Son günlər Azərbaycanda geniş istifadə olunan m10 mobil ödəniş və rəqəmsal pul kisəsi tətbiqində bir sıra hesabların dondurulması cəmiyyətdə ciddi suallar və narahatlıq yaradıb. İlkin mərhələdə bu bloklanmalar texniki və təhlükəsizlik tədbiri kimi təqdim olunsa da, sonradan ortaya çıxan məlumatlar hadisənin daha dərin və mürəkkəb xarakter daşıdığını göstərir.
Yerli medianın məlumatlarına görə, m10 sistemində baş verən bloklanmaların səbəbi kiber talama və maliyyə fırıldağı ilə bağlıdır. Bildirilir ki, tətbiqin bəzi hesabları üçüncü şəxslərin nəzarətinə keçib və nəticədə ayrı-ayrı vətəndaşlara məxsus on milyonlarla manat vəsait qanunsuz şəkildə ələ keçirilib. İddialara əsasən, bu proses xaricdən, konkret olaraq ABŞ ərazisindən idarə olunub.
Məlumatlarda qeyd olunur ki, m10 sisteminə kənar müdaxilə təsadüfi olmayıb. Belə ki, tətbiqin idarə olunması və təhlükəsizlik mexanizmləri ilə bağlı xüsusi qorunan məlumatlar, giriş kodları və texniki səlahiyyətlər müəyyən şəxslər tərəfindən üçüncü tərəflərə ötürülüb. Bu da sistemə kənar nəzarətin mümkün olmasına və iri məbləğli vəsaitlərin hərəkətinə şərait yaradıb. Başqa sözlə, söhbət təkcə kiberhücumdan yox, eyni zamanda daxili məlumat sızmasından gedir.
Hadisə ilə bağlı Azərbaycanın hüquq-mühafizə orqanlarında artıq cinayət işlərinin açıldığı bildirilir. İlkin araşdırmalar çərçivəsində bir neçə nəfərin saxlanıldığı və istintaqın davam etdiyi deyilir. Lakin hazırda nə talanmış vəsaitin dəqiq məbləği, nə də saxlanılan şəxslərin kimliyi barədə rəsmi açıqlama verilib. Bu da cəmiyyətdə yayılan məlumatların daha çox qeyri-rəsmi mənbələrə əsaslanmasına səbəb olur.
Rəsmi tərəf isə hadisəyə daha ehtiyatlı və ümumi yanaşma sərgiləyir. m10 tətbiqinin açıqlamalarında qeyd olunur ki, bəzi hesablara xarici mənbələrdən və adi istifadə davranışına uyğun olmayan böyük məbləğdə vəsait daxil olması sistem tərəfindən risk kimi qiymətləndirilib. Bu səbəbdən təhlükəsizlik və tənzimləyici tələblərə uyğun olaraq həmin hesablar müvəqqəti dondurulub və araşdırma aparılıb. Şirkət bildirir ki, bu addımlar istifadəçilərin vəsaitlərinin qorunması məqsədi daşıyıb və hazırda tətbiqdə əməliyyatlar bərpa olunub.
Bununla belə, mediada yayılan talama, xaricdən idarəetmə və daxili məlumat ötürülməsi iddiaları hadisənin sadəcə texniki nasazlıq olmadığını göstərir. Əgər bu məlumatlar təsdiqini tapsa, söhbət Azərbaycanda rəqəmsal maliyyə sektorunda indiyədək görünməmiş miqyasda təhlükəsizlik boşluğundan və maliyyə cinayətindən gedə bilər. Bu isə təkcə m10 istifadəçiləri üçün deyil, ümumilikdə ölkədə fintech (maliyyə texnologiyaları) və elektron ödəniş sistemlərinə olan etimad baxımından ciddi risklər yaradır.
Hazırkı mərhələdə ən böyük problem məlumat çatışmazlığıdır. Rəsmi qurumlar istintaqın gedişi, talanmış vəsaitin həcmi və hadisənin mexanizmi ilə bağlı ictimaiyyətə ətraflı məlumat vermir. Bu isə müxtəlif şayiələrin və ziddiyyətli xəbərlərin yayılmasına zəmin yaradır. Hesab edirik ki, prosesin şəffaf şəkildə izah olunması həm istifadəçilərin narahatlığını azaltmaq, həm də rəqəmsal maliyyə sisteminə olan inamı qorumaq baxımından vacibdir.
Baş verənlər bir daha göstərir ki, rəqəmsal pul kisələri və mobil ödəniş tətbiqləri nə qədər rahat və sürətli olsa da, onların təhlükəsizliyi daim yüksək səviyyədə qorunmalıdır. Həm texniki sistemlər, həm də insan faktoru bu sahədə əsas risk mənbələrindən biridir. m10 ətrafında yaşananlar isə bu risklərin real və ciddi nəticələr doğura biləcəyini açıq şəkildə ortaya qoyur.
Akif NƏSİRLİ
