maraqlıdır: “Yaranan təşkilati-texniki məsələlərin vaxtında həlli hər iki dövlətə bu istiqamətdə sürətlə irəliləyiş imkanı verir. Mart ayında Qazaxıstan nümayəndə heyətinin Azərbaycana işgüzar səfəri baş tutub, aprelin sonunda isə artıq nazirlik rəhbərləri səviyyəsində və Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu nümayəndələrinin iştirakı ilə danışıqlar aparılıb”. Qazaxıstan Strateji Araşdırmalar İnstitutunun direktor müavini Sanat Kuşkumbayev bu xüsusda bildirib: “Azərbaycan ilk növbədə Qazaxıstan üçün strateji əhəmiyyətli tərəfdaş və qonşu ölkədir. Üstəlik, qonşuluqdan danışırıqsa, bu halda Xəzər ölkələrimiz üçün ayırıcı xətt deyil, birləşdirici körpüdür. Bizim həm iqtisadi, həm də təhlükəsizlik məsələlərində siyasi olmaqla oxşar gündəmlərimiz var. Ortaq maraqlarımız var, xüsusən də iqtisadiyyatımızda islahatların aparılması üçün biz eyni məqsədləri qarşımıza qoyuruq. Bu gün biz ölkələrimiz arasında nəqliyyat arteriyalarının inkişafından danışırıq. Xəzər bu halda birləşdirici körpü rolunu oynayır”.
Nahid SALAYEV
