Dünyada texnoloji inkişafın təsirləri artıq maliyyə sektorunda da özünü qabarıq büruzə verir. Hər halda, qlobal miqyasda rəqəmsal valyuta ilə bağlı atılan addımlar da qeyd edilənlərin real təsdiqidir.
Artıq dünyanın müxtəlif ölkələrində rəqəmsal valyuta meylləri artır. İndi bir çox ölkələr bu istiqamətdə nəzəri araşdırmalardan konkret müzakirələrə keçib. Artıq Avropa Mərkəzi Bankı, bir çox ölkələrin mərkəzi bankları ayrıca rəqəmsal valyuta yaratmağın hərtərəfli təhlil və araşdırmaları ilə məşğuldur. Çində rəqəmsal yuanla bağlı pilot layihənin elanından sonra qonşu Yaponiyada da bunu maliyyə təhlükəsi kimi qəbul edərək, sözügedən istiqamətdəki işləri sürətləndirdilər. Qardaş Türkiyədə də son dövrlər “rəqəmsal lirə” yaratmaq barədə müzakirələr sürətlənib. Azərbaycanda isə, nağdsız ödənişlərin həcminin artmasına baxmayaraq, rəqəmsal valyutanın dövriyyəsi reallaşdırılmayıb. Lakin bu istiqamətdə müəyyən hazırlıq işləri də gedir. Belə ki, Azərbaycan Mərkəzi Bankı rəqəmsal valyutanın yaradılması istiqamətində işlərə başlayıb. Bank bildirir ki, bu istiqamətdə analiz və tədqiqat işləri görülür, qısa zamanda nəticələr barədə ictimaiyyətə məlumat veriləcək. Millət vəkili Vüqar Bayramov bildirir ki, əksər inkişaf etmiş ölkələrdə rəqəmsal valyutanın yaradılması ilə bağlı işlər sürətlənib: "Xüsusən kriptovalyutalara marağın artması və onların bazarda payının çoxalması rəqəmsal milli valyutaların yaradılmasına yeni tələb formalaşdırıb. Bu, yeni çağırışlardır. O baxımdan Mərkəzi Bank tərəfindən bu çağırışlara uyğun olaraq tədqiqatların aparılması və növbəti dövrdə Azərbaycanda da rəqəmsal valyutanın yaradılması ilə bağlı işlərin genişləndirilməsi məqsədəuyğun olardı. Mərkəzi Bank bir neçə il öncə ilk dəfə olaraq kriptovalyutaların, o cümlədən bu istiqamətdəki texnologiyanın öyrənilməsi və rəqəmsal valyutanın işlənmə imkanlarının təyin edilməsi məsələlərini öz pul-kredit siyasətinə daxil edib. Bu da ondan xəbər verir ki, Azərbaycan Mərkəzi Bankı da müasir çağırışlara uyğun olaraq gələcəkdə Azərbaycanda rəqəmsal milli valyutanın yaradılması imkanlarını nəzərdən keçirir". Deputat bildirib ki, rəqəmsal valyutaya növbəti illərdə ehtiyacın olacağı gözlənilir: "Azərbaycanda müasir çağırışlara uyğun olaraq rəqəmsal valyutanın yaradılması istiqamətində Mərkəzi Bank öz işlərini davam etdirməlidir. Bu da vacib məqamlardan biridir. Hazırda bəlkə də rəqəmsal valyutanın yaradılmasına ciddi ehtiyacın olmadığı görünə bilər. Amma növbəti dönəmdə və xüsusən də növbəti illərdə rəqəmsal valyutaya ehtiyac daha yüksək olacaq. O baxımdan, Mərkəzi Bankın da məhz bu çağırışlara hazır olması olduqca vacibdir".
Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin professoru Elşad Məmmədov isə “sputnik” portalına bildirib ki, ölkəmizdə rəqəmsal valyutanın emissiya edilməsi və dövriyyəyə buraxılması artıq zərurətdir: "Çünki dünya iqtisadiyyatında mövcud olan trendlər və çağırışlar valyuta emissiyası baxımından rəqəmsallaşmanı vacib edir. Biz görürük ki, pul kütləsinin effektiv idarəolunması ilə bağlı rəqəmsal texnologiyalar olduqca mütərrəqi yanaşmaları göstərir. Bu prosesdən Azərbaycanın kənarda qalması ölkə iqtisadiyyatının rəqabətqabiliyyətliliyi baxımından ciddi problemlərə səbəb ola bilər. Burada ən önəmli məqam odur ki, bu valyutanın tətbiq edilməsi xaotik şəkildə olmamalıdır, dövlət bunu effektiv idarə etməlidir. Məhz dövlətin effektiv şəkildə emissiya və idarə etdiyi rəqəmsal valyuta ölkədə investisiyaların kəskin şəkildə artırılmasına, bu investisiyaların təyinatı üzrə dəqiq və effektiv istifadə olunması üçün şəraitin yaradılmasına xidmət edə bilər. Ona görə də mütləq şəkildə rəqəmsallaşma valyuta emissiyası baxımından reallaşdırılmalıdır. Bu, şəffaflığa və operativliyə xidmət edəcək. Müəyyən çağırışlar var və bu çağırışlar onunla bağlıdır ki, tədricən rəqəmsallaşmaya doğru maliyyə infrastrukturun inkişafı iş yerlərinin müəyyən qədər müxtəlif seqmentlər üzrə azalmasına səbəb ola bilər. Eyni zamanda, kibertəhlükəsizliklə bağlı müəyyən problemlər çıxa bilər. Amma bu problemləri həll etmək mümkündür".
Digər ekspertlər də hesab edir ki, rəqəmsal valyutaların dövriyyəsi daha çox innovasiyanın geniş tətbiq olunduğu və ya innovativ texnologiyaları qəbul etmiş cəmiyyətlərdə perspektivli olur. Azərbaycan da bu istiqamətdə addımlar atır. Müəyyən zaman çərçivəsində Azərbaycanda da kriptovalyutaların tətbiq edilməsi, rəqəmsal milli valyutanın yaradılması və istifadə edilməsi bu mənada qaçılmaz sayılır. Ölkədə bütün sahələrdə rəqəmsallaşma sürətlənib. Valyutanın tədavülü sahəsində də rəqəmsallaşma vacib inkişaf istiqamətlərindən birinə çevrilib. Azərbaycan da bundan qaça bilməz. Ümumiyyətlə, gələcəkdə pul-kredit siyasəti baxımından rəqəmsal valyutanın tətbiqinə bütün ölkələr bu və ya digər həcmdə getməli olacaq. Bu, müasir iqtisadi və texnoloji çağırışlarla bağlıdır. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, bu gün artıq müəyyən rəqəmsal valyutalar dünyada tətbiq edilir. Ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycanda rəqəmsal valyuta Mərkəzi Bank tərəfindən emissiya edilərsə, lazımi nəticəni almaq olar.
Ramil QULİYEV
