Ukrayna müharibəsinin Brüssellə Moskvanın münasibətlərini pisləşdirməsi fonunda bu il Rusiyanın təbii qaz ixracının 15 faizədək azalacağı gözlənir. Amma buna rəğmən, Rusiya bu il enerji ixracından gəlirlərinin 100 milyard dollaradək artacağını proqnozlaşdırır. Buna, ixrac həcminin azalmasına baxmayaraq, xammalın bahalanması səbəb olur.
Rusiyanın İqtisadiyyat Nazirliyi bu il enerji ixracından gəlirin 338 milyard dollar olacağını gözləyir. Ötən il bu gəlir 244 milyard dollar idi. İxrac gəlirlərinin atması prezident Vladimir Putinə iqtisadiyyatın resessiyaya girdiyi, inflyasiyanın yaşam standartlarını pisləşdirdiyi bir dönəmdə maaş və pensiyaları qaldırmasına imkan verir. Belə ki, enerji ixracı Rusiyanın federal büdcə gəlirlərinin təxminən yarısını təşkil edir. Amma enerji məhsullarının bahalaşması Rusiyanın daha çox gəlir əldə etməsini şərtləndirir. Ümumilikdə isə, Rusiya iqtisadiyyatı sanksiyalar qarşısında gözlənildiyindən daha yaxşı duruş gətirir. Enerji gəlirində artım hökumətə digər sektorları dəstəkləmək imkanı verir. Digər tərəfdən, Rusiya enerji məhsullarını sata bilmək üçün çevik şəkildə yeni bazarlar tapıb və ya bir sıra ənənəvi bazarlara ixrac həcmini artırıb. Xüsusən də Rusiyanın qiymətlərdə müəyyən endirim etməsi Kremlə enerji resurslarının satışında hansısa ciddi çətinlik yaratmır. Onuda qeyd edək ki, Rusiyanın enerji məhsullarını endirimli qiymətə satmasından yararlanan tərəflər sırasında Azərbaycan və türkiyə də yer alır. “Refinitiv Eikon” saytının məlumatına görə Türkiyə bu il Rusiyadan neft idxalını iki dəfə artırıb. Qeyd edilir ki, NATO üzvü Türkiyə Qərbin Rusiyaya qarşı sanksiyalarına qoşulmayıb və Moskva ilə sıx enerji əməkdaşlığını davam etdirir. “Reuters” agentliyi yazır ki, Avropa şirkətlərindən fərqli olaraq Türkiyə şirkətlərinə Rusiya ilə əməkdaşlıq qadağan olunmayıb və Ankara Moskva üçün Avropanı getdikcə daha çox əvəzləməyə başlayıb. Türkiyə Rusiyadan bu il günə 200 min barreldən çox “Urals” və “Siberian Light” markalı neft idxal edib, halbuki bu rəqəm 2021-ci il üçün günə 98 min barrel idi. Türkiyənin Qərbin Rusiyaya qarşı sanksiyalarına qoşulmamasının bir səbəbi də Ankaranın Moskvadan enerji asılılığıdır.
“Reuters” yazır ki, Türkiyənin əsas neft emalı şirkəti “Tupras” və Azərbaycanın SOCAR şirkətinin STAR neft emalı firması bu il Ural və Sibir neftinin idxalını artırıblar. Bu şirkətlər bunun əvəzində Şimal dənizi, İraq və Qərbi Afrika markalı neftin idxalını azaldıb. Daha sonra “Reuters” yazır ki, son bir neçə ildə STAR şirkəti Norveçdən “Johan Sverdrup” markasının və İraq neftinin qəbulunu artırmışdı. Bu neft markaları keyfiyyətinə görə Rusiyanın Ural neftinə yaxındır. Amma bu il Rusiya neftinin qiymətləri “Brent” markasından olan neftlə müqayisıədə kəskin düşüb, əksinə Şimal dənizi və İraq markalarının qiymətləri artıb. Proqnoz göstəricilərə görə STAR bu ilin yanvarından avqustunadək Rusiyadan günə 90 min barrel neft idxal edib. Bu rəqəm ötən ilin müvafiq dövründə günə 48 min barrel idi. Eyni proqnoz göstəricilərə görə, “Tupras” bu ilin yanvarından avqustunadək Rusiyadan günə 111 min barrel neft alıb. Bu rəqəm ötən ilin müvafiq dövründə günə 45 min barrel idi. Aralıq dənizi neft bazarından bir tacir “Reuters”ə deyib ki, Türkiyə neft emalı şirkətlərinin Rusiya neftini almaq üçün məhdudiyyəti yoxdur. Adının çəkilməsini istəməyən bu treyder də bildirib ki, Türkiyə Ural neftindən xeyli gəlir götürür. Çünki qiymətlər daha ucuz və sərfəlidir. “Reuters” yazır ki, Türkiyənin Enerji Nazirliyi, “Turpas” və SOCAR şirkətləri onun sorğularına cavab verməyiblər. Azərbaycan və Türkiyə ilə yanaşı, Çin də Rusiyadan enerji məhsullarının idxalını kəskin artırırb. Belə ki, Çin 2022-ci ilin mart-iyul ayları arasında Rusiyadan neft, qaz və kömür alışını keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 15 milyard dollar artırıb. Bu barədə “Bloomberg” agentliyi Çin Xalq Respublikasının Baş Gömrük İdarəsinin məlumatlarına istinadən xəbər verib. Agentlik qeyd edir ki, Çin getdikcə daha çox Rusiyanın enerji daşıyıcılarına etibar edir.Məlumata görə, 2022-ci ilin mart-iyul aylarında Çin Rusiyadan ümumilikdə 35 milyard dollara neft, qaz və kömür alıb. Ötən ilin eyni dövründə isə bu rəqəm 20 milyard dollara təşkil edib. Təkcə iyul ayında Çin 2021-ci ilin iyul ayı ilə müqayisədə 14% daha çox kömür idxal edib. Qeyd edək ki, Rusiya ardıcıl üçüncü aydır ki, Səudiyyə Ərəbistanını arxada qoyaraq Çinə ən çox neft ixrac edən ölkə olaraq qalır. Xüsusilə, iyul ayında Çin gündə təxminən 1,68 milyon barel Rusiya nefti alıb. İlin əvvəlindən Rusiya Çinə təxminən 48,4 milyon ton neft ixrac edib. Özü də burada nəzərə almaq lazımdır ki, Çin və Rusiya artıq öz maliyyə sistemlərinin birləşməsini də müzakirə ediblər, Moskva Pekini əmin edib ki, prosesi sürətləndirmək üçün xarici ehtiyatlarında yuandan istifadə etməyə hazırdır. Bu da avro və dolalr olmadan Rusiyanın öz enerji resurslarını daha sasn şəkildə Çinə satmağa imkan verir. Hindistan şirkətləri də Rusiyadan eneji alışını kəskin artırıblar. Özü də ödənişlər daha çox rublla həyata keçirilir. Elə bu da Qərbin Rusiya eneji resurslarına sanksiyalarının nəticəsiz qalmasına səbəb olub.
Ramil QULİYEV
