Qiymət artımı dünya iqtisadiyyatı üçün ciddi problem olaraq qalmaqda davam edir. İndi ən inkişaf etmiş ölkələr belə bundan ciddi əziyyət çəkir. Məsələn, ötən ay ABŞ-da inflyasiya 0,3% artaraq 8,6%-ə yüksəlib ki, bu da 1981-ci ildən sonra ən yüksək göstəricidir.
ABŞ-ın Əmək Departamentinin son hesabatında göstərilir ki, bahalaşma bütün sektorları əhatə edib. Ən ciddi bahalaşma yanacaq, ərzaq və mənzil qiymətlərində qeydə alınıb. İl ərzində enerji daşıyıcılarının qiyməti 34,6% bahalaşaraq 2005-ci ildən sonra ən yüksək həddə çatıb. ABŞ-da yanacağın qiyməti də artmaqda davam edir. CNN-in məlumatına görə, ölkədə 1 qalon benzinin (4,55 litr) qiyməti 5 dollara çatıb. Bu da illik əsasda təxminən 62% artım deməkdir. Ötən ilin iyununda 1 qalon benzin 3,07 dollar idi. Xatırladaq ki, daha əvvəl ABŞ-ın maliyyə naziri Canet Yellen inflyasiyanın yaxın perspektivdə yüksək qalacağını və bunun ölkənin əsas iqtisadi probleminə çevrildiyini bildirmişdi. O, həm özünün, həm də Federal Ehtiyatlar Sisteminin rəhbəri Cerom Pauelin inflyasiya ilə bağlı proqnozlarda yanlışlığa yol verdiklərini etiraf edib. Avropa ölkələri də inflyasiyadan ciddi əziyyət çəirlər. May ayında avrozona ölkələrində qiymətlər aylıq bazada rekord 8,1% səviyyəsinə çatıb ki, bu da proqnozlaşdırılan 7,8%-dən yüksəkdir.
Qiymət artımının daha çox enerji resursları (39,2%), ərzaq, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları (7,5%) və qeyri-enerji sektorunun sənaye məhsulları (4,2%) sahələrində müşahidə olunduğu bildirilir. İllik əsasda may ayında orta qiymətlər ən çox Estoniyada (20,1%), Litvada (18,5%) və Latviyada (16,4%) yüksəlib. Avrozonada inflyasiya yeddinci aydır ki, rekord sürətlə artır. Avrozonadan çıxan Böyük Britaniyada da qiymətlər durmadan yüksəlir. Burada ilk dəfə olaraq avtomobilin standart 55 litrlik yanacaq çənini benzinlə doldurmaq xərci 100 funt sterlinqi (təxminən 125 dollar) ötüb. Böyük Britaniyanın RAC kompaniyasının məlumatına görə, iyunun 8-dən bir litr benzinin orta qiyməti 1,82 funt sterlinqə (2,28 dollar) qalxıb və beləliklə, avtomobilin yanacaq çənini tam doldurmaq 100,3 funt sterlinqə başa gələcək. Dizel mühərrikli avtomobillər üçün bu məbləğ 103,4 funt sterlinq (129,48 dollar) təşkil edəcək. Belə ki, Birləşmiş Krallıqda dizel yanacağının litrinin orta qiyməti 1,88 funt sterlinqə (2,35 dollar) çatıb. Britaniyada il ərzində benzinin orta qiymətində 40 faizlik, dizel yanacağının qiymətində təxminən 43 faizlik bahalaşma qeydə alınıb. Ölkədə illik inflyasiya 10 faizə qədər sürətlənib ki, bu da son 40 ilin ən yüksək göstəricisidir. İngiltərə Bankının məlumatına görə, ilin sonuna bu rəqəm 12 faizi ötə bilər. Londonda yerləşən İqtisadiyyat və Biznes Tədqiqatları Mərkəzi Böyük Britaniyanın həyat standartlarında 1950-ci illərdən bəri ən böyük enişin ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Qeyd olunur ki, pərakəndə ticarət şəbəkələri inflyasiyanın artması səbəbindən qiymətləri artırmağa davam edirlər.
Avropa Mərkəzi Bankının sədri Kristin Laqard yüksək inflyasiyanın hər kəs üçün əsas problem olduğunu etiraf edir. Laqard Ukraynadakı müharibənin təsiri də daxil olmaqla, enerji və ərzaq qiymətlərinin artması səbəbindən may ayında inflyasiya nisbətinin gözləniləndən daha yüksək seviyyəyə çatdığını bildirib. Rusiya -Ukrayna müharibəsinin Avropa qitəsi başda olmaqla iqtisadiyyatları sıxışdırdığını, qlobal ticarəti əngəllədiyini, material qıtlığına, enerji və əmtəə qiymətlərinin artmasına səbəb olduğunu ifadə edən Laqard enerji qiymətlərindəki artışdan qısa müddətdə iqtisadi fəaliyyətlərin zərər görəcəyinə diqqət çəkib. Oeyd edək ki, Avropa Mərkəzi Bank 2022-ci il üçün Avrozonada iqtisadi artım proqnozunu 3,7 faizdən 2,8%-ə, gələn il üçün isə 2,8%-dən 2,1%-ə endirib. Rusiya prezidenti Vladimir Putin isə bəyan edir ki, Qərb ölkələrinin iqtisadi siyasətdəki çoxillik səhvləri və qeyri-legitim sanksiyaları qlobal inflyasiya dalğasına, ənənəvi logistik və istehsal zəncirlərinin dağılmasına, yoxsulluğun kəskin artımına və ərzaq defisitinə səbəb olub: “Rusiyanın özündə isə qiymət artımı mayın ikinci yarısından dayanıb, indi inflyasiya sıfır səviyyəsindədir. İnflyasiya nəzarət altına alınıb. Eyni zamanda, mayın ikinci yarısından başlayaraq qiymət artımı tamamilə dayanıb. Hakimiyyət bu vəziyyətin həm müsbət, həm də mənfi tərəflərini diqqətdə saxlamalıdır. Burada müsbət cəhətlər var, xalqın dediyi kimi, müəyyən tələ də var, ona görə də vəziyyəti ən diqqətli şəkildə təhlil edib vaxtında qərarlar qəbul etmək lazımdır və həqiqətən biz bunu edirik”. İndi əksər proqnozlar Rusiya-Ukrayna qarşıdurmasının, Qərb ölkələri tərəfindən Rusiyaya tətbiq edilən sanksiyaların getdikcə daha da sərtləşməsi fonunda qiymət artımlarının davam edəcəyini göstərir. Xüsusən də Qərb ölkələrinə Rusiyadan idxal edilən neft-qaz resurslarının miqdarının kəskin azaldılması ilə bağlı ABŞ və Avropa dövlətləri arasında aparılan müzakirələr investorları, treyderləri və istehlakçıları daha çox narahat etməkdə, bu da öz növbəsində qiymətlərin artmasına səbəb olmaqdadır. Hazırda baş verənlər Azərbaycanda da diqqətlə izlənilir. Ölkəmizdə cari ilin ötən dövründə 12 faizdən artıq inflyasiya qeydə alınıb. Lakin əhalinin pul gəlirləri bundan artıq olub. İndilikdə dünyadakı qiymət artımlarının ölkə iqtisadiyaytına mənfi təsirlərinin neytrallaşdırılması üçün adekvat tədbirlər görülür. İnflyasiyanın iqtisadi fəallıq üçün məqbul səviyyədə saxlanılması, makroiqtisadi və maliyyə sabitliyi üçün xələl gətirməyən həddə qorunması hökumətin xüsusi diqqət mərkəzindədir. Xüsusən də idxal inflyasiyasının məhdudlaşdırılması əsas prioritetlər sırasında yer alır. Bu fonda minimum istehlak səbətinə daxil olan ərzaq məhsullarının və bir sıra digər məmulatların yerli istehsal hesabına təmini üçün zəruri tədbirlər görülür.
Ramil QULİYEV
