Məlum olduğu kimi, Türkiyə və Rusiya rublla ticarətə keçmək barədə razılığa gəlib. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Soçidə bu xüsusda həmkarı Vladimir Putinlə razılıq əldə edildiyini bildirib: “Soçidə Putinlə görüşdə ticarətdə pul vahidi kimi rubldan istifadə etməyi razılaşdırdıq.
Ticarətimizi rublla aparacağımız üçün bu, təbii ki, Türkiyə və Rusiya üçün ciddi gəlir mənbəyinə çevriləcək. Bundan əlavə, “Mir” kartı var. Hazırda beş bankımız bunu qəbul edir. Son nəticədə Rusiyadan gələn turistlərin qalma şəraitini yaxşılaşdıracaq bu məsələdə çox ciddi irəliləyişlər var. Onlar alış-veriş edə və otel pulunu ödəyə biləcəklər. Səfər zamanı ölkələrimizin Mərkəzi Banklarının rəhbərləri tərəfindən danışıqlar aparılıb”.
Rusiya baş nazirinin müavini Aleksandr Novak da bildirib ki, prezidentlər Rusiya qazının Türkiyəyə tədarükünü rublla hissə-hissə ödəməyə başlamağa razılaşıblar: “Türkiyə Respublikasına kifayət qədər böyük həcmdə nəql olunan qazın tədarükü müzakirə olunub: ildə 26 milyard kubmetr. Danışıqlar zamanı prezidentlər razılaşıblar ki, biz qazın qismən tədarükünə başlayacağıq və ödənişi rublla edəcəyik. Söhbət mərhələli şəkildə milli valyutalara keçiddən gedir və birinci mərhələdə tədarükün bir hissəsi rus rublu ilə ödəniləcək. Bu, həqiqətən də yeni mərhələdir, yeni imkanlardır, o cümlədən pul-maliyyə münasibətlərimizin inkişafı üçün”. Onun sözlərinə görə, Rusiya və Türkiyə prezidentləri maliyyə-bank blokunu müzakirə ediblər, bu sahədə razılaşmalar əldə olunub: “Fəal müzakirə olunan sahələrdən biri də odur ki, kommersiya şirkətlərimizin, vətəndaşlarımızın turist səfərləri zamanı ödəniş edə bilməsi, ticarət çərçivəsində pul mübadiləsi apara bilməsi üçün biz maliyyə-bank blokunu müzakirə etdik ki, bunun üzərində böyük razılıqlar da əldə olunub. Danışıqlar çərçivəsində çox mühüm qərarlar qəbul edilib ki, bunlar əslində ticarət, iqtisadiyyat və demək olar ki, bütün sahələrdə əlaqələrimizin inkişafında yeni səviyyəyə qalxır. Biz prezidentlərin qarşıya qoyduğu tapşırığı yerinə yetiririk ki, ticarət dövriyyəsini 100 milyard dollara çatdıraq, biznesimizlə əlaqə saxlamağa imkan verən prosedurları sadələşdirək, ölkələrimiz arasında, bütün istiqamətlərdə iqtisadi əməkdaşlığı, o cümlədən ticarət və ticarət sahəsində əlaqələri inkişaf etdirək”. Dövlət başçıları Soçidəki danışıqların yekunlarına görə, ticarətin həcmini artırmaq, iqtisadiyyat və energetika sahələrində yarı yolda görüşmək, o cümlədən nəqliyyat, ticarət, kənd təsərrüfatı və turizm sahələrində əməkdaşlıq üçün addımlar atmaq barədə razılığa gəliblər. Qeyd edək ki, Rusiya və Türkiyə uzun müddətdir dollar asılılığından xilas olmaq üçün cəhd edirlər. Hazırda xeyli güclənın rus rublu bunun üçün yeni imkanlar açıb. Eyni zamanda ticarətin rublla həyata keçirilməsi dollar vasitəsilə ABŞ-ın Türkiyı və Rusiya iqtisadiyyatlarına təsir imkanlarını zəiflədir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Azərbaycanal da ticarətdə Rusiya milli valyutalarla dövriyyəni əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilib. Ekspert hesablamalarına görə, Rusiya ilə Azərbaycan arasında bütün ticarətin təxminən 30%-i rublla həyata keçirilir və bütövlükdə Rusiya-Azərbaycan iqtisadi münasibətlərinin arxitekturası xarici neqativ amillərə o qədər də həssas deyil, qeyri-standart vəziyyətlərə tez uyğunlaşır. Onu da xatırladaq ki, “Azərbaycan Respublikası ilə Rusiya Federasiyası arasında müttəfiqlik qarşılıqlı fəaliyyəti haqqında” Bəyannaməyə əsasən, Rusiya və Azərbaycan milli qanunvericilikləri və kredit-pul siyasətləri çərçivəsində kredit-bank təşkilatlarının fəaliyyətinə, maliyyə institutlarının əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsinə, maliyyə-sənaye qrupları, istehsal və digər təşkilati-təsərrüfat strukturları da daxil olmaqla birgə müəssisələrin yaradılmasına yardım göstərməyə hazırlıqlarını ifadə edirlər. Tərəflər qarşılıqlı hesablaşmalarda milli valyutalardan istifadəyə, bank kartlarına birgə xidmət daxil olmaqla ödəniş sistemlərinin qarşılıqlı uyğunluğuna, eləcə də iki ölkənin bankları arasında birbaşa müxbir münasibətlərin inkişaf etdirilməsinə imkan yaratmalıdırlar. Artıq bu istiqamətdə iş gedir. Ölkələrimiz arasında ikitərəfli ticarəti həyata keçirən bankların üzərinə isə məlumatların ötürülməsi və ödənişlərin həyata keçirilməsi üçün yeni kanallar tapmaq tapşırılıb. Bütün bunlar fonunda Azərbaycanın Rusiya ilə ticarətində dollar artıq arxa plana keçir. Rublla yanaşı, Azərbaycan manatının da qarşılıqlı ticarətdə istifadə həcmi artır. Eyni fikirləri Türkiyə barədə də demək olar.
Xatırladaq ki, Azərbaycan manatı artıq Türkiyə Mərkəzi Bankı tərəfindən “Ticarətə aid xarici valyutalar” siyahısına əlavə edilib. Türkiyə Mərkəzi Bankının məlum qərarından sonra manatın regional valyutaya çevrilmə şansı da əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib. Məsələ burasındadır ki, Azərbaycan manatı Türkiyə ilə yanaşı qonşu İran və Gürcüstanda da geniş istifadə edilir. İndi Türkiyə Mərkəzi Bankının bu addımından sonra İran və Gürcüstan Türkiyə ilə ticarət əməliyyatlarını manatla apara bilər. Bu da həmin ölkələrin dollar və avrodan asılılığının aradan qalxması üçün mühüm önəm kəsb edir. Çünki manatı əldə etmək və onu Türkiyə ilə ticarətdə istifadə edə bilmək üçün əlverişli şərait yaranıb. Hadisələrin indiki inkişaf axarı isə bu qənaətə gəlməyə əsas verir ki, manat artıq regional valyutaya çevrilir. Ümumiyyətlə, gözləntilər bundan ibarətdir ki, regionda manat və rubl ticarət dövriyyəsində istifadə olunan əsas pullar olacaq. Hazırda Azərbaycanın və Rusiyanın malik olduğu valyuta rezervləri və beynəlxalq bazarlarda vəziyyət bu ölkələrdə makroiqtisadi sabitliyi təmin etməyə imkan verir. Bu baxımdan manatın və rublun məzənnəsini bundan sonra da sabit saxlamaq üçün bütün imkanlar var. Elə bu üzdən həmin valyutalarla ticarətdə region ölkələri getdikcə dollardan imtina edir. Hesab edilir ki, bu ölkələrlə ticarət milli valyutalar üzərindən həyata keçirilsə, manat və rubl tezliklə regional valyutaya çevrilə bilər.
Ramil QULİYEV
