Elşən Manafov: “Bununla Starmer növbəti dəfə rəsmi Londonun səhv qərar qəbul etməyəcəyinə eyham vurub”
Böyük Britaniyanın baş naziri Kir Starmer Yaxın Şərqdəki münaqişə ilə bağlı xalqa müraciət edib. “Bu, bizim müharibəmiz deyil. Biz bu münaqişəyə cəlb olunmayacağıq”, - o deyib.
Baş nazir bu müharibənin Britaniyanın milli maraqlarına uyğun olmadığını bildirib: “Böyük Britaniyada yaşayış xərclərini dəstəkləməyin ən effektiv yolu Yaxın Şərqdə gərginliyin azaldılmasına, enerji üçün həyati əhəmiyyətli Hörmüz boğazının yenidən açılmasına çalışmaqdır. Aydındır ki, bu müharibə ölkəmizin gələcəyinə təsir edəcək”.
Burada diqqət çəkən məqam odur ki, bu sözləri Avropa İttifaqının üzvü olan dövlət yox, ABŞ-ın tarixən ənənəvi müttəfiqi olan, iki körfəz müharibəsində bilavasitə iştirak edən, həmişə Birləşmiş Ştatların yanında olan dövlətin başçısı deyir. Nədir bunun səbəbi?
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən politoloq Elşən Manafov ABŞ-ın ənənəvi müttəfiqi olan İngiltərənin belə mövqe sərgiləməsini bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Əvvəla, ABŞ-ın İsraillə birgə İrana qarşı başladığı müharibə beynəlxalq hüquqa sayqısızlıq olmaqla əslində, dünyanın qlobal təhlükəsizlik arxitekturasına ciddi təhdiddir. Bunun mahiyyətinə Avropa İttifaqı ilə bahəm Böyük Britaniya da varır. Şübhə yoxdur ki, Starmer hökuməti ABŞ-ın İrana qarşı apardığı müharibəyə dəstək verməkdən imtina etməklə ilk növbədə özünün reytinqinə ola biləcək mənfi təsirlərdən sığortalanmaq istəyir. Britaniyanın ABŞ-la münasibətlərində bu ilk belə məqam deyil. Keçən əsrin 60-cı illərində ABŞ prezidenti Consonun bütün səylərinə baxmayaraq, Britaniyanın baş naziri Vilson Ağ Evin Vyetnamda apardığı müharibədə iştirak etməkdən boyun qaçırıb. Bununla belə, 2003-cü ildə ABŞ prezidenti C.Buşun İraqa qarşı müharibəsində ona dəstək verən ilk dövlətlərdən biri Britaniyadakı Bleyer hökuməti olub. Maraqlıdır ki, o zaman bu qərara qarşı çıxış edib onu sərt tənqid edənlərdən biri Britaniya kral sarayının vəkili Starmer olub. Hazırda bu şəxs Britaniyanın baş naziridir. Starmer tarixə müraciət edərək 2003-cü ildə Britaniyanın ABŞ-ı dəstəkləməsini ciddi səhv olduğunu bildirib. Zira Səddam Huseynə qarşı aparılan müharibənin əsas səbəbi kimi, guya İraqın nüvə silahına malik olması barədə ABŞ-ın iddiaları sonradan bəllidir ki, özünü doğrultmadı. Starmer növbəti dəfə rəsmi Londonun səhv qərar qəbul etməyəcəyinə eyham vurub”.
Politoloqun fikrincə, Trampa görə ABŞ-ın bu sayaq hərəkətlərə görə Britaniya və Aİ-dən inciməyə haqqı var: “Tramp Aİ və Britaniyanı sərt tənqid edərək Ukrayna müharibəsinin ABŞ-la deyil, daha çox Avropanın təhlükəsizlik problemləri ilə bağlı olduğuna eyham vurub. Bununla belə, ABŞ-ın NATO üzrə müttəfiqlərini darda qoymadığını bildirib. Trampa görə Aİ, o cümlədən Britaniyanın İrana qarşı müharibədə Ağ Evə dəstək verməmələri xəyanətdən başqa bir şey deyil. Buna görə də, Tramp Avropanı ABŞ-ın NATO-dan çıxacağı ilə hədələyib. Hadisələrin gedişatı göstərir ki, Aİ, o cümlədən Britaniya Trampın Avropanın təhlükəsizliyi ilə bağlı məsələlərə münasibətdə sərgilədiyi mövqedən narazıdırlar. Aİ və Britaniya Trampdan Ukrayna müharibəsində ABŞ-ın Avropaya daha ciddi dəstək verəcəyi ilə bağlı mövqe gözləyirdilər. Trampın isə İsraillə münasibətləri daha üstün tutaraq Yaxın Şərqdə müharibəyə başlaması onları narazı salıb. Trampdan fərqli olaraq Avropa liderləri Beynəlxalq Haaqa Məhkəməsinin İsrail baş naziri Netanyahu ilə bağlı qərarını haqlı sayır və onu açıq şəkildə müdafiə etməkdən boyun qaçırırlar. Trampın İrana qarşı başladığı müharibə, xüsusilə Hörmüz boğazı ətrafında yaşanan hadisələr, bununla bağlı Avropada dərinləşməkdə olan enerji böhranında Aİ Ağ Evi məsul bilir. Onun Hörmüzlə bağlı problemlərin daha çox Aİ-nin baş ağrısı olduğunu deyir. Starmer kimi siyasətçi "bu bizim müharibəmiz deyil" ismarıcı ilə Britaniyanın ABŞ-ın maraqları naminə müharibəyə qatılmayacağına bu sayaq münasibət sərgiləyir. Starmerin bu mövqeyindən inciyən Tramp özünə məxsus ironiya ilə Starmerin Çörçil olmadığına eyham vurub. Əslində növbəti dəfə yanlışlığa yol verib. Çünki Starmer öz böyük sələfi Çörçilin dediyi kimi "Britaniya üçün dostların deyil, əbədi maraqların daha üstün olduğunu amerikalı həmkarına xatırlatmışdır”.
Vidadi ORDAHALLI
