Bu gün dünya ölkələri üçün ciddi problem mənbəyinə çevrilən məsələlərdən biri də müxtəlif məhsullar üzrə qiymətlərdə qeydə alınan artımlardır. Bu vəziyyətdə ABŞ prezidenti Cozef Bayden bəyan edir ki, rekord inflyasiya ölkənin lənətinə çevrilib.
Əhalinin administrasiyanın yürütdüyü siyasətdən narazılığı barədə suala Bayden belə cavab verib: “İnflyasiya lənətdir. O, əsasən məhsulların və benzinin qiymətinə təsir edir”. Neft sənayesinin analitiki, “Lipow Oil Associate” konsaltinq firmasının prezidenti Endi Lipou ABŞ-da benzinin qiymətlərinin tezliklə ölkə üzrə orta hesabla hər qallona 5,05 dolları keçəcəyini deyib. Lipou ölkə üzrə orta göstəricinin yaxın 10 gün ərzində bu səviyyəyə çatacağını bildirib. Amerika Avtomobil Assosiasiyasının məlumatlarına görə, yanacaqdoldurma məntəqələrində benzinin qiymətləri mart ayında 4,33 dollar olub. Bu rəqəm bazar ertəsi rekord səviyyəyə qalxaraq 4,87 dollara yüksəlib. Bir il əvvəl bir qallon benzinin ölkə üzrə orta qiyməti 3,05 dollar idi. Beynəlxalq qeyri-kommersiya təşkilatı “Oxfam”ın son hesabatında deyilir ki, ABŞ-da yoxsulların gəlirlərinə ən çox zərbə vuran ərzaq və enerjinin sürətlə artan qiymətləri qlobal bərabərsizliyi artıracaq. Xatırladaq ki, daha əvvəl ABŞ-ın maliyyə naziri Canet Yellen inflyasiyanın yaxın perspektivdə yüksək qalacağını və bunun ölkənin əsas iqtisadi probleminə çevrildiyini bildirmişdi. O, həm özünün, həm də Federal Ehtiyatlar Sisteminin rəhbəri Cerom Pauelin inflyasiya ilə bağlı proqnozlarda yanlışlığa yol verdiklərini etiraf edib. Amma yüksək inflyasiya təkcə ABŞ üçün problem deyil. Avropa ölkələri də eyni çətinliklə üz-üzədir. Fransanın maliyyə naziri Brüno Le Mer bildiriri: “Hazırda Fransa həftələr və ya aylarla davam edə biləcək inflyasiya pikini yaşayır”. Nazir bu şəraitdə hakimiyyətin yerli kənd təsərrüfatı məhsullarının alınması üçün çek tətbiq etmək niyyətində olduğunu, avtomobil yanacağına endirimlərin isə avqust ayının sonuna qədər davam edəcəyini bildirib. Milli Statistika və İqtisadi Tədqiqatlar İnstitutunun məlumatına görə, Fransada istehlak qiymətləri indeksi may ayında illik ifadədə 5,8 faiz artıb. Bu, enerji tariflərində, xidmət sektorunda, o cümlədən ərzaq və sənaye mallarında qiymət artımının sürətlənməsi ilə bağlı olub. Ötən həftə Qərbin Rusiya neftinə tətbiq etdiyi yeni sanksiyalar fonunda dünya bazarlarında yanacağın qiymətinin artması Fransadan da yan keçməyib. Hökumətin avtomobil yanacağına tətbiq etdiyi endirimə baxmayaraq, yanacaqdoldurma məntəqələrində qiymətlər yenidən psixoloji həddi – bir litr üçün iki avro səviyyəsini keçib. May ayının yekunlarına əsasən, digər Avropa ölkəsi olan Avstriyada inflyasiya 1975-ci ilin sentyabrından sonra maksimum həddə çatıb. Məlumata görə, ölkədə inflyasiya səviyyəsi 8 faiz təşkil edib. İtaliyada illik inflyasiya göstəricisi son 36 ilin ən yüksək səviyyəsinə yüksəlib.Enerji qiymətlərindəki yüksək artımlar inflyasiyanın hərəkətverici qüvvəsi olmaqda davam edir. İnflyasiya göstəricisi apreldəki yavaşlamadan sonra may ayında yenidən yüksəlib. Belə ki, may ayında İtaliyada inflyasiya 6,9 faiz səviyyəsində olub. Bu, 1986-cı ilin martından bəri qeydə alınan ən yüksək göstəricidir.
Almaniyada qida məhsulları və kommunal xidmətlər də daxil olmaqla hər şeyin qiyməti artıb. Almanlar artıq ehtiyat etməyə başlayıblar ki, yaxın gələcəkdə onların pulları, hətta əsas qida məhsulları almağa belə çatışmayacaq. Son aylarda, demək olar ki, bütün qida məhsulları bahalaşıb. İnsanların başqa alış-veriş üçün qalan pulları get-gedə azalır. Bu isə ailələrin maddi rifahına mənfi təsir göstərir. Artıq heç kəs şübhə etmir ki, yüksək qiymətlər Ukraynadakı vəziyyətlə birbaşa bağlıdır. Bu ölkədəki vəziyyət istehlakçıları əvvəlki kimi narahat edir. İngiltərə və digər Avropa ölkələrində də inflyasiya son 40 ilin ən yüksək həddinə çatıb. Ümumiyyətlə, avrozonada istehsalçı qiymətləri indeksi aprel ayında martla müqayisədə 1,2 faiz, keçən ilin müvafiq ayına nisbətən isə 37,2 faiz artıb. Hesabat dövründə Avropa İttifaqı ölkələrində istehsalçı qiymətləri illik müqayisədə enerji sektorunda 97,2 faiz, aralıq məhsullarda isə 25,4 faiz artıb. Qeyd edək ki, may ayında Avrozonada inflyasiya yeni rekord göstəriciyə - 8,1 faizə yüksəlib. Qonşularımızdan Türkiyədə qiymət artımı 50 faizə çatıb. Rusiyada bu göstərici 10 faizi keçir. İranda qiymət artımalrı 60 faizdən yuxarıdır. Digər dünya ölkələrində də analoji durum müşahidə edilir. Koronavirus pandemiyası və Ukraynadakı müharibə Yaxın Şərq, Şimali Afrikada ağır iqtisadi və sosial fəsadlara səbəb olub. Bu regionların ölkələrində inflyasiyanın rekord həddə çatacağı proqnozlaşdırılır. “The Global Economy” nəşri 2022-ci ilin sonunadək region ölkələrində inflyasiyanın səviyyəsi ilə bağlı məlumat yayıb. Cari ilin birinci rübündə Şimali Afrika və bütün dünya üzrə ən yüksək inflyasiya Sudanda (248 faiz) qeydə alınıb. Efiopiyada bu göstərici 54 faiz, Misirdə 10,66 faiz, Əlcəzairdə 9,53 faiz, Tunisdə isə 8,40 faizdir. Bu ölkələrdə ilin sonunadək inflyasiyanın səviyyəsinin daha da artacağı gözlənilir. Şimali Afrikanın hər beş ölkəsi ərzaq qıtlığı, xüsusən taxıl çatışmazlığı problemi ilə üzləşib. Yaxın Şərqin ölkələri sırasında ən yüksək inflyasiya Yəməndə (45,98 faiz) qeydə alınıb. Dünya bazarlarında xam neftin qiymətinin bahalaşması nəticəsində gəlirləri artan iki ərəb ölkəsində inflyasiyanın səviyyəsi ən aşağı həddədir. Belə ki, ilin birinci rübündə Səudiyyə Ərəbistanında 2,51 faiz, Qətərdə isə cəmi 1,18 faiz inflyasiya qeydə alınıb. Yaxın Şərq regionunun 16 ölkəsində inflyasiyanın orta həcmi 8,97 faiz təşkil edir. Dünya Bankının hesabatına görə, ən acınacaqlı vəziyyət Afrikanın Sahil və Buynuz regionundadır. İnflyasiyanın səviyyəsinin 40-50 faizə çatdığı bu ölkələrdəki problemlər Afrika İttifaqının sədri və Seneqal Prezidenti Maki Sallın rusiyalı həmkarı Vladimir Putin ilə görüşündə dilə gətirilib. Kəskin ərzaq qıtlığı olan Afrikada humanitar fəlakətin dərinləşdiyini bildirən ittifaqın sədri bildirib ki, qitə ölkələri Rusiya və Ukraynadan idxal etdikləri taxılın 45 faizindən məhrum olub.
Azərbaycanda inflyasiya müəyyən olunmuş səviyyədən yüksəkdir ki, bunun da əsas hissəsini idxal olunmuş inflyasiya təşkil edir. Xatırladaq ki, bu ilin yanvar-aprel aylarında Azərbaycanda istehlak qiymətləri indeksi ötən ilin eyni dövrünə nisbətən 12,4 faiz, o cümlədən ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları üzrə 17,4 faiz, qeyri-ərzaq məhsulları üzrə 6,4 faiz, əhaliyə göstərilmiş ödənişli xidmətlər üzrə 10,2 faiz təşkil edib. Hazırda hökumət inflyasiya göstəricilərinin aşağı salınması istiqamətində fəal iş aparır.
Tahir TAĞIYEV
