Dünya iqtisaiyyatı kəskin problemlər məngənəsində boğulmaqda davam edir. Hadisələrin inkişaf axarı isə bəzi ölkələrin iqtisadi tənəzzüldən xilas ola bilməyəcəyini göstərir. Bunu beynəlxlq maliyyə qurumları da təsdiq edir.
Bildirilir ki, qlobal iqtisadiyyatda tənəzzül risqləri artıb. Bu fonda Beynəlxalq Valyuta Fondu 2022-ci ilin çətin il olduğunu etiraf edib. 2023-cü ilin isə daha da çətin olacağı proqnozlaşdırılır. Xatırladaq ki, bir müddət əvvəl qurum qlobal iqtisadiyyat üçün proqnozun növbəti dəfə pisləşdiyini və qlobal tənəzzül risqlərinin artdığını açıqlayıb. Fond tərəfindən bu il üçün qlobal iqtisadi artım proqnozu 4,4%-dən 3,6%-ə endirilib. Digər maliyyə təşkilatları da hesab edirlər ki, qlobal geosiyasi və geoiqtisadi proseslər dünya iqtisadiyyatını daha çətin fazaya doğru sürüklənir, iqtisadi böhran riski daha da artır. Bir tərəfdən,əksər ölkələrdə koronavirusa yoluxma sayında yenidən artımlar var, digər tərəfdən Rusiya-Ukrayna müharibəsi avrozona daxil olmaqla əksər aparıcı dövlətlərinin iqtisadiyyatına mənfi təsirini artırır. Rusiya-Ukrayna müharibəsi kontekstində 2022-ci il üçün qlobal iqtisadi artım proqnozu bu şəraitdə Dünya Bankı tərəfindən 4.1 faizdən 2.9 faizədək azaldılıb. Avropa İttifaqı üçün də builki proqnozlara yenidən baxılıb. İlin əvvəlində 4 faiz artım proqnozlaşdıran avropalılar bu göstəricini 2.8 faizədək azaldıblar. ABŞ, Çin, Hindistan, Rusiya və əksər ölkələrin də iqtisadiyyatı üçün bədbin proqnozlar səslənir. Qeyd edilənlər fonunda Azərbaycanda fərqli vəziyyət nəzərə çarpır. Məsələn, məlumdur ki, bu ilin altı ayında Azərbaycan iqtisadiyyatı 6,2%, qeyri-neft iqtisadiyyatı 9,6%, ümumi sənaye istehsalı 2,1%, qeyri-neft sənayesi 11,5% artıb. Əhalinin gəlirləri təxminən 20% çoxalıb. Bu artım tempini Azərbaycan cari il ərzində qoruyub saxlaya biləcək. Bunu beynəlxalq maliyyə qurumları da etiraf edir. Elə bu fonda “Moody's Investors Service” beynəlxalq reytinq agentliyi diqqəti ona yönəldir ki, Azərbaycan yüksək neft-qaz qiymətlərindən dəstəklənən güclü iqtisadi bərpa ilə Rusiya-Ukrayna böhranını dəf edir.Agentlik hesab edir ki, Azərbaycanın Rusiya ilə güclü ticarət əlaqələrinə baxmayaraq, münaqişə iqtisadiyyata məhdud təsirə malik olub. Reytinq agentliyi davamlı iqtisadi fəaliyyətin getdikcə daha güclü biznes imkanlarına və banklar üçün daha yaxşı aktiv keyfiyyətinə çevriləcəyini və bankların müstəqil kredit profillərini yaxşılaşdıracağını gözləyir.
Xatırladaq ki, elə bu günlərdə “Moody's Investors Service” Azərbaycan hökumətinin uzunmüddətli emitent reytinqini və prioritet təminatsız borcunu “Ba2” səviyyəsindən “Ba1”ə yüksəldib və proqnozu müsbətdən sabitə dəyişib. Reytinqin yüksəldilməsi son illər siyasətin effektivliyinin yaxşılaşmasını əks etdirir və bu, büdcə idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi və gələcək şokları önləmək qabiliyyətinin artması deməkdir. Bu xüsusda qurum bildirir: “Pandemiyaya baxmayaraq, iqtisadi dirçəliş və yüksək karbohidrogen qiymətləri fonunda büdcənin ehtiyatlı idarə edilməsi sayəsində büdcə göstəriciləri yüksək olaraq qalır və gözlənildiyindən daha sürətlə yaxşılaşır”. “Moody's” hesab edir ki, hökumətin antiinflyasiya tədbirləri və Azərbaycan Mərkəzi Bankının aktiv makroiqtisadi siyasəti Rusiya-Ukrayna böhranı ilə daha da kəskinləşən inflyasiya risklərinin qarşısını alacaq. Eyni zamanda, “Moody's” Azərbaycanın yerli və xarici valyutada reytinqini müvafiq olaraq “Baa3” səviyyəsindən “Baa2”yə və “Ba2”dən “Ba1” səviyyəsinə qaldırıb. Bu da ölkənin maliyyə müstəvisində mövqelərinin daha da güclənməsi deməkdir. “Moody's” ölkə iqtisadiyyatında qeydə alınanların bank sektoruna da müsbət təsir göstərəcəyini bildirir. Qeyd olunur ki, Azərbaycan bankları daha güclü iqtisadi aktivlik və kifayət qədər valyuta axını təmin edən yüksək neft qiymətləri sayəsində sabit valyuta ilə dəstəklənən təkmilləşdirilmiş əməliyyat mühitindən faydalanacaq. Agentlik Azərbaycan bankları üçün əməliyyat mühitinin 12-18 ay ərzində yaxşılaşacağını bildirir, bunu isə Azərbaycanın suveren reytinqinin yüksəldilməsi sübut edir: “Koronavirus pandemiyası zamanı dözümlülük nümayiş etdirən, əksər ölkələrlə müqayisədə daha kiçik tənəzzülə səbəb olan və sabit valyutanı qoruyan Azərbaycan yüksək karbohidrogen qiymətləri ilə dəstəklənən güclü iqtisadi canlanma ilə Rusiya-Ukrayna böhranının mənfi təsirlərini uğurla dəf edir. Azərbaycanın Rusiya ilə güclü ticarət əlaqələrinə baxmayaraq, münaqişə iqtisadiyyata məhdud təsir göstərib və bu il Azərbaycanın real ÜDM-nin 4 % artacağı gözlənir. Azərbaycan banklarının uzunmüddətli reytinqləri üzrə stabil proqnoz, onların maliyyə göstəricilərinin güclü qalacağına dair gözləntiləri əks etdirir. Azərbaycan banklarının vaxtı keçmiş kreditləri üzrə əmsalı 2019-cu ilin sonundakı 9,4 %-dən 2021-ci ilin sonunda 4,7 %-ə enib”. “Moody's” hazırkı yüksək neft qiymətlərinin və daha güclü iqtisadi artımın növbəti 12-18 ay ərzində bankların aktivlərinin keyfiyyətini dəstəkləyəcəyini gözləyir: “Nəticə etibarilə bankların vaxtı keçmiş kreditləri üzrə əmsalı məhdud aşağı yönlü risqlə birliktə sabit qalacaq. Neftin qiymətinin artması Azərbaycan iqtisadiyyatına ümumilikdə müsbət təsir göstərir, valyuta likvidliyinin artması isə xarici valyutada borcalanların ödəmə qabiliyyətini dəstəkləyərək manatı sabit saxlayacaq”. Ümumilikdə görülən işlər, postpandemiya və postmüharibə dövründə qeydə alınan iqtisadi artım Azərbaycanda inkişaf tempinin bundan sonra da qorunub saxlanacağını göstərir.
Ramil QULİYEV
