Şəhla Namazova Gəncə Uşaq Evinə 2002-ci ilin oktyabr ayında gəlib. İlk iş gününü yaxşı xatırlayır. Həmin gün Uşaq evinin kandarından içəri girərkən nəzərini cəlb edən buradakı uşaqların kədərli simaları, üzgün baxışları və çəkingən duruşları oldu. Bu mənzərə onun qəlbində bir üzüntü yaratdı. Uşaq evinin o qədər də yaxşı olmayan şəraiti, binanın məhzun görünüşü bu acı mənzərənin boz rəngini bir az da tündləşdirirdi. "Allahım, bu mənim üçün bir sınaqdırmı?" – deyə düşündü.
Qəlbində öz sualını özü cavablandırdı: – Əgər bu qəlbisınıq uşaqların yaralarına məlhəm sürtməyə məni məsləhət bilmisənsə, sənə çox minnətdaram, Allahım. Söz verirəm ki, bütün həyatımı buradakı uşaqların üzünün gülməsinə həsr edəcəm. Onlara əsl ana sevgisi göstərəcəm və var qüvvəmlə onların ailə, isti yuva nisgilinə dərman olmağa çalışacam.
Şəhla xanım gözlərinin yaşardığını hiss etdi və qəlbindəki təlatümü büruzə verəcəyindən qorxub iti addımlarla ona göstərilən otağa sarı yeridi. Amma ürəyindəki, fikrindəki fırtınanın tezliklə sakitləşəcəyini güman etmirdi. Bu fırtınanı sakitləşdirməyin bircə yolu var idi; bütün gücünü-qüvvəsini, gecəsini-gündüzünü bu uşaqların rifahına, sevincinə, xoşbəxtliyinə sərf etmək, onların üzünün gülməsinə, qəlbinin sevinməsinə nail olmaq.
İxtisasca ibtidai sinif metodisti olan Şəhla xanım orta məktəblərdə, uşaq bağçalarında müəllimlik etmək şansına malik idi. Lakin tale onu məhz bura – kimsəsiz uşaqları himayə edən Gəncə Uşaq evinə gətirib çıxarmışdı. Bunun nə qədər böyük məsuliyyət, bacarıq, psixoloji hazırlıq, səbir tələb etdiyini yaxşı bilirdi. Qarşıda onu gözləyən çətinliklərdən də xəbəri vardı. Amma bu alın yazısı üçün taleyinə çox minnətdar idi. Çünki belə məsuliyyətli iş hər kəsə nəsib olmur deyə düşünürdü. Əslində yüzlərlə kimsəsiz uşağın qəlbində ümid çırağı yandırmağın, ana sevgisi dadızdırmağın böyük savab olduğunu fikirləşməkdə, məhz bu cür düşünməkdə çox haqlı idi.
Sonralar da Şəhla xanım hər dəfə buradakı uşaqlardan birinin başına sığal çəkəndə, ana şəfqəti göstərəndə, bağrına basıb şirin söz söyləyəndə məhz burada çalışdığı üçün özünü xoşbəxt sanırdı. "Bilirəm ki, ana sevgisi əvəzedilməzdir. Amma azacıq da olsa onlara bu sevgini yaşada bilirəmsə, kədərlərinə şərik olub, acılarını onlarla birgə yaşayıramsa, bu, onlardan çox mənim xoşbəxtliyimdir. Mən hər zaman onlara əsl ana sevgisi göstərməyə çalışmışam. Bəzən öz doğma övladıma ayıra bilmədiyim vaxtımı onlara sərf etmişəm, övladıma göstərə bilmədiyim qayğını onlara göstərmişəm. Onları sevindirmək üçün evimdə öz əllərimlə bayram paltarları tikib gətirmişəm, şirniyyatlar bişirmişəm. Bütün bunlar məni, sözün əsl mənasında, xoşbəxt edib. Şükürlər olsun ki, indi Uşaq evlərinin ayrı-ayrı şəxslərin köməyinə ehtiyacı yoxdur. Çünki dövlətimiz uşaqlara hər cürə şərait yaradıb və bütün lazımı köməkliyi göstərir" – deyir Şəhla xanım.
Şəhla xanım burada çalışan digər əməkdaşlar kimi Uşaq evinin bütün uşaqlarına eyni dərəcədə qayğı göstərir, onlara ana sevgisinin hərarətini, ata ocağının istisini yaşatmağa çalışır və demək olar ki, buna nail olur. Əslində icra etdiyi vəzifədən asılı olmayaraq Uşaq evində çalışan hər bir kəsin məqsədi, amalı da məhz budur. Elə ona görə də uşaqlar burada özlərini daha güvənli, daha rahat, daha firavan hiss edirlər. Hətta dəfələrlə olub ki, bayram günlərində bir neçə günlüyə qohumlarının, yaxınlarının evinə qonaq gediblər, lakin bircə gündən sonra darıxıblar və Uşaq evinə geri dönüblər. Doğma ana kimi onlara qucaq açan müəllimlərinin yanına qayıdıblar. Bütün bunların səbəbi burada çalışan insanların Uşaq evinin sakinlərinə qarşı olan isti münasibəti, analıq qayğısı, təmiz, saf sevgisi, mərhəmətli qəlbləridir. Axı Allah böyüklərdən fərqli olaraq uşaqlara səmimiyyətlə riyakarlığı asanlıqla ayırd etmək qabiliyyəti bəxş edib. Şəhla xanım da buradakı uşaqların hər birinə eyni münasibəti bəsləyir. Lakin hər ananın bir zəif nöqtəsi olduğu kimi onun da zəif nöqtəsi Əmrah olub. Aralarında xüsusi bağ var idi və Əmrah bu bağın adını "Ana və Oğul" qoymuşdu.
Şəhla xanımın Əmrah haqqında dedikləri: "Əmrahın buraya gəldiyi ilk günlər hələ də gözümün qarşısındadır. O zaman üç illik analıq məzuniyyətindən qayıtmışdım. Mənə böyük qrupu tapşırmışdılar. Əmrah da bu qrupda idi. İlk günlər aramızda bəzi anlaşılmazlıqlar oldu. Onun bəzi şıltaqlıqları vardı, dəcəllik edir, hərdən uşaqları cırnadırdı. Danlayanda isə küsürdü. Bu hallar məni ona qarşı daha diqqətli olmağa, daha həssas yanaşmağa vadar edirdi. Əlbəttə ki, "Əzizim əzizdir, tərbiyəsi ondan da əzizdir" – prinsipini də unuda bilməzdim. Yavaş-yavaş bir-birimizi anlamağa başladıq və bir müddətdən sonra sözün əsl mənasında dostlaşdıq. Əmrahı yaxından tanıdıqca onun necə kövrək bir qəlbə malik olduğunu görür, yanımcıllığının, qayğıkeşliyinin şahidi olurdum. Bu xüsusiyyətlər onu mənə addım-addım yaxınlaşdırırdı. Bəzən uşaqlara xas dəcəllikləri olsa da, o, sakit təbiətli, tərbiyəli, böyük-kiçik yeri bilən, qarayanız, arıq bir uşaq idi. Baxışlarında qəribə bir nisgil olardı həmişə. Hətta gülümsəyəndə belə gözlərindəki o ifadə dəyişmirdi. Hərdən tənhalığa çəkilib özünə qapanmağı vardı. Uşaq evinə gələndə demişdi ki, valideynləri rəhmətə gedib. Çox sonralar bildik ki, əslində anası sağdır və Türkiyədə yaşayır. Gözlərindəki nisgilin mənası yalnız bu zaman mənə aydın oldu. Xüsusən də onun "Kaş ki, anam həqiqətən də ölmüş olaydı" – sözlərini eşidəndən sonra.
Əmrahı tez-tez yazı yazarkən görürdüm. Sonralar məlum oldu ki, şeir, rep yazır, şəkil çəkirmiş. Əmrah, ümumiyyətlə, incəsənətə çox maraqlı uşaq idi və həm də çox istedadlı idi. Dəfələrlə rəsm müsabiqələrində iştirak etmişdi. Onun istedadı yalnız şeir yazmaq, rep söyləmək, şəkil çəkməklə bitmirdi. Əmrahın çox gözəl aktyorluq bacarığı, bədahətən söz söyləmək qabiliyyəti vardı. Həmçinin incə yumor hissinə malik idi. Uşaq evində olan uşaqları qəmli, kədərli görməyi heç sevməzdi. Uşaqlardan birinin kefi olmadığını görən kimi tez yanına qaçar, yüz oyundan çıxıb onu güldürərdi. Qəribəsi o idi ki, bu anlarda belə üzü nə qədər gülsə də, gözlərindəki kədər silinməzdi. Hər kəsi güldürməyi, sevindirməyi bacarsa da, gözlərindəki kədəri gizlətməyə gücü çatmazdı. Ürəyinin sözünü, dərdini-sərini yalnız şeirin, poeziyanın dili ilə bəyan edib kağıza köçürərdi və çox təəssüf edirəm ki, yazdığı şeirlərin indi harada olması haqqında heç bir məlumatımız yoxdur. Bu şeirlər şəxsi əşyalarının arasında olub və kimə təhvil verildiyi, harada olduğu hələ də bilinmir. O, Uşaq evindən gedəndən sonra bir müddət xalasının yanında, bir müddət də Masazırda yerləşən dövlət tərəfindən verilmiş bir otaqlı mənzilində yaşamışdı. Buradan gedəndə əşyalarını da özü ilə aparmışdı. Əlimdə olanlar yalnız şəxsən mənə ünvanladığı şeirlər və məktublardır. Bu şeirlərdən birini də ad günümə yazmışdı".
Əmrah Rajapovun "Mənim yadkən doğma anam" deyə müraciət etdiyi Şəhla xanımın doğum gününə həsr etdiyi həmin şeiri təqdim edirəm. Orfoqrafik səhvlərindən başqa bir kəlməsinə belə əl vurmaq istəmədim. Çünki burada məqsəd bədii səviyyəni deyil, Əmrahın qəlbindən keçən o səmimi fikirləri kəlməbəkəlmə, olduğu kimi göstərməkdir.
Söhbətimiz zamanı Şəhla xanım xəyalən Uşaq evinin Əmrahlı günlərinə dönüb kövrəlir. "Onun yoxluğu burada çox hiss olunur. Müəllimlərdən tutmuş uşaqlara qədər – onu tanıyan hər kəs Əmrah üçün darıxır. Hələ də onun yoxluğu ilə barışa bilmirəm. Bilməzdim ki, onsuz mənə bu qədər çətin olar. Məgər o mənim həqiqi, doğma oğlum imiş," – deyir.
Əmrah qarışıq xarakterli bir uşaq idi. Bəzən dəcəllik edər, hay-küy salar, bəzən də susqunlaşar, dinməz-söyləməz olardı. Ürəyi o qədər yuxa idi ki, kimsənin göz yaşına dözməz, bir uşağı kədərli görmək istəməzdi. Anındaca qaçıb könlünü alar, güldürməyənəcən sakitləşməzdi.
Həmçinin çox vətənpərvər idi. Tez-tez uşaqları ətrafına toplayar, əyninə hərbi paltar geyinib onlara marşlar oxudar, əlinə bayraq alıb başı üzərində dalğalandıra-dalğalandıra uşaqların arasında hərbi yerişlə dövrə vurardı. Əsasən də uşaqları qızlı-oğlanlı sıraya düzər, hərbi yerişlərlə addımladar, gur səslə "sağa dön-sola dön" – deyə əmrlər verərdi. Müəllimlərdən kimsə: "Əmrah, sən neynirsən? Hərbi təlim keçməyi hardan öyrənmisən?" – soruşanda, qürurla: – Kinolardan öyrənmişəm, – deyərdi. – Qoy hər şeyi bilsinlər, əsgərliyə gedəndə çətinlik çəkməsinlər.
– Qızlar da?
– Nə bilim ey, müəllimə. Birlikdə daha maraqlı olur.
– Düz deyirsən, bala. Belə görürəm ki, qızlar hərbi təlimlərə oğlanlardan daha çox maraq göstərirlər.
– Elə deməyin, müəllimə. Bizim oğlanlar əsl qəhrəmandırlar.
– Oyunun olsun, Əmrah. Sən lap hərbi müəllim kimi hərəkət edirsən.
...Deyirlər bəzən insan heç özü də hiss etmədən ilahi diktə ilə gələcəyindən xəbər verə bilir. Bu, əslində Yaradanla yaradılan arasında olan gözəgörünməz, mənəvi bağlılığın nişanəsidir. Nə vaxtsa Əmrah da bu ilahi diktənin təhriki ilə bir söz söyləmişdi Şəhla xanıma. "Mən gedib Vətənimi qoruyacam, amma qayıtmayacam" – demişdi Əmrah.
Şəhla xanım isə bu sözü o qədər də ciddiyə almamışdı:
– Niyə belə deyirsən, oğlum? Bu sözü müharibəyə gedənlər deyər.
– Nə fərqi var ki, anam? Məgər biz də müharibə şəraitində olan bir ölkədə yaşamırıq?
– Orası elədir. Amma müharibə şəraiti başqa, müharibə başqa. İnşallah, yaşın çatanda sən də vətənimizin igid oğulları kimi əsgərliyə gedəcəksən, torpaqlarımızın keşiyində duracaqsan, sonra da sağ-salamat geri dönəcəksən.
– Ürəyimə damıb, anam.
Şəhla xanım ciddiləşdi. Əlinin arxası ilə ərklə yüngülcə Əmrahın ağzının üstünə vurdu: – Bir də səndən belə sözlər eşitməyim!
– Baş üstə, anam, – Şəhla xanımın övladı üçün narahat olan bir ana yanımcıllığını duyub şirin bir təbəssümlə gülümsəmişdi Əmrah.
Bəlkə o zaman heç ağlına da gəlməmişdi ki, illər keçəcək və ana qədər sevdiyi Şəhla müəlliməsi onun bu sözlərini yadına salıb yanıb-yaxılacaq, varından yox olacaq.
Hələliksə, ana-oğul mehr-ülfətini incə bir yumora çevirib üstünə iri hərflərlə "ANA..." yazdığı xatirə dəftərinə köçürməklə məşğul idi:
Adı: Ana
Silahı: Başmaq
Atış məsafəsi: 5-6 metr
Hədəf: kürək, çiyin
Dəymə ehtimalı: 100 faiz"
Sonra isə ürəyinin sözünü, ən məhrəm duyğularını əmanət etdiyi həmin dəftərin başqa bir səhifəsinə:
Ah, o tatlı gülüşünə,
Şəfqətli ürəyinə,
Hələ bir də
YAVRUM
deyişinə ölürüm,
ANNEM...
– sözlərini də qeyd etməkdən özünü saxlaya bilmədi.
Əmrah, ümumiyyətlə, şirin zarafatları çox sevirdi. Hərdən – bu gün sizə pulsuz konsert verəcəm, – deyib Uşaq evinin müəllim və şagirdlərini bir yerə toplayar və aktyorları, xüsusən də "Bozbaş Pictures"in Fəlakətini təqlid edib onları güldürərdi.
Bəzən də Şəhla xanım Əmrahın bir küncə çəkilib kövrəldiyini görərdi. Yaxına gedib onu bağrına basar, qara saçlarından öpüb: – Mənim ağıllı Qaraşıma nə olub yenə? – deyə könlünü almağa çalışardı. Əslində isə nə olduğunu yaxşı bilirdi. Yaxşı bilirdi ki, Uşaq evinin bütün sakinlərinin xiffəti, kədəri ev, ailə, ata-ana sevgisidir. Burada onların bu dərdlərinə nə qədər məlhəm olmağa çalışsalar da, reallıq öz reallığında qalırdı.
Bir neçə gündən sonra Əmrah Şəhla xanımı yeni fikri ilə təəccübləndirdi. Bəzən "ana", bəzən də "müəllimə" deyə müraciət etdiyi qrup rəhbərinin qarşısına keçib: – Bilirsən, Şəhla müəllimə, mənə elə gəlir ki, səni nə qədər çox sevdiyimi bilmirsən. İstəyirəm bunu sənə sübut edim, – dedi.
Əmrahın bu uşaq etirafı Şəhla xanım üçün maraqlı olduğu qədər də, gülməli göründü.
– Necə sübut etmək istəyirsən, oğlum? – gülümsəyərək soruşdu.
– Qoluma "ana" sözü döydürəcəm. Anasını çox sevən oğullar belə edir.
Şəhla xanım ciddiləşdi:
– Qətiyyən belə iş görmə. Bunu oğlunun sevgisinə inanmayan analar üçün edirlər. Sən mənim ağıllı balamsan, heç vaxt da məni çox istədiyinə şübhəm olmayıb.
– Yaxşı, döymə etdirmərəm.
– Bax ha, qolunda döymə görsəm sənə çox hirslənərəm.
– Döymə görməzsən, mənim tatlı annem, – deyib ana sevgisinin şəfqətindən siması nura boyanan Əmrah gülümsədi. Ürəyində isə bir az əvvəl qəti qərara gəldiyi fikrini necə həyata keçirə biləcəyini düşündü. Bu, elə bir yol olmalı idi ki, həm Şəhla müəlliməsinin sözündən çıxmamalı, həm də ona olan övladlıq sevgisinin möhürünü vurmalı idi.
(Ardı var)
Fərruxə Umarova
