Aparılan təhlillər göstərir ki, bu gün Azərbaycan iqtisadiyyatının əsas inkişaf qollarından birini nəqliyyat infrastrukturu, yaradılan tranzit imkanlar təşkil edir. Koronavirus təhdidi davam etdikcə, neft bazarında qeyri-müəyyənlik qaldıqca bu istiqamət ölkə iqtisadiyyatı üçün daha vacib əhəmiyyət kəsb edəcək. Çünki, koronaviris təhdidinə rəğmən, dövlətlər arasında yükdaşımalara hansısa məhdudiyyət yoxdur. Belə vəziyyətdə Azərbaycan qeyri-neft məhsullarının ixracında da yaradılan nəqliyyat infrastrukturu vasitəsilə əlverişli imkanlar qazanır.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, cari ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycanda ticarət əməliyyatları 5 milyard 36,4 milyon dollar olub. Ticarət əməliyyatlarının 1 milyard 787 milyon dolları idxalın, 3 milyard 249,3 milyon dolları isə ixracın payına düşüb. Burada qeyri-neft məhsullarının ixrac həcmi də ötən ilin müvafiq dövrünə nisbətən yüksəkdir. Neft qiymətlərinin düşməsi fonunda bu göstəricinin daha da artması gözlənilir. Digər tərəfdən, Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcm artımı da Azərbaycana əlavə üstünlüklər qazandırır. Bura ilk növbədə “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi aid edilir. Bu istiqamətdə Azərbaycan üzərindən getdikcə daha çox yük daşınır. Məsələn, “Şimal-Cənub”un əsas hissələrindən biri sayılan Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu vasitəsilə təkcə ötən il İran 120 min 68 ton yük ixrac edib. İranın Astara Gömrük İdarəsinin rəisi Rəsul Ümidi bildirib ki, yüklər Azərbaycan üzərindən Rusiyaya və digər dövlətlərə göndərilib. İran Astarasından Azərbaycana və Azərbaycan üzərindən digər ölkələrə 2 min 158 vaqon yük ixrac, 3632 vaqon yük isə idxal edilib. R.Ümidi söyləyib ki, 2018-ci ildə Astara (Azərbaycan)- Astara (İran) dəmir yolu istifadəyə verildikdən sonra İranın bu istiqamətdə apardığı idxal-ixrac əməliyyatlarının həcmi də artıb. Onun sözlərinə görə, İran bu yolla kənd təsərrüfatı məhsulları və tikinti materialları ixrac edir.
Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu iki ölkənin dəmir yolları sistemini birləşdirib ki, bu da Azərbaycanın tranzit imkanlarını artırıb. Bu yol Qəzvin-Rəşt-Astara dəmir yolunun davamıdır və “Şimal-Cənub” dəhlizinin tərkib hissəsidir. Dəhliz Avropa ölkələrini Fars körfəzi ilə nəqliyyat baxımından birləşdirir. Cənub Şərqi Asiya və körfəz ölkələrindən Avropaya daşınan yüklər İranın Çabahar və Bəndər Abbas limanlarına daxil olur. Buradan isə Qəzvin-Rəşt-Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Rusiya və Avropaya daşınır. Xatırladaq ki, bu günlərdə də Hindistanın “Concor” nəqliyyat şirkəti ilə Rusiyanın Dövlət Dəmir Yollarına məxsus logistika şirkəti arasında yüklərin daşınmasında əməkdaşlıq haqqında müqavilə imzalanıb. Bu isə “Şimal-Cənub” vasitəsilə daha çox yük daşınmasına rəvac verəcək. “Concor” şirkətinin baş direktoru Kalyan Rama da bildirir ki, yaxın 3 ay ərzində İran və Azərbaycan vasitəsilə Hindistanın Rusiya ilə yükdaşımasının həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. Şirkət rəhbəri onu da qeyd edib ki, əvvəlki marşrutla müqayisədə yüklərin İran və Azərbaycan ərazisindən daşınması vaxta və nəqliyyat xərclərinə qənaət edəcək. Qeyd edək ki, yüklər Hindistanın Mumbai limanından çıxaraq İranın Çabahar limanına, buradan isə Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Rusiyaya daşınacaq. Əks istiqamətdə də yüklər Rusiyadan Azərbaycanın İranla sərhədindəki Astara şəhərinə, buradan dəmir yolu ilə Çabahar limanına, oradan isə Hindistanın Mumbai limanına daşınacaq. Göründüyü kimi, hər iki istiqamətdə yüklər Azərbaycan ərazisindən də keçəcək ki, bu da ölkəmizin büdcə gəlirlərinin artmasına, yeni iş yerlərinin yaranmasına və ümumilikdə əhalinin sosial vəziyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlməsinə təkan verəcək. Amma təkcə Rusiya ilə Hindistanın yox, ümumilikdə Avropa ilə Asiya qitəsi arasında iqtisadi əlaqələrin intensiv şəkildə inkişafı Azərbaycana yükdaşımalardan daha çox vəsait qazandırır. Bütün bunlar qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində Azərbaycana əlavə üstünlüiklər qazandırır. Dünya bazarlarında enerji qiymətlərinin aşağı düşməsi fonunda bu, ölkəmiz üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Eyni zamanda qeyri-neft strategiyasının özünü doğrultuğunu təsdiq edir.
Ramil QULİYEV
