Yaxın günlər ərzində neftin qiymətində yeni fantastik artım gözlənilir. Buna səbəb “Böyük yeddilik” ölkələrinin Rusiya neftinin qiymətini məhdudlaşdırmaq planıdır. Məsələ burasındadır ki, “Böyük yeddilik” ölkələri Rusiya neft məhsulları üçün qiymət həddinin tətbiqinə başlayırlar. Bu şəraitdə Rusiya “Böyük yeddilik” ölkələrinə neft satışını tam dayandırmağa, hasilatı azaltmağa hazırlaşır. Elə bu da neft qiymətlərində yeni ciddi artıma təkan verəcək hal hesab edilir.
Məsələ ilə bağlı ABŞ-ın nüfuzlu “The Wall Street Journal” nəşri də dünyanı yeni neft qiyməti şoku gözlədiyini bildirir: “Qərb Rusiyanın enerji gəlirlərini azaltmaq üzrə böyük ölçüdə uğursuz cəhdlərində yeni cəbhə açır. Rəsmilər qiymət həddinin necə işləyəcəyi ilə bağlı bir sıra çətin sualları həll etməyə çalışırlar. Dekabr ayına qədər məhdudiyyətlərin yekun mexanizmi hazırlanmalıdır. “Böyük yeddilik” ölkələri Rusiya neftinin qiymətlərini onun hasilat maya dəyərindən yuxarı, lakin hazırkı bazar qiymətlərindən xeyli aşağı müəyyən etmək niyyətindədir. Amma təşəbbüsün müəllifləri ehtiyat edirlər ki, tədbirlər Rusiya Federasiyasını hasilatı azaltmağa məcbur edə və dünya enerji qiymətlərinin daha da artmasına səbəb ola bilər. Bununla belə, ABŞ-ın maliyyə naziri Janet Yellen Vaşinqtonda britaniyalı həmkarı Nadeem Zahavi ilə görüşü zamanı bildirib ki, “Böyük yeddilik” ölkələri Rusiya neftinin qiymətinin məhdudlaşdırılmasında əhəmiyyətli irəliləyiş əldə ediblər. Bununla belə nəzərə alınmalıdır ki, Avropa İttifaqı və ABŞ-ın Rusiya neftinin alınmasına tətbiq etdiyi embarqo onsuz da qiymətlərin kəskin artmasına səbəb olub. Bu, Rusiya Federasiyasına böyük həcmdə xammalı kiçik endirimlə satmaqla da olsa digər bazarlara - ilk növbədə Hindistan və Çinə yönləndirməyə və hətta gəlirləri artırmağa imkan verib. Avropa İttifaqı və ABŞ inflyasiyanın yayılma təsiri də daxil olmaqla itkilərə məruz qalır”. Bunlar fonunda Rusiya baş nazirinin müavini Aleksandr Novak bu cür addımları bazar mexanizmlərinə müdaxilənin növbəti cəhdi adlandırıb. Onun fikrincə, bu yalnız bazarda balansın pozulmasına, enerji resurslarının çatışmazlığına və qiymətlərin artmasına gətirib çıxara bilər: “Ona görə də Rusiya öz neftini sərf etməyən qiymətə satmayacaq. Eləcə də Rusiya neft və neft məhsullarının qiymətinə məhdudiyyət qoyan ölkələrə neft satışını dayandıracaq”. Vaşinqtonun qiymət tavanının neftin dünya qiymətlərini aşağı salacağı ilə bağlı fikirlərini şərh edən Novak bu mexanizmin tətbiqinin bazarı tamamilə məhv edəcəyini vurğulayıb: “Məncə, qiymət tavanının tətbiqi tam absurddur. Neft sənayesi kimi mühüm sənayenin bazar mexanizmlərinə müdaxilə yalnız neft bazarının sabitliyinin pozulmasına gətirib çıxaracaq.Bunun əvəzini ilk növbədə bu gün yüksək qiymətlərlə ödəyən eyni istehlakçılar, avropalılar və amerikalılar ödəyəcəklər”,
Novak, həmçinin, müddəti 2022-ci ildə bitən OPEC+ sövdələşməsinin vaxtının uzadılmasına tərəfdar çıxıb. Rusiya rəsmisi hesab edir ki, 2016-cı ildə yaradılan OPEC+ pandemiya dövründə neft bazarının tənzimlənməsində müsbət rol oynayıb. Hesab edilir ki, Rusiyanın neft satışını dayandırması, eyni zamanda OPEC+ üzrə faəliyyətini davam etdirməsi həqiqətən də neft qiymətlərində ciddi artıma gətirib çıxaracaq. Elə “The Wall Street Journal” nəşri də məsələyə bu prizmadan yanaşır. Nəşr yazır ki, əslində, Ukrayna müharibəsindən sonra Rusiya neftinə Qərbin qadağası istənilən nəticəni verməyib: “Bu ilin yaz-yay aylarında rus neftçiləri neft tankerlərini Asiya bazarlarına yönləndirmək hesabına təchizat problemlərini həll etdilər. Belə ki, iyulda Çin və Hindistana Rusiya neft ixracının bu ilin ötən dövründə ötən ilin eyni müddəti ilə müqayisədə 42% artıb. Eyni zamanda, Rusiyada neft hasilatı yüksək olaraq qalmaqda davam edir. Hətta Beynəlxalq Maliyyə İnstitutunun məlumatına görə, avqustda Rusiya neftinin ixracı tarixin ən yüksək səviyyəsinə çatıb”. Rus ekspert Aleksandr Potavin isə hesab edir ki, Qərbin hazırlamaq istədiyi “qiymət tələsi” risqlərlə doludur. Xüsusən də o baxımdan ki, Qərbin addımlarından sonra neft qiymətləri 200 dollara çata bilər: “Sonradan bu göstərici həddə 300 dolları da keçəcək”. Rusiya Milli Reytinq Agentliyinin direktoru Sergey Qrişunin əlavə edir ki, qiymət həddi yalnız Avropada neft qıtlığına gətirib çıxaracaq və daşınma nəzərə alaraq istehlakçılar üçün xərcləri artıracaq: “Moskva öz növbəsində Rusiya məhsulları üçün mümkün olan ən yüksək qiymətə nail olmaq üçün gəmilərini başqa istiqamətlərə yönləndirəcək. Belə olan halda dünya neft bazarında qiymətlərin kəskin artması baş verə bilər. Neft sövdələşmələri dekabrda bir barrel üçün 130-150 dollara qədər yüksələ bilər. Rusiya iqtisadiyyatına bunun hansı təsir göstərəcəyi isə məlumdur. Rusiya iqtisadiyyatı hazırda aşağı nöqtədədir və yalnız yuxarıya doğru irəliləməkdə davam edəcək. Bu baxımdan, Rusiya nefti ilə ticarətin məhdudlaşdırılması məsələsində ikinci dərəcəli sanksiyalar kimi alət önəmli olacaq. Amma bunlar yoxdur. Ona görə də Qərbin yeni qadağası yalnız nefti bahalaşdıracaq”. Neftin bahalaşması Azərbaycan kimi hasialtçı ölkələrin maliyyə durumuna müsbət fonda daha böyük təsir göstərəcək.
Tahir TAĞIYEV
