Azərbaycanda bir sıra tikinti mallarına tələb hələ də idxal hesabına ödənilir. Mütəxəssislər bildirir ki, müəyyən tikinti materiallarını başqa ölkələrdən idxal etdiyimiz üçün həmin məhsullar dünyada bahalaşdığından, ölkəmizdə də artım qaçılmaz olur. İndki halda isə Rusiya və Ukrayna arasında baş verən hadisələr Azərbaycanın tikinti sektoruna da öz təsirini göstərir.
Əmlak məsələləri üzrə ekspert Ramil Osmanlı bildirir ki, bəzi tikinti materiallarının qiymətində artım var: “Bu da müəyyən dövr ərzində olacaq. Əsas səbəblər isə Ukrayna bazarlarında yaranan böhran və Rusiyaya qarşı tətbiq edilən sanksiyalardır. Buna görə də həmin ölkələrdən göndərilən materiallarda texniki səbəbdən gecikmələr olur. Yaxın iki həftə ərzində ciddi qiymət artımı gözlənilmir. Rusiya-Ukrayna müharibəsi uzanarsa, tikinti materialları kəskin şəkildə bahalaşa bilər. Hazırda dik, karton məmulatları və dam örtüklərinin qiymətlərində 10% artım müşahidə olunur". Ümumiyyətlə, cari ildə qiymət artımı, əsasən, taxta və digər ağac materialları, gips, boyalarda, üzləyici materiallarda müşahidə olunur. Xüsusilə ağacdan hazırlanan tikinti materiallarının qiyməti ötən illə müqayisədə 2 dəfəyə yaxın artıb. Taxta satışı ilə məşğul olan sahibkarlar da qiymət artımını təsdiqləyir. Belə ki, müharibədən əvvəl taxtanın kubu 450 manat idi. Hazırda isə qiymət 500 manatı keçir. Bildirilir ki, müharibə davam etdiyinə görə taxta bazarına material əvvəlkindən az gəlir. Bundan başqa, taxta, eləcə də Rusiyadan gələn digər tikinti materiallarının qiymətinin artmasının əsas səbəbi rublun dəyər itirməsinə görədir. Rusiyada tikinti materiallarının satışı ilə məşğul olan sahibkarlar rublun məzənnəsinin düşməsinə görə ehtiyatlı davranırlar. Buna görə də ixracı azaldırlar. Belə olduğu təqdirdə ölkəmizin də bundan zərər çəkməsi qaçılmaz olur. İdxalın azalması fonunda tələbin yüksək olması qiymətlərin artmasına gətirib çıxarır. Bundan əlavə, Rusiya prezidenti Vladimir Putinin 2021-ci ildə imzaladığı sərəncamla cari ilin yanvarın 1-dən etibarən oduncağın emal olunmamş formada idxalı qadağan edilib. Bu, o deməkdir ki, artıq yerli sahibkarlar xammal formasında ağac materialları idxal edə bilməz və son nəticə olan məhsul formasında ağac idxal edilir. Bu isə malın maya dəyərində fərqin yaranmasına səbəb olur. Beləliklə də, hələ Rusiya-Ukrayna müharibəsindən əvvəl artıq idxal olunan ağac materiallarının qiymətlərində artım qeydə alınır. Onu da bildirək ki, Rusiya ağac materiallarının ən böyük alıcısı Çin, ondan sonra Özbəkistan, üçüncü isə Azərbaycandır: Çin Rusiyadan ixrac olunan ağac materiallarının 50 %-ni, Özbəkistan və Azərbaycan isə hərəsi 9 %-ni alır. Bu isə çox böyük bir faizdir və özünü tikinti bazarında hiss etdirir. Taxtadan başqa dam örtükləri, döşəmə örtükləri, dəmir və dəmir məmulatları, armaturun qiymətləri də artır. Ekspertlər ölkəmizə idxal olunan ağac materiallarının yalnız Rusiyadan gəlmədiyini də bildirir. Rusiyadan idxal edilənlər sadəcə üstünlük təşkil edir. Bu sahədə alternativ bazar kimi Ukrayna və Qazaxıstan çıxış edir ki, Ukraynadan indiki dövrdə ağac materialları idxal etməyin özü çətin məsələdir. Belə olduğu halda bu sahədə sonuncu alternativ variant kimi Qazaxıstan bazarı çıxış edə bilər. Hazırkı situasiyada tikinti materiallarının, xüsusən də Rusiyadan idxal edilən tikinti materiallarının bahalaşması isə davam edəcək. Bu isə nəticədə tikintinin maya dəyərinə təsir etdiyindən tikinti bazarında da qiymətlərin artmasına səbəb olur. Elə əmlak eksperti Elnur Fərzəliyev də bildirir ki, torpaq sahələri və fərdi evlərin qiyməti yaz-yay mövsümündə artacaq: “Torpaq sahələrinə və fərdi evlərə tələbat yaz aylarından başlayır və avqust ayına qədər davam edir. Bu fəsillərdə hava mülayim, isti keçdiyi üçün insanlar inşaat işlərinə başlayır və üç-dörd ay ərzində yekunlaşdıra bilirlər. Hər il yaz-yay mövsümündə torpaq sahələrinə tələbat artdığına görə qiymət artımı da müşahidə olunur. Bakı və Abşeronda tikintiyə yararlı ərazilər az qalıb. Həmin sahələrin də qiyməti ilbəil artır". Onun sözlərinə görə, pandemiya başlayandan turistik regionlarda torpaq və ev alanların sayı artıb: "Pandemiya zamanı qoyulan məhdudiyyətlərə görə insanların həyət evlərinə meyili artıb. Vətəndaşların bölgələrdə torpaq və ev alması həmin yerlərdə daşınmaz əmlakın bahalaşmasına səbəb olur". Bahalaşmanı şərtləndirən səbəblərdən biri də tikinti materialalrının qiymət artımıdır.
Onu da qeyd edək ki, ölkə daxilində də istehsal edilən tikinti materiallarının qiymətində müəyyən artım var. Amma əsas qiymət etımı idxal məhsullarında özünü göstərir. Daha bir mühüm hal odur ki, idxal tikinti malları baha olduğundan yerli məhsullara tələb artır. Bu da daxili istehsalı artırır. Belə ki, bu ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycanda tikinti materiallarının istehsalının ümumi dəyəri 121,4 milyon manat olub. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 83,8 % çoxdur. Son 1 ildə emal edilmiş mərmər travertin, alebastr və onlardan məmulatların istehsalı 4 dəfə, asfaltın istehsalı 70,7 %, tikinti kərpicinin istehsalı 62 %, betondan yığma tikinti konstruksiyaların istehsalı 59,5 %, hörmə üçün hazır beton qarışığının istehsalı 52,1 %, tikinti gipsinin istehsalı 35,7 % artıb, sementdən, süni daşdan və ya betondan tikinti blokları və kərpiclərinin istehsalı 8,8 %, tikinti əhənginin istehsalı isə 43,1 % azalıb.
Ramil QULİYEV
