Qərb və Rusiya arasında kəskinləşən ziddiyyətlər tranzit-logistika marşrutları ilə bağlı Avrasiya məkanında vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Bu fonda Azərbaycan üzərindən yükdaşımalara həm Rusiya, həm də Qərbdə maraq artır. Elə bununla bağlı olaraq Azərbaycanın istəklərinə müvafiq şəkildə Cənubi Qafqazda bütün kommunikasiyaların, o cümlədən Zəngəzur dəhlizinin açılması qlobal miqyasda dəstəklənir.
Eyni zamanda “Şimal-Cənub”, “Şərq-Qərb” nəqliyyat dəhlizlərinin tam reallaşması üçün də işlərin intensivləşməsi müşahidə edilir. Bu məsələ Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovun İran Xarici işlər naziri Hüseyn Əmir-Abdullahianla görüşündə də xüsusi diqqət mərkəzində yer alıb. Lavrov bu fonda bildirib ki, “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin realizə edilməsi, eləcə də Cənubi Qafqazda nəqliyyat-iqtisadi əlaqələrinin blokdan çıxarılması bu layihələrin iştirakçısı olan ölkələrə Qərbdən asılı olmayan logistik zəncirlər qurmağa imkan verəcək. Nazir qeyd edib ki, Cənubi Qafqazda ticari, iqtisadi, nəqliyyat əlaqələrinin blokdan çıxarılması məsələləri ətrafında Rusiya, Azərbaycan və Ermənistanın iştirakı ilə üçtərəfli qrup məşğul olur: “Eyni zamanda, bu günlərdə Azərbaycanla Ermənistan arasında sərhədin delimitasiya məsələləri üzrə növbəti təmaslar olub. Razılaşmaların əldə edilməsində əhəmiyyətli dərəcədə irəliləyiş var. Onlar, ümid edirəm, artıq ən yaxın vaxtda rəsmiləşdiriləcək. Xüsusilə vacib məqam ondan ibarətdir ki, bu iş “vakuumda”, təcrid olunmuş şəkildə deyil, bizim və İran tərəfdaşlarımızın da maraqlı olduğu “Şimal-Cənub” dəhlizi layihəsi də daxil olmaqla, daha geniş nəqliyyat layihələri ilə sıx əlaqədə həyata keçirilir”. Onun sözlərinə görə, İran XİN başçısı ilə görüşdə tərəflər Rəşt-Astara dəmir yolu xəttinin bərpası ilə bağlı Rusiya, İran, Azərbaycan arasında davam edən müzakirələrə toxunub: “Sentyabr ayında artıq uyğun profilli mütəxəssislərin təmasları planlaşdırılır. Odur ki, mənə elə gəlir, praktiki baxımdan proses çox inkişaf edib”. İranın Xarici işlər naziri Hüseyn Əmir-Abdullahian isə bildirib ki, ölkəsi “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizini tranzit yolların, müxtəlif şaxələndirilmiş xətlərin möhkəmləndirilməsi, regionun inkişafı, həmçinin ərzaq təhlükəsizliyi nöqteyi-nəzərindən mühüm amil hesab edir: “Biz ümid edirik ki, bütün üçtərəfli yollar mümkün qədər tez vaxtda tam gücü ilə işə salınacaq. Şərq qolunu biz keçən ay Rusiyadan Hindistana keçməklə işə saldıq, layihə uğurla realizə olundu. “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin qərb qoluna gəldikdə, biz Rəşt-Astara dəmir yolu xəttinin başa çatması üçün əlimizdən gələni etməyə hazırıq. Onun başa çatdırılması zərurəti Moskva ilə Tehran arasında razılaşmaların mövzusu olub. Bizim texniki ekspertlərimiz sırf bu məsələ ilə məşğul olurlar, onu tədqiq edirlər. İran tərəfi çox ciddi yanaşma ilə bu dəmir yolu xəttinin birinci hissəsinin tikintisinə başlayıb”.
Qeyd edək ki, Rəşt-Astara dəmir yolu “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi layihəsinin ən vacib seqmentidir. İranın birinci vitse-prezidenti Məhəmməd Müxbir bildirir ki, bu yol dövlətlərin tranzit və ticarət əlaqələrinin inkişafında əhəmiyyətli rol oynayacaq. Tehranda səfərdə olan Rusiya prezidentinin iqtisadi məsələlər üzrə köməkçisi İqor Levitin ilə görüşən vitse-prezident vurğulayıb ki, Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinin başa çatdırılması tərəflər üçün prioritet istiqamətdir. İqor Levitin Rusiya mətbuatına verdiyi açıqlamada qeyd edib ki, Rəşt-Astara dəmir yolu iki ölkə arasındakı tranzit və ticarət əlaqələrinin inkişafına səbəb olacaq. Rusiya bu yoldan istifadə edərək Asiya ölkələri ilə ticarət əlaqələrini genişləndirəcək. Xatırladaq ki, Rəşt-Astara dəmir yolu “Şimal-Cənub” dəhlizinə daxil olan Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolunun davamıdır. Yolun Qəzvin-Rəşt-hissəsi istismara verilib. Rəşt-Astara hissəsində isə işlər davam edir. Lakin sanksiya altında olan İran iqtisadiyyatı yolun tezliklə inşa edilib başa çatmasına imkan vermir. Bu yolun Rusiya üçün əhəmiyyəti böyük olduğu üçün rəsmi Moskva İrana yardım etmək qərarına gəlib. Xatırladaq ki, İran Astarası ilə Azərbaycan Astarası arasında dəmir yolu xətti çəkilib və körpü salınıb. Rəştdən Astaraya qədər 160 kilometrlik dəmir yolu tikildikdən sonra Rusiya, İran və Azərbaycanın dəmir yolları sistemləri birləşəcək. Bu isə hər 3 dövlətə Fars körfəzi ölkələri ilə yanaşı, Hindistan və Cənub Şərqi Asiyanın digər ölkələri ilə tranzit və ticarət əlaqələrinin yaranmasına səbəb olacaq. Eyni zamanda, bu dövlətlər Avropa ilə Asiya arasında yükdaşımalardan gəlir əldə edəcəklər. Mütəxəssislərdən ibarət Rusiya nümayəndə heyəti İrana səfəri zamanı artıq Rəşt-Astara dəmir yolu xəttinin tikintisi ilə yerində maraqlanıblar. İranın Dəmir Yolu Tikintisi Dövlət Şirkətinin direktor müavini Abbas Xətibi bildirib ki, Rusiya Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolunun tezliklə inşa etdirilib başa çatdırılmasında maraqlıdır: “Yolun Qəzvin-Rəşt hissəsi artıq istismara verilib. Rəşt-Astara hissəsində isə işlər davam edir. Rusiya bu yolun elektrik xətlərinin çəkilməsi ilə yanaşı, onun tikintisinin sürətləndirilməsi üçün yardım edəcək. “Şimal-Cənub” dəhlizinə daxil olan bu yolla yüklər Rusiyadan Fars körfəzi ölkələrinə, Hindistana və digər Cənub Şərqi Asiya ölkələrinə daşınacaq”. Rusiya Rəşt-Astara dəmir yolunun tez bir zamanda istifadəyə verilməsinə çalışır ki, Asiya ölkələri ilə ticarət əlaqələrini genişləndirsin. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi Azərbaycan ərazisindən keçəcək bu yol Rusiya, Azərbaycan və İranın dəmir yolları sistemlərini birləşdirəcək. Azərbaycan tranzit ölkə olaraq üzərinə götürdüyü öhdəlikələri yerinə yetirib. Yol hazır olduqdan sonra hər 3 dövlətin ticarət və tranzit əlaqələri artacaq ki, bu da büdcə gəlirlərinə valyuta axınını təmin edəcək.
Ramil QULİYEV
