Donald Trampın Yaxın Şərq müharibəsinin başlamasından bəri xalqa ilk müraciəti tərəfdarlarının ümid etdiyindən fərqli bir təsirə səbəb oldu. Neft qiymətləri artmağa davam etdi və bazarlar qeyri-sabit qaldı. Tramp heç bir aydın izahat vermədi, ən əsası isə, müharibəni nə vaxt bitirmək niyyətində olduğunu demədi. Trampın son açıqlamaları yeni, olduqca əhəmiyyətli bir vurğu əlavə etdi: o, artıq İrandakı mövcud rejimin məhv edilməsinin vacibliyindən danışmır. Əksinə, Tramp hazırkı İran hakimiyyəti ilə razılığa gəlmək niyyətində görünür.
Demək olar ki, müharibənin ilk günlərindən ABŞ prezidentinin həmi tərəfdarları, həm də əleyhdarları ətraflı izahat tələb edirdilər. Amerikalılar üçün İrana edilən zərbələrlə bağlı əsas narahatlıq neft qiymətlərinin artması və hərbi əməliyyatların Hörmüz boğazına keçməsindən sonra yaşayış xərclərinin artmasıdır. İranlılar Fars körfəzindəki bu boğucu nöqtəni uğurla blokadaya alaraq bölgədən neft ixracını qeyri-sabitləşdirirlər. Trampın 19 dəqiqəlik çıxışı Amerika auditoriyasının əksəriyyətini ruhlandırmaqdan daha çox məyus etdi. Yalnız bir neçə respublikaçı qanunverici çıxışı təriflədi. Bu arada, mətbuatda və Demokratların Ağ Evə qarşı çıxan açıqlamalarında bir qiymətləndirmə üstünlük təşkil edir: Tramp ABŞ-ı müharibə ilə bağlı narahat edən ən aktual suallara cavab verə bilməyib. Döyüşlərin nə qədər davam edəcəyi hələ də bəlli deyil. Tramp ABŞ-ın "strateji məqsədlərinə" çatmaq üzrə olduğunu deməklə kifayətləndi. Bəs bu məqsədlər nədir? Tramp dəqiq nəyə nail olmaq istəyir? O, izah etmədi. Tramp planlarına İrana qurudan hücumun daxil olub-olmadığını demədi, yalnız "iki-üç həftə ərzində" güclü zərbələr endirəcəyini vəd etdi. Bununla belə, ABŞ Dəniz Piyadaları qüvvələrinin bölgəyə yerləşdirilməsi ilə bağlı xəbərlər mediada müntəzəm olaraq dərc olunur. Əgər Tramp ölkəsində çox populyar olmayan İranda qurudan hərbi əməliyyatın baş tutmayacağına zəmanət versəydi, bazarları sakitləşdirərdi. Amma o bunu etmədi.
Amerikalılar Trampın hazırkı İran hakimiyyəti ilə hansısa razılığa gəlmək istəyini onun çıxışından deyil, sosial media platforması "Truth Social"dakı paylaşımından öyrəniblər. Orada "sələflərindən daha az radikal və daha ağıllı" kimi təsvir edilən "yeni İran prezidenti"nə təriflər də yer alıb. "Axios" nəşri hesab edir ki, Tramp Aİ Şurasının prezidenti Antonio Koşta ilə söhbətində İran prezidenti Məsud Pezeşkianın ABŞ-a müharibəni dayandırmaq və hərbi əməliyyatların bərpa olunmamasına razılıq vermək təklifini nəzərdə tuturdu. Hər halda, Amerika prezidentinin rejim dəyişikliyini gündəmdən çıxarması təsirlidir. Tramp əvvəllər məqsədinin mövcud rejimi məhv etmək olduğunu açıq şəkildə bildirmişdi. Maraqlıdır ki, müraciətdə İran müxalifəti haqqında heç bir söz deyilməyib. Üsyana çağırışlar və ya ABŞ-ın hazırkı İran rəhbərliyini devirməyə kömək edəcəyinə dair təminatlar yox idi. Bunun əvəzinə, Tramp bir daha İranın nüvə obyektlərinə zərbələr mövzusuna toxundu. O, iranlılar obyektləri bərpa etməyə çalışsalar, onlara güclü raket zərbəsi endirəcəyi ilə hədələdi. Prezidentin amerikalı rəqibləri onun bu müharibədə həlak olan amerikalılardan bir dəfə də olsun bəhs etməməsini və ya onların ailələrinə başsağlığı verməməsini də nəzərdən qaçırmayıblar. Bir neçə Demokrat konqresmen Trampdan "dərhal İranla atəşkəs danışıqlarına başlamağı" tələb edən bir bəyanat yayıblar, çünki ABŞ prezidentin hərbi əməliyyatla bağlı qeyri-müəyyən şəkildə müəyyən etdiyi məqsədlərə "yaxınlaşmayıb". Hələlik Demokratlar yalnız müraciətlər ediblər. Lakin müzakirə müharibə üçün əlavə vəsait ayrılmasına gəldikdə, onların mövqeyi Tramp üçün ciddi problemə çevriləcək.
Tahir TAĞIYEV
