Pərakəndə satış şəbəkələrində ərzaq məhsullarının qiymətinə dair açıqlanan statistikaya görə, yerli məhsullar idxal mallarına nisbətən daha çox bahalaşır.
2021-ci ilin yanvarına nisbətən aprel ayında bəzi ərzaq növləri üzrə qiymətlərin dinamikasına baxanda bu açıq-aydın özünü göstərir. Məsələn, buğda unu - yerli 3.8%, idxal 0.6% bahalaşıb, pryanik - yerli 5%, idxal 0.3% bahalaşıb, vafli - yerli 6.6%, idxal 1% bahalaşıb, toyuq əti - yerli 3.4% bahalaşıb, idxal 0.3% ucuzlaşıb, sterelizə olunmuş süd - yerli 2.8%, idxal 0.9% bahalaşıb, qarğıdalı yağı - yerli 13,1%, idxal 5.7% bahalaşıb.
O da məlumdur ki, yerli məhsulların idxal analoqlarına nisbətən daha yüksək templə bahalaşması həm qida sektorunun rəqabət qabiliyyətini azaldır, həm də qida seqmenti üzrə milli valyutanın real dəyərini bahalaşdırır. Digər tərəfdən, bir çox ölkədə milli valyutanın real məzənnəsi həm də ayrı-ayrı məhsul seqmentlərinə münasibətdə ayrıca hesablanır.
Adətən, idxal olunan məhsullar daha çox bahalaşır. Bizdə qəribədir ki, bunun tam əksi müşahidə edilir. Yerli istehsala aid olan məhsulların qiyməti daha çox artır. Maraqlıdır, bunun səbəbi nə ilə bağlıdır?
“Problem ondadır ki, bizdə məhsulların maya dəyəri baha başa gəlir”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-alim, professor Əli Əlirzayev yerli ərzaq məhsullarının idxal məhsulları ilə müqayisədə daha çox bahalaşmasını bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Bunun bir səbəbi onunla əlaqədardır ki, yerli məhsullara tələbat böyükdür. Səbəb həmin məhsulların keyfiyyətinə olan inamla bağlıdır. İnsanlar yerli məhsulların keyfiyyətinə daha çox etibar edirlər. Nə olsun ki, idxal olunan toyuğun qiyməti ucuzdur. Kim zəmanət verə bilər ki, həmin toyuq məhsulları fəsadlar törətməyəcək? Həmin məhsullar üzündən müəyyən xəstəliklər əmələ gəlir. O cümlədən, yerli məhsullar daha çox reklam olunur. Yəni bu kimi məsələlər var və bunlar qida məhsullarına olan tələbata birbaşa təsir göstərir. Fakt ondan ibarətdir ki, Azərbaycanda istehsal olunan qida məhsulları daha keyfiyyətlidir. Hətta Azərbaycanın bir sıra məhsullarına xaricdə tələbat var. Ona görə də istehlakçıları yerli məhsulların qiymətindənsə keyfiyyəti daha çox maraqlandırır. Yerli məhsulların daha çox bahalaşmasının ikinci səbəbi onun maya dəyəri ilə bağlıdır. Problem ondadır ki, bizdə yerli məhsulların maya dəyəri baha başa gəlir. Bir sıra məsələlər istehsal xərclərinin artmasına birbaşa təsir edir. Məsələn, suyun, enerji daşıyıcılarının, daşınmaların qiymətləri bahalaşıb. Belə olan halda, yerli istehsalçı məcburdur ki, qiymətləri qaldırsın. Məhsulu elə qiymətə satsın ki, həm çəkilən xərcləri ödəsin, həm də ondan qazanc əldə etsin. Ən nəhayət, inhisarçılıq amillərinin də təsiri var”.
Professorun fikrincə, elə etmək lazımdır ki, yerli məhsulların maya dəyəri çox artmasın.
Vidadi ORDAHALLI
