Rəsmiyyə Sabir: “Əhalinin şəhərdən kəndə qayıdışını təmin etmək üçün bir sıra əsas problemlər həll olunmalıdır”
Son illər insanların kəndlərdən şəhərə, xüsusən də paytaxta üz tutması, burada həyatlarını davam etdirməsi halları mövcuddur. Urbanizasiya prosesinin mənfi nəticələri ciddi narahatlıq doğurur, kəndlərin boşalması məsələsi sosial problem kimi qarşıya çıxır. Prezident İlham Əliyev kənd təsərrüfatı ilə bağlı keçirdiyi müşavirədə bəyan edib ki, insanların kəndlərdən şəhərə yox, şəhərlərdən kəndlərə axınını gücləndirmək lazımdır.
Bu barədə Prezident İlham Əliyev bildirib: “Biz isə elə etməliyik ki, kəndlərdən şəhərlərə yox, şəhərlərdən kəndlərə qayıdış prosesi başlasın. Bunun üçün də əlbəttə ki, kəndlə şəhər arasındakı istənilən istiqamətlər üzrə fərqlər azaldılmalıdır. Qeyd etdiyim Regional İnkişaf Proqramının və proqramlarının, - dediyim kimi, bir neçə proqram qəbul edilmişdir, - məqsədi də bu idi ki, bölgələrdə elə şərait yaradılmalıdır ki, insanlar orada yaşasınlar, qalsınlar, öz dədə-baba torpaqlarında çalışsınlar, ənənəvi fəaliyyətlə məşğul olsunlar, əkin, biçin, turizm imkanları. Yəni orada xidmət sektoru da yüksək səviyyədə olmalıdır".
Göründüyü kimi Prezidentin bu açıqlaması mühüm məsələri özündə ehtiva edir.
Şəhərdən kəndə qayıdış prosesinin başlanması üçün nə lazımdır? Hansı problemlər həll olunmalıdır ki, camaat kəndə qayıtsın?
Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi İqtisadiyyat İnstitutunun “İnklüziv sosial inkişaf” şöbəsinin müdiri, iqtisad elmləri doktoru, professor Rəsmiyyə Sabir (Abdullayeva) baki-xeber.com-a bildirib ki, şəhərdən kəndə qayıdış prosesinin başlaması üçün bir sıra mühüm şərtlər təmin olunmalıdır. “İnsanlar kəndə o zaman qayıdırlar ki, orada sabit gəlir, rahat həyat və gələcək perspektivi görsünlər. Ümumiyyətlə, insanlar hər zaman daha yaxşı şəraitdə yaşamağa çalışırlar. Harada iş yerlərinin sayı çox, infrastruktur daha inkişaf etmişdirsə, insanlar həmin ərazilərə üz tuturlar. Hazırda ölkəmizdə iş yerlərinin və inkişaf etmiş infrastrukturun əsas hissəsi Bakı şəhərində cəmləşdiyi üçün əhalinin böyük hissəsi paytaxtda yaşamağa üstünlük verir.
Professor qeyd edib ki, ölkə Prezidentinin vurğuladığı məsələ əslində iqtisadi, sosial və infrastruktur siyasətinin kompleks şəkildə həyata keçirilməsini tələb edir. “Əhalinin şəhərdən kəndə qayıdışını təmin etmək üçün bir sıra əsas problemlər həll olunmalıdır. İlk növbədə regionlarla Bakı şəhəri arasında sosial-iqtisadi inkişaf baxımından mövcud olan disbalans aradan qaldırılmalıdır. Regionlarda yeni iş yerləri yaradılmalıdır ki, insanlar sabit gəlir əldə etmək imkanına malik olsunlar.
Bunun üçün kənd təsərrüfatı gəlirli sahəyə çevrilməlidir. Fermerlərin məhsullarını bazara rahat çıxarması üçün şərait yaradılmalı, kəndlərdə emal müəssisələri qurulmalıdır. Kənd turizmi, arıçılıq, heyvandarlıq, istixanaçılıq kimi sahələr inkişaf etdirilməlidir. Hazırda əsas problemlərdən biri odur ki, kəndli məhsul istehsal etsə də, satışdan ciddi qazanc əldə edə bilmir. Əksər hallarda xərclər gəliri üstələyir. Regionlarda kənd təsərrüfatı ilə yanaşı xidmət sektorunun inkişaf etdirilməsi, əlverişli biznes mühitinin formalaşdırılması zəruridir”.
R.Sabir bildirib ki, regionlarda infrastruktur daha da yaxşılaşdırılmalıdır. “Yollar keyfiyyətli olmalı, ictimai nəqliyyat sistemi inkişaf etdirilməlidir. Hələ də bəzi regionlarda kəndlər və qəsəbələr arasında ictimai nəqliyyat problemi qalmaqdadır”.
Onun sözlərinə görə, fasiləsiz elektrik enerjisi, qaz və internet təminatı da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müasir dövrdə internet xüsusilə vacibdir. İnsanlar həm işləmək, həm təhsil almaq, həm də müxtəlif xidmətlərdən istifadə etmək üçün sürətli internetə ehtiyac duyurlar. Rəqəmsallaşma və süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı internetin əhəmiyyətini daha da artırır. İnsanların rahat və keyfiyyətli yaşayış şəraitinə malik olması onların ən təbii hüququdur.
Professor vurğulayıb ki, təhsil sahəsində də islahatlar davam etdirilməlidir. Bəzi valideynlər uşaqlarının gələcəyini düşündükləri üçün kənddən şəhərə köçürlər. Kənd məktəblərində keyfiyyətli təhsil imkanları genişləndirilməlidir.
Səhiyyə sahəsində də ciddi addımların atılması vacibdir. Xəstəxana və tibb məntəqələrinin fəaliyyət keyfiyyəti artırılmalı, tibbi personal çatışmazlığı ilə bağlı problemlər həll edilməlidir.
Ekspert qeyd edib ki, hazırda kəndləri tərk edərək şəhərlərə üz tutanlar arasında gənclər üstünlük təşkil edir. Çünki onlar kənddə öz gələcəkləri üçün yetərli perspektiv görmürlər. “İş yerlərinin azlığı, sosial həyatın zəifliyi və özünüinkişaf imkanlarının məhdudluğu gənclərin kənddən uzaqlaşmasına səbəb olur. Gənclərin kənddə qalması üçün məşğulluq imkanları genişləndirilməli, kiçik və orta biznes inkişaf etdirilməli, aqrar startaplar dəstəklənməli, mədəniyyət və idman sahələrinə diqqət artırılmalıdır”.
R.Sabir vurğulayıb ki, uzun illərdir “uğurlu həyat şəhərdədir” düşüncəsi formalaşıb. Bu yanaşmanın dəyişdirilməsi zəruridir. Bunun üçün kənd həyatı müasir standartlara uyğunlaşdırılmalı, kəndlər sosial-iqtisadi baxımdan inkişaf etdirilməli, kənddə yaşayan insanlar özlərini təcrid olunmuş hiss etməməlidirlər.
Professorun sözlərinə görə, dünyanın bir çox ölkəsində artıq əks proses müşahidə olunur: “İnsanlar böyük şəhərlərin bahalı və stresli həyatından uzaqlaşaraq kəndlərə və kiçik şəhərlərə köçürlər. Bunun əsas səbəbi həmin ərazilərdə keyfiyyətli həyat şəraitinin yaradılmasıdır. Azərbaycanda da buna nail olmaq mümkündür. Lakin bunun üçün kənd yalnız əkin-biçin yeri deyil, tam yaşayış və inkişaf məkanı olmalıdır”-deyə R.Sabir vurğuladı.
İradə SARIYEVA
