Koronavirus təhdidi dünya iqtisadiyyatı üçün hələ də böyük təhlükə yaratmaqda davam edir. Baş verənlər artıq bir çox ölkələr arasında sərhədlərin bağlanması ilə müşayiət olunmaqdadır. Amma logistika və yükdaşımalara bunun ciddi təsir göstərmədiyi də özünü qabarıq şəkildə büruzə verir. Bu mənada, diqqət çəkən məqamlardan biri Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcminin artması istiqamətində görülən işlərdir.
Proseslərin inkişaf axarı göstərir ki, qarşıdakı günlər ərzində Hindistan yüklərinin daşınmasında da Azərbaycan müstəsna rol oynayacaq. Belə ki, bu günlərdə Hindistanın “Concor” nəqliyyat şirkəti ilə Rusiyanın Dövlət Dəmir Yollarına məxsus logistika şirkəti arasında yüklərin daşınmasında əməkdaşlıq haqqında müqavilə imzalanıb. Sənədin imzalanmasından sonra “Concor” şirkətinin baş direktoru Kalyan Rama bildirib ki, yaxın 3 ay ərzində İran və Azərbaycan vasitəsilə Hindistanın Rusiya ilə yükdaşımasının həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. Şirkət rəhbəri onu da qeyd edib ki, əvvəlki marşrutla müqayisədə yüklərin İran və Azərbaycan ərazisindən daşınması vaxta və nəqliyyat xərclərinə qənaət edəcək. K.Rama dəqiq rəqəm səsləndirməsə də, vurğulayıb ki, bundan sonra Rusiya ilə Hindistan arasında olan yükdaşımalar məhz İran və Azərbaycan ərazisindən istifadə edilməklə həyata keçiriləcək.
K.Ramanın nəzərdə tutduğu marşrut isə “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizidir ki, bu dəhliz, məlum olduğu kimi, Azərbaycandan da keçir. Yüklərin Hindistandan Rusiyaya və əks istiqamətə daşınması İranın Çabahar dəniz limanı vasitəsilə reallaşacaq. Hindistanın bu limanın yenidən qurulması və yeni texniki avadanlıqlarla təchiz olunması üçün 2 milyard dollar vəsait ayırması da təsadüfi xarakter daşımır. Onu da xatırladaq ki, 2017-ci ildə Hindistanla İran arasında aparılan danışıqların nəticəsi olaraq Çabahar limanı Hindistan şirkətlərinin idarəçiliyinə verilib. Bunun müqabilində isə Hindistan limanın yenidən qurulması və texniki təchizatını yaxşılaşdırmaq üçün indiyə qədər atıq 500 milyon dollar sərmayə yatırıb. Daha 1,5 milyard dolların da yatırılması nəzərdə tutulur. Hindistanın İranın Çabahar limanına bu qədər diqqət ayırması heç də təsadüfi xarakter daşımır. “Times of India” qəzeti yazır ki, Hindistanın böyük ixrac potensialı var və inkişaf edən iqtisadiyyat üçün nəqliyyat probleminin həlli vacibdir. İqtisadi inkişafda idxal-ixrac əməliyyatlarının tez və təhlükəsiz həyata keçirilməsi əsas amillərdən biridir. Artıq bilindiyi kimi, Süveyş kanalı vasitəsilə Avropa ilə nəqliyyat əlaqəsi saxlamaq olduqca baha başa gəlməklə yanaşı, həm də çox vaxt aparır. Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, Hindistan “Şimal-Cənub” dəhlizi ilə Avropaya yük göndərsə yükün hər tonunda 1200 dollar vəsaitə qənaət etmiş olacaq. Qeyd edək ki, bu zaman yüklər Hindistanın Mumbai limanından çıxaraq İranın Çabahar limanına, buradan isə Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Rusiyaya daşınacaq. Əks istiqamətdə də yüklər Rusiyadan Azərbaycanın İran ilə sərhədindəki Astara şəhərinə, buradan da dəmir yolu ilə Çabahar limanına, oradan isə Hindistanın Mumbai limanına daşınacaq. Göründüyü kimi, hər iki istiqamətdə yüklər Azərbaycan ərazisindən də keçəcək ki, bu da ölkəmizin büdcə gəlirlərinin artmasına əhəmiyyətli dərəcədə təkan verəcək. Amma məsələnin mahiyyəti həm də ondan ibarətdir ki, təkcə Rusiya ilə Hindistanın yox, ümumilikdə Avropa ilə Asiya qitəsi arasında iqtisadi əlaqələrin intensiv şəkildə inkişafına Azərbaycan getdikcə daha böyük töhfə verir. Belə vəziyyət həm də Azərbaycanın mövqeyini gücləndirir. Firdovsi adına Məşhəd Universitetinin professoru Ruhulla İslami qeyd edir ki, Çabahar limanı yalnız Hindistanın Rusiya və Avropa ilə deyil, həmçinin Pakistanın da Avropa ilə iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsi üçün əhəmiyyətə malikdir. Limanın strateji mövqeyi onun mahiyyətini artırmaqla yanaşı, Cənub-Şərqi Asiyadakı bütün dövlətlərə Avropa ilə ticarət əlaqələri qurmaq imkanı verir. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, Çabahar limanına daxil olan yüklər yalnız Azərbaycan ərazisindən keçməklə dünya bazarına çıxarılacaq. Beləliklə, ölkəmizin logistika mərkəzinə çevrilməsinin ardınca siyasi əhəmiyyəti də artacaq.
Hazırda Çabahar limanında böyükhəcmli işlər həyata keçirilir. Yüklərin transferi üçün texniki vasitələr quraşdırılıb və böyük yük gəmilərinin yan alması üçün yerlər tikilir. Artıq Hindistan Əfqanıstana və Orta Asiya respublikalarına yük daşımaları həyata keçirir. İndi isə Avropa ilə idxal-ixrac əməliyyatlarına başlanır və bu zaman Azərbaycan Hindistan üçün ön planda yer alır. Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcminin çoxalması dünya miqyasında ölkəmizə diqqəti əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldir. Bu, həm də qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində həyata keçirilən iqtisadi islahatlar çərçivəsində ölkəmizdə geniş nəqliyyat infrastrukturunun yaradılmasının nə dərəcədə doğru addım olduğunu əyani göstərir.
Nahid SALAYEV
