Bank sektoru üçün ciddi təhdid mənbəyi hesab edilən problemli kreditlərlə bağlı vəziyyət yenidən kəskinləşir. Bu il aprelin 1-nə Azərbaycanda vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi 918.2 milyon manat təşkil edib. Mərkəzi Bankdan verilən məlumata görə, bu da son bir ayda 0.1 faiz artım deməkdir. Bu göstərici ilin əvvəlindən 2.8 faiz artıb. Buna səbəb kimi milli valyutada olan uzunmüddətli vaxtı keçmiş kreditlərin 0.94 faiz artmaqla 575.7 milyon manata yüksəlməsi göstərilir.
Halbuki, Prezident İlham Əliyevin 2019-cu ilin fevralında fiziki şəxslərin xarici valyutada olan problemli kreditlərinin həlli ilə bağlı fərmanı onun azalmasına səbəb olmuşdu. Həmin fərmanla 10 min dollara qədər kredit götürən fiziki şəxslərin borclarında 2015-ci ildə iki dəfə baş vermiş devalvasiyadan sonra yaranmış fərq dövlət büdcəsi hesabına ödənildi.
Ancaq indi Azərbaycanda problemli kreditlərin yenidən artması müşahidə edilir. Ekspertlər problemli kreditlərin həcminin artmasını koronavirus pandemiyası ilə əlaqələndirirlər. Prezident İlham Əliyevin 2019-cu ildə verdiyi fərmanla problemli kreditlər azalmağa doğru getdi, amma 2020-ci ildə başlayan pandemiya vətəndaşların və sahibkarların kreditlərinin həcmini artırdı.
Ötən ilin aprelində Mərkəzi Bank banklara tövsiyə edib ki, pandemiya ilə bağlı sentyabrın axırına qədər sadə vətəndaşların, sahibkarların gecikdirdiyi kreditləri problemli kredit kimi tanımasın və cərimə hesablamasınlar. Daha sonra Mərkəzi Bank bu moratoriumun müddətini bu ilin əvvəlinədək uzatdı. İndiki problemli kreditlər, əslində, keçən il əmələ gəlib. Sadəcə, banklar Mərkəzi Bankın tövsiyəsinə uyğun olaraq bunları problemli kredit kimi tanımırdı. Amma bu il Mərkəzi Bank müddəti artırmadı və banklar yavaş-yavaş başlayıblar problemli kreditləri tanımağa. Hansı ki, pandemiyanın fəsadları aradan qalxmayıb. Pandemiya ilə əlaqədar kimsə iş yerini itirdi, kiminsə maaşı, sahibkarların gəlirləri azaldı.
Belə məlum olur ki, problemli kreditlərin artmasında Mərkəzi Bankın da məsuliyyəti var. Yəni pandemiya ilə əlaqədar MB moratoriumun müddətini uzatsaydı, o zaman problemli kreditlər artmazdı.
“Nəzərə almaq lazımdır ki, pandemiya davam edir və onun yaratdığı fəsadlar aradan qalxmayıb”
Məsələyə münasibət bildirən millət vəkili Vüqar Bayramov hesab edir ki, pandemiyanın təsirlərinin ortadan qalxmadığı bir şəraitdə problemli kreditlərlə bağlı moratoriumun uzadılmaması doğru deyil: “Problemli kreditlərin yenidən artması səbəblərindən biri də pandemiyanın təsirləridir. Məsələn, 2020-ci ilin dekabrında problemli kreditlərin həcmi 900 milyon manat idisə, hazırda bu rəqəm 920 milyon manat civarındadır. Artım tendensiyası davam edir. Ona görə də gərək Mərkəzi Bank bu il yanvarın 1-dən problemli kreditlərlə bağlı vaxtı uzadaydı. Nəzərə almaq lazımdır ki, pandemiya davam edir və onun yaratdığı fəsadlar aradan qalxmayıb. Ona görə də müddətin yenidən uzadılması məqsədəuyğundur. Çünki bir tərəfdən pandemiyanın təsirləri qalmaqdadır, digər tərəfdən də bank sektorunun özündə ciddi problemlər var. Bəzi hallarda banklar doğru-düzgün yoxlama aparmadan kreditlər verirlər. Sonra həmin kreditlərin geri qaytarılması ilə bağlı problemlər olur. Eyni zamanda, faizlərin çox yüksək olması bu sahədə problemlərin yaranmasında ciddi rol oynayır. Ona görə də Mərkəzi Bank mövcud vəziyyəti nəzərə almalıdır. Eləcə də pandemiyanın təsirlərinin xüsusi qiymətləndirilməsi və o müddətin azaldılması ilə bağlı məsələyə baxılması məqsədəuyğundur. Çünki, birmənalı şəkildə, çalışmaq lazımdır ki, növbəti mərhələdə problemli kreditlərin həcminin azaldılmasına nail olmaq mümkün olsun. Ona görə ki, bu, nəticə etibarilə, bank sektoruna mənfi təsir edir”.
Millət vəkili onu da qeyd etdi ki, bu istiqamətdə tədbirlərin görülməsi vacibdir.
Vidadi ORDAHALLI
