Qərblə Rusiya arasında yaşanan gərginlik özünün daha kəskin mərhələsinə qədəm qoymaqdadır. Bunun isə dünya enerji bazarlarına da ciddi təsir etməsi proqnozlaşdırılır.
Bu haqda danışmazdan öncə qeyd edək ki, Avropa Parlamenti aprelin 29-da Rusiyanın müxalifət lideri Aleksey Navalnı ilə rəftarı, Ukrayna sərhədi boyunca qoşun cəmləşdirməsi və “Çexiya Respublikasına hücumları” ilə bağlı qətnamə qəbul edib. Tövsiyə xaraketeri daşıyan qətnamə Avropa Parlamentində beş əsas siyasi partiya bloku tərəfindən dəstəklənib. Qətnamənin leyinə 569, əleyhinə 67 səs verilib. 46 deputat bitərəf qalıb. Qətnamədə deyilir ki, Rusiya təkcə Avropa təhlükəsizliyinə xarici təhdid təşkil etməklə qalmır, əksinə, müxalifətin sistematik əzişdirilməsi və küçə həbsləri fonunda öz xalqı ilə müharibə aparır. Sənəddə vurğulanır ki, Navalnının “Noviçok” əsəb-sinir kimyəvi maddəsi ilə zəhərlənməsi Rusiya təhlükəsizlik xidmətlərinin agentləri tərəfindən ölkə daxilində törədilmiş “sui-qəsd” cəhdi kimi qiymətləndirilməlidir. Qətnamədə deyilir ki, Navalnının zəhərlənməsi Vladimir Putinin öz opponentlərinə qarşı dəsti-xəttinə tam uyğundur və bu, indiyədək bir neçə müxalifət fiqurunun, jurnalistin, fəalın və xarici liderin ölümü ilə nəticələnib. Bildirilir ki, Çexiyada 2014-cü ilin silah anbarı partlayışının, İngiltərədə keçmiş casus Sergey Skripal və onun qızı Yuliyanın “Noviçok” maddəsi ilə zəhərlənməsinin arxasında da Rusiyanın hərbi kəşfiyyat idarəsi olan QRU-nun agentləri durub. Bu da xatırladılır ki, Bolqarıstan 2015-ci ildə silah zavodunun sahibi Emilian Gebrevə sui-qəsd cəhdinə görə QRU agentlərinə qarşı ittiham irəli sürüb.
Sənəddə qeyd olunur ki, Rusiya Avropa İttifaqının ərazisində törədilmiş bu cinayətlərin təhqiqatı ilə bağlı əməkdaşlığa razılıq vermir və əsas şübhəliləri himayə edir. Qətnamədə Rusiyadan Navalnının dərhal azad edilməsi, qoşunların Ukrayna sərhədindən geri çəkilıməsi tələb olunur. Əlavə edilir ki, bu qoşunların malik olduqları silahların miqyası və döyüş qabiliyyəti Rusiyanın Ukraynaya hücum niyyətindən xəbər verir: “Rusiya qoşunları Ukraynaya müdaxilə etsə, Avropa İttifaqı bu ölkədən neft və qaz idxalını dərhal dayandırmalı, Rusiya SWIFT beynəlxalq bank köçürmələri sistemindən xaric edilməlidir. Moskva Ukrayna ərazisinə müdaxilə etdiyi təqdirdə Rusiya hakimiyyətinə yaxın olan oliqarxların və onların ailə üzvlərinin Avropa İttifaqı ərazisindəki aktivləri dondurulmalı və onların ittifaq ərazisinə vizaları ləğv edilməlidir”. Enerji məsələlərinə gəlincə, qətnamə Rusiyadan asılılığın azaldılmasına və Rusiya qazını Baltik dənizinin dibi ilə Almaniyaya nəql etməli olan "Şimal axını-2" kəmərinin tikintisinin dayandırılmasına çağırır. Rusiyanı SWIFT sistemindən çıxarmaq və ya ondan qaz və neft idxalını dayandırmaq kimi sanksiyalar ilk dəfə təklif olunur. Avropa İttifaqının xarici işlər komissarı Josep Borrell isə bundan əvvəl Avropa Parlamentinin sessiyasında bildirmişdi ki, Rusiyanın SWIFT sistemindən çıxarılması və "Şimal axını-2" kəməri tikintisinin dayandırılması Avropa İttifaqının səlahiyyətləri xaricindədir. Söhbət ilk növbədə özəl şirkətlərdən və ayrı-ayrı dövlətlərdən gedir. Amma onun fikrincə, Rusiya hakimiyyəti qarşıdurma kursu götürsə də, onunla dialoq kanallarını açıq saxlamaq lazımdır.
Qeyd edilənlər fonunda açıq görünür ki, Qərb ölkələri Rusiyanın “Şimal axını-2" layihəsi ətrafında daha kəskin mövqeyə keçir. İndi Avropa ölkələrinin bir çoxu bu layihənin əleyhinə çıxır. Məhz belə vəziyyət “Şimal axını-2"nin gələcəyini ciddi sual altına alır. Bu arada xatırladaq ki, ABŞ da “Şimal axını-2” qaz kəmərinə qarşı sanksiyaların genişləndirilməsini planlaşdırır. Belə vəziyyətdə Avropanın yeni mənbədən qaz alması isə yalnız Azərbaycan hesabına mümkünləşir. Çünki yalnız Azərbaycan qazının Avropaya çatdırılması ətrafında hələ də hansısa ziddiiyyət müşahidə olunmur. Bu gün “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə Azərbaycan qazının İtaliyadan başqa Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avstriya kimi böyük Avropa bazarlarına çatdırılması üçün geniş imkanlar var. Bu durumda Xəzərin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Şahdəniz” yatağının ikinci fazasının reallaşdırılması Azərbaycanın dünya qaz bazarında mühüm bir yer tutmasına zəmin yaradır. Qaz hasilatının ildə-ilə artması ölkənin həm daxili tələbatının ödənilməsini, həm də yeni ixrac bazarlarına çıxışını təmin edir. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin tam istifadəyə verilməsindən sonra Azərbaycandan Avropaya boru kəmərləri ilə ixrac edilən qazın həcmi ilk mərhələdə 16 milyard kubmetr artacaq. Sonradan bu rəqəm tədricən yüksələcək. Belə ki, “Şahdəniz”dən savayı, Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən "Babək", "Naxçıvan", "Zəfər-Məşəl", "Araz-Alov-Şərq" və "Şəfəq-Asiman" perspektiv strukturlarından ilkin çıxarıla biləcək qaz ehtiyatları 2 trilyon 200 milyard kubmetr həcmində qiymətləndirilir. Bu da Azərbaycanın daha böyük həcmdə qaz nəqlinə imkan verir. Beləliklə, Azərbaycanda yeni yataqların açılması və böyük potensiala malik bir sıra perspektiv strukturların mövcudluğu ölkədə qaz hasilatının artırılması və gələcəkdə neft gəlirlərinin müəyyən dərəcədə qaz gəlirləri ilə balanslaşdırılması üçün şərait yaradır.
Ramil QULİYEV
