Cari il və ondan sonrakı dövrdə Azərbaycan iqtisadiyyatında dinamik artım gözlənilir. Hökumətin bu istiqamətdə atdığı addımlar beynəlxalq miqyasda da diqqətlə izlənir, təqdir edilir. Elə bu səbəbdəndir ki, Azərbaycanın reytinq göstəriciləri də sürətlə yüksəlir.
Bu fonda xatırladaq ki, "Standard & Poor’s Global Ratings" beynəlxalq reytinq agentliyi Azərbaycanın xarici və yerli valyutada uzunmüddətli reytinqini "BB+/В" səviyyəsinə yüksəldib. Reytinq “neqativ”dən “stabil”ə doğru dəyişdirilib. "BB" kateqoriyasına daxil olan müstəqil dövlətlər arasında Azərbaycanın büdcə və xarici fiskal mövqeyi ən güclülərdən biri hesab olunur. Bu mövqe koronavirusun səbəb olduğu zəif iqtisadiyyat dönəmində qorunub saxlanılıb. ""Standard & Poor’s Global Ratings"in proqnozlarına görə, 2021-2024-cü illər ərzində Azərbaycanda ümumi daxili məhsulun (ÜDM) orta illik artım göstəricisi 3,4 faiz təşkil edə bilər. Agentlik növbəti illərdə Azərbaycan iqtisadiyyatına investisiya həcminin artacağını, inflyasiya göstəricisinin dəyişəcəyini və işsizlik səviyyəsinin ortamüddətli period üzrə enəcəyini proqnozlaşdırır. Bundan əvvəl “Moody’s Investors Service” (Moody’s) beynəlxalq reytinq agentliyinin hesabatında da Azərbaycan iqtisadiyyatı ilə bağlı mühüm proqnozlar verilib. Qurum bildirir ki, pandemiya ilə əlaqəli məhdudiyyətlərin tədricən götürülməsi və dünya bazarında neft qiymətlərinin bərpası yaxın 12-18 ayda Azərbaycanın ümumi daxili məhsulunun artmasına, eləcə də bankların və borcalanların iş şəraitinin yaxşılaşmasına kömək edəcək. Qeyd edək ki, reytinq agentliyi ölkədə iş şəraitinin yaxşılaşmasını nəzərə alaraq, Azərbaycanın bank sektorunun makroprofil göstəricisini “Çox Zəif+” səviyyəsindən “Zəif” səviyyəsinə yüksəldib. “Moody's” hesabatında həmçinin qeyd edilib ki, borcalanlar üçün dövlət dəstəyi 2020-ci ildə ÜDM-in 4,6% -ni təşkil edib və bu tədbirlər banklar tərəfindən verilmiş kreditlərin restrukturizasiyası ilə yanaşı, pandemiyanın mənfi təsirini və borcalanların üzərinə qoyulan məhdudiyyətləri yüngülləşdirib: “Hökumət 2020-ci ildə az gəlirli ailələrə maddi dəstək, işsizlik müavinətləri, müvəqqəti dövlət iş yerlərinin açılması, əmək haqqı və təhsil subsidiyaları və kommunal xərclərdə endirimlər vasitəsilə iqtisadiyyatı dəstəkləyib”.
“Moody's” 2021-ci ildə koronavirusla əlaqəli məhdudiyyətlərin yumşaldılması və neft və qaz hasilatının artması sayəsində real ÜDM-in 3,5% artacağını gözləyir. Hesablamalara görə, yaxın 2-3 ildə iqtisadi artım orta hesabla 3% təşkil edəcək: “2021-ci ildə koronavirusla bağlı məhdudiyyətlərin zəifləməsi nəticəsində fəaliyyət və hərəkətdə yaranacaq baza effektlərdən başqa, OPEC ilə razılaşma çərçivəsində neft hasilatı, keçən ilin sonunda “Transadriatik” qaz boru kəmərinin tikintisinin başa çatması ilə əlaqədar Avropaya qaz ixracatı artacaq. Bu da “Moody`s”in ÜDM-in real artımının 3,5 % səviyyəsində olacağı ilə bağlı proqnozunu dəstəkləyir”. “Moody's”in qiymətləndirməsinə görə, növbəti 2-3 il ərzində artım orta hesabla 3 % təşkil edəcək: “Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) xarici valyutada ifadə olunan və likvid bazarlara sərmayə kimi yatırılan aktivləri, pandemiyaya baxmayaraq, 2020-ci ildə artmağa davam edib və birbaşa dövlət borcunun, demək olar, 480 %-ni ödəmək üçün kifayət qədər böyükdür. “Moody's”in ortamüddətli perspektivdə neftin bir barreli üçün 45-65 ABŞ dolları olan qiymətlər gözlədiyini nəzərə alsaq, hökumətə transfertlərdə kəskin artım olmayacağı təqdirdə ARDNF-in aktivlərinin yaxın bir neçə il ərzində artmağa davam edəcəyi ehtimalı var”.
Beynəlxalq Valyuta Fondu isə “Global Economic Outlook” hesabatının aprel buraxılışında bildirib ki, 2021-ci ildə Azərbaycanda 2,3 %, 2022-ci ildə isə 1,7 % iqtisadi artım gözlənir. Bundan başqa, qurum bəyan edib ki, bu il Azərbaycanda illik inflyasiya 3,5 %, gələn il isə 3,2 % olacaq. Ötən il bu göstərici 2,8 % olub. Beynəlxalq Valyuta Fondu həmçinin 2021-ci ildə Azərbaycanda işsizlik səviyyəsinin azalacağını proqnozlaşdırır. 2020-ci ildə 6,5 % təşkil etmiş sözügedən göstəricinin bu il 5,8 %, gələn il isə 5,7 % olacağı gözlənilir. Beynəlxalq Valyuta Fondunun proqnozuna əsasən, bu il xam neftin bir barrelinin orta qiyməti 41,7% artaraq 58,52 dollar təşkil edəcək. Bu da Azərbaycanın maliyyə gılirlərinin artmasına təkan verəcək. Qurum 2021-ci ildəki gözlənən artımın əsas səbəbləri kimi, bazarda azalmış təklifin, qlobal neft ehtiyatlarının tədricən azalması və tələbin artmasını göstərir.
Bundan əlavə, Beynəlxalq Valyuta Fondu bildirib ki, 2020-ci ilin avqust və 2021-ci ilin fevral ayları aralığında neftin orta qiyməti 39% artıb. Artımın əsas səbəbi Asiyada COVID-19-a qarşı vaksinasiyanın sürətlə yayılmasının əhəmiyyətli iqtisadi bərpaya yol açmasıdır. Xatırladaq ki, Azərbaycanın 2021-ci ilin dövlət büdcəsində neftin bir barrelinin qiyməti 40 dollar nəzərdə tutulub. Amma neft gəlirləri daha yüksəkdir və qiymət artımının davam etməsi gözlənilir. Elə OPEC də yay mövsümünün xam neft tələbatının bərpasında əsas amil olacağını gözləyir. Qurum bildirir ki, qlobal xam neft tələbatına dair proqnozun artmasına güclü iqtisadi bərpa gözləntiləri səbəb olur: “İlin ikinci yarısında neft tələbatına müsbət təsir göstərəcəyi gözlənilən iqtisadi canlanmaya yeni növ koronavirus epidemiyasına qarşı vaksinasiya proseslərinin sürətlənməsi, iqtisadi dəstək paketləri və epidemiya ilə bağlı məhdudlaşdırıcı tədbirlərin azaldılması kimi amillər dəstək olacaq. Yanacaq sərfiyyatının və nəqliyyat vasitələrindən istifadəsini artıracağı proqnozlaşdırılan yay mövsümünün tələbatın bərpasında əsas amil olacağı proqnozlaşdırılır. Digər tərəfdən, il ərzində bazarlarda epidemiya ilə bağlı risq səviyyəsinin yüksək qalacağı gözlənilir. Əmək bazarlarındakı inkişaflar, epidemiyanın tələbata təsiri, yeni enerji siyasətləri, genişmiqyaslı pul və maliyyə stimullaşdırma tədbirlərinin effektivliyi kimi amillərin qısa müddətdə neft tələbatına daha çox təsir edəcəyi nəzərdə tutulur”. Bütün bunlar Azərbaycanın neft gəlirlərinin yüksəlməsinə, iqtisadi manevr imkanlarının artmasına rəvac verir.
Ramil QULİYEV
