SOCAR-ın neft-qaz emalı və neft-kimya müəssisələrinin yenidən qurulması, modernizasiyası, həmin müəssisələrin emal, istehsal, əməliyyat, keyfiyyətə nəzarət, əməyin təhlükəsizliyi, təmir-baxım işlərinin koordinasiyası, xammal və aralıq məhsulun ötürülməsi, digər texniki, texnoloji və kommersiya əməliyyatlarının səmərəli həyata keçirilməsi, habelə maliyyə resurslarının daha rentabelli idarə edilməsi məqsədilə 2019-ci ilin sonunda SOCAR-ın təsisçiliyi ilə “SOCAR Downstream Management” şirkəti yaradılıb.
Burada söhbət şaquli idarəçolikdən gedir. Çünki ingilis sözü olan downstream şaquli, management isə idarəçilik deməkdir. Bunun da iki əsas hədəfi var. Birincisi xərclərin optimallaşdırılması, ikincisi isə gəlirlərin artırılmasını nəzərdə tutur. Söhbət eyni zamanda oxşar profil üzrə fəaliyyət göstərən müəssisələrin bir-biri ilə əlaqələrinin gücləndirilməsindən gedir. Bu isə SOCAR-ın emal zəncirinin dayanıqlı fəaliyyətinin təmin olunmasına və hazır məhsulun rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına gətirib çıxaracaq. Nəzərə almaq lazımdır ki, bazarda müştərini cəlb etməyin yolu uğurlu rəqabətdən keçir. Buna nail olmaq isə uğurlu idarəçilik sayəsində mümkündür. Görülən işlər çərçivəsində SOCAR-ın neft-qaz emalı və neft-kimya sənayesi üzrə fəaliyyət göstərən digər emal müəssisələrinin də (“Azərikimya” İB, Karbamid zavodu, Metanol Zavodu, “SOCAR Polymer”, Qaz Emalı Zavodu və sair) qanunvericilik və nizamnamələr nəzərə alınmaqla “SOCAR Downstream Management” şirkətinin idarəetməsinə verilməsi prosesinə start verilib. Çünki yuxarıda adı çəkilən müəssisələr oxşar dəyərlər üzrə bir-birinin fəaliyyətini tənzimləyir. Bu müəssisələr arasında işin strukturuna uyğun olaraq xammal mübadiləsi həyata keçirilir.
Bu proses şaquli inteqrasiya prinsipi əsasında həyata keçirilir. Belə ki, şaquli inteqrasiya çərçivəsində SOCAR-ın neft emalı və neft kimya müəssisələrinin dəyər zənciri üzrə bir-biri ilə inteqrasiyalı fəaliyyəti nəticəsində güclü sinerji yaradılaraq xərclərin optimallaşdırılması və gəlirlərin artırılması hədəflənir. Yəni bu o demək deyil ki, müəssisələr bir-biri ilə birləşdirilir. Yox. Sinerji dedikdə burada söhbət oxşar təmayüllü müəssisələrin bir-biri ilə əlaqələndirilməsindən gedir. Müəssisələr arasında əlaqələndirmə elə aparılmalıdır ki, həm xərclər azalsın, həm də gəlirlər artsın. Müəssisələr arasında əlaqələrin səmərəli qurulması, xərclərin optimallaşdırılması və son nəticədə məhsulun maya dəyərinin aşağı düşməsi bu istiqamətdə görülən işləri tamamlayır.
Emal və neft kimya müəssisələrinin vahid mərkəzdən idarəedilməsi idarəetmədə səmərəliliyi artırmaqla yanaşı, layihələrin daha sürətli icrasına, əməyin təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə, rəqəmsal və innovativ texnologiyaların tətbiqinə, insan kapitalının yüksəlməsinə və əməkdaşların karyera inkişafının təmin edilməsinə zəmin yaradacaq. 2019-cu ildən başlayaraq SOCAR-da işlər məhz bu prinsip əsasında həyata keçirilir. “SOCAR Downstream Management” şirkətinin yaradılması məhz buna xidmət edir. Bu səbəbdən SOCAR-ın müəssisələrinin bir hissəsi “SOCAR Downstream Management” şirkətinin idarəçiliyinə verilib. 2019-cu ilin noyabr ayında da SOCAR-ın Türkiyədəki törəmə müəssisələri olan “Petkim”, “STAR” NEZ, “SOCAR Petrol Ticarət” və “SOCAR Depolama” arasında şaquli inteqrasiyanın təmin edilməsi və güclü sinerjinin yaradılması məqsədilə “Neft-emalı və Neft-kimya Biznes Bölməsi” yaradılıb. Hazırda “Petkim” və “STAR” NEZ-in inteqrasiyalı fəaliyyəti nəticəsində “Petkim” əsas xammal ehtiyacı olan yüngül nafta məhsulunu STAR NEZ-dən daha yüksək keyfiyyətdə tam təchiz edir. “STAR” NEZ-dən əvvəl isə “Petkim” yüngül nafta xammalının tamamını xarici ölkələrdən idxal edirdi. Beləliklə, “Petkim” yüngül nafta idxalı üçün sərf etdiyi nəqliyyat və idxal xərclərini tamamən aradan qaldıraraq rəqabət qabiliyyətini, daha keyfiyyətli və stabil yüngül nafta istifadəsi sayəsində isə gəlirlərini artırmağa nail olub. Bütün bunlar həm də SOCAR-da aparılan köklü islahatların bir göstəricisidir.
O baxımdan bütün bu görülən işləri ekspertlər necə dəyərləndirir?
“Əminliklə demək olar ki, 2019-cu ildən bu istiqamətdə görülən işlər böyük perspektivlər vəd edir”
Məsələyə münasibət bildirən millət vəkili Vüqar Bayramovun fikrincə, bu istiqamətdə görülən işlər SOCAR-ın idarəçilik qabiliyyətinin daha çevik və səmərəli qurulmasına xidmət edir: “Bunun sayəsində SOCAR-ın xərcləri optimallaşır, gəlirləri isə artır. Gəlirlərin artmasını şərtləndirən başlıca faktor oxşar profillər üzrə fəaliyyət göstərən müəssisələrin işinin düzgün əlaqələndirilməsidir. Bunun sayəsində istehsal olunan məhsulun həm maya dəyəri aşağı düşür, həm də rəqabət qabiliyyəti artır. Nəticədə istehsal olunan məhsula həm daxili, həm də xarici bazarda tələbat böyük olur. Bu da bütövlükdə SOCAR-ın ixrac imkanlarının daha da genişlənməsi və böyüməsi deməkdir. Söhbət müxtəlif adda neft-kimya məhsullarının istehsalından və daha sonra onların ixracından gedir. SOCAR-ın ölkə daxilində fəaliyyət göstərən neft-qaz emalı və neft-kimya müəssisələrinin inteqrasiyalı fəaliyyəti nəticəsində əhəmiyyətli dərəcədə əlavə maliyyə dəyərinin yaradılması hədəflənir. Əminliklə demək olar ki, 2019-cu ildən bu istiqamətdə görülən işlər böyük perspektivlər vəd edir”.
Vidadi ORDAHALLI
